Όσα παίρνει ο άνεμος

Η Ιόλη Ανδρεάδη και ο Άρης Ασπρούλης διασκεύασαν για το θέατρο το γνωστό από την κινηματογραφική μεταφορά αμερικανικό μυθιστόρημα, όχι για να το φέρουν στο σήμερα, αλλά για να τονίσουν τη διαχρονικότητά του. Αυτή η τόσο "αμερικανική" ιστορία, που διαδραματίζεται λίγο πριν, κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον αμερικανικό εμφύλιο, μας αφορά, διατείνονται οι δύο συγγραφείς. Και, πράγματι, χάρη στη διασκευή τους, δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε. Βλέποντας την ιστορία της Σκάρλετ Ο’Χάρα και των υπόλοιπων ηρώων, δεν παρακολουθούμε μόνο μια ιστορία για την ταυτότητα της Αμερικής ούτε καν μια ιστορία επιβίωσης (που είναι, άλλωστε, το πρώτο οικουμενικό στοιχείο), αλλά μια ιστορία για την πληγή του πολέμου και για το ρατσιστικό μίσος.

Οι συγγραφείς έχουν επιλέξει ως βασική αφηγήτρια τη Μάμι, τη μαύρη υπηρέτρια των Ο’Χάρα –η οποία εκφέρει και μία από τις δύο "παραβάσεις" του έργου, σχετικά με τη δράση της Κου Κλουξ Κλαν–, φέρνοντας έτσι στο προσκήνιο τις φιμωμένες φωνές των μαύρων σκλάβων, ενώ η δεύτερη παράβαση –του Ρετ Μπάτλερ– τοποθετεί τον πόλεμο –και κάθε πόλεμο– στην κυνική, ρεαλιστική του βάση. Δεν υπάρχει όμως διδακτισμός ούτε ρητορικότητα, αντιθέτως κείμενο και παράσταση εξελίσσονται σαν ένα μακρύ νωχελικό, σπαρακτικό και θρηνητικό blues, υπό τους ήχους της σύνθεσης του Γιάννη Παλαμιώτη και με την ανατριχιαστική ερμηνεία των τραγουδιών από την Idra Kayne.

Η σκηνοθεσία της Ιόλης Ανδρεάδη αντιμετωπίζει το έργο σαν μια πινακοθήκη ηρώων και γεγονότων και η παράσταση έχει έντονο εικαστικό χαρακτήρα (η εικαστική σύλληψη είναι δική της, εξάλλου). Μοναδικό σκηνικό της παράστασης αποτελεί μια σειρά από λευκές σκάλες και οι περισσότερες σκηνές παίζονται σαν να πρόκειται για πίνακες που ζωντανεύουν. Η κινησιολογία των ηθοποιών (και αυτή της Ανδρεάδη) υπακούει σε μια λογική τύπου tableau vivant: βλέπουμε σχήματα, αργές κινήσεις και πόζες από τους ηθοποιούς που πλαισιώνουν μια σκηνή, την ώρα που δίπλα τους διαδραματίζεται ο βασικός διάλογος. Πρόκειται για μια επιλογή που ξενίζει αρχικά, σε στιγμές αποστασιοποιεί τους θεατές, ενώ η εξέλιξη της παράστασης μέσω αυτού του μοτίβου προκαλεί κάποια μονοτονία και επιβράδυνση του ρυθμού.

Από την άλλη, όμως, της προσδίδει ιδιαίτερο στίγμα, την απομακρύνει από το ρεαλισμό και πολύ περισσότερο από το μελοδραματισμό. Η παράσταση έχει λιτότητα, δωρικότητα, αφαιρετικότητα και, κυρίως, ψυχή. Η πολύ καλή διασκευή παραδίδει ολοκάθαρα αλλά όχι στεγνά μια ιστορία επικών διαστάσεων και προσφέρει το κατάλληλο πλαίσιο για τις ψυχωμένες, δυναμικές, αλλά μετρημένες ερμηνείες: Λένα Παπαληγούρα, Ορέστης Τζιόβας, Γεράσιμος Γεννατάς, ΄Ομηρος Πουλάκης, Ιφιγένεια Καραμήτρου, Δάφνη Καμμένου ερμηνεύουν τα βασικά πρόσωπα του έργου, όμως η παράσταση δεν θα ήταν η ίδια χωρίς την καθηλωτική παρουσία της Idra Kayne, ως αφηγήτριας και τραγουδίστριας. Οι εξαίσιοι φωτισμοί που "βάφουν" τον ορίζοντα της σκηνής είναι της Στέλλας Κάλτσου.