Ενα ψυχρό, σχεδόν «νοσοκομειακό», κατάλευκο σκηνικό περιβάλλον, μια στοίβα από αρβυλάκια σκονισμένα από την πυρηνική λάβα σε μια άκρη, μια προθήκη με λίγο ραδιενεργό χώμα στη μέση, μια μικρή οθόνη που παίζει ένα βίντεο σε λούπα: αυτή είναι η πρώτη εικόνα της παράστασης. Εμπνευσμένο από μία από τις αφηγήσεις που θα ακολουθήσουν, για τη δημιουργία ενός μουσείου αφιερωμένου στο τραγικό δυστύχημα του Τσέρνομπιλ, το σκηνικό του Παντελή Μάκκα δημιουργεί μια σχεδόν αποστειρωμένη αίσθηση. Αυτό το τόσο ψυχρό σκηνικό λειτουργεί ως μια χρονοκάψουλα ικανή να διατηρήσει και να μεταφέρει τον πυρακτωμένο λόγο και τις συνταρακτικές αφηγήσεις ανθρώπων που οι ζωές τους άλλαξαν διά παντός μετά την έκρηξη που συνέβη τον Απρίλιο του 1986 σε έναν από τους αντιδραστήρες του πυρηνικού σταθμού παραγωγής ενέργειας του Τσέρνομπιλ, στην –εγκαταλειμμένη πλέον– κωμόπολη Πριπιάτ της σημερινής Ουκρανίας.
Το βιβλίο που χάρισε στη Σβετλάνα Αλεξίεβιτς το Νόμπελ Λογοτεχνίας συγκεντρώνει, ύστερα από μακρά επιτόπια έρευνα, τις μαρτυρίες ανθρώπων που ενεπλάκησαν στο δυστύχημα – μαρτυρίες που σύμφωνα με τη δική της επισήμανση δεν αφορούν τα γεγονότα αυτά καθαυτά, όσα προηγήθηκαν ή ακολούθησαν την έκρηξη, τους υπαίτιους, τις αποφάσεις τους ή τις ενέργειες που έγιναν, αλλά τους «ανθρώπους του Τσέρνομπιλ, τα συναισθήματά τους, τι ένιωσαν όλοι αυτοί που είχαν αγγίξει το άγνωστο, το μυστήριο». Αυτή την ανθρωποκεντρική διάσταση μεταφέρουν και οι μαρτυρίες που επιλέχτηκαν για την παράσταση. Η ταυτότητα των προσώπων δεν έχει και τόση σημασία, στο πρόσωπο καθενός εκπροσωπούνται πολλές ακόμη ίδιες ή παρόμοιες ιστορίες: γέννες παραμορφωμένων μωρών, γυναίκες που δεν ομολογούν την καταγωγή τους, γιατί δεν θα μπορέσουν να βρουν σύντροφο ή να γίνουν μητέρες, χωρικοί που είδαν το χώμα που τους ζούσε να πεθαίνει, δογματικοί κομισάριοι τοπικών επιτροπών του Κόμματος, εθελοντές στρατιώτες που ρίχτηκαν στη μάχη απενεργοποίησης του αντιδραστήρα, δηλώνοντας πως «ο σοβιετικός λαός υπήρξε πάντοτε έτοιμος για θυσία», εσωτερικοί πρόσφυγες που βρήκαν στη ραδιενεργή ζώνη μια νέα πατρίδα. Σχηματίζεται έτσι στη σκηνή ένα ψηφιδωτό φωνών που δεν απηχούν μόνο μια πολυφωνική μαρτυρία για το ατύχημα, αλλά αφήνουν να διαφανεί η εικόνα της ίδιας τους της χώρας.
Αυτές τις μαρτυρίες μεταφέρουν στη σκηνή με αλήθεια, χωρίς περιττές επιδείξεις, ο Στέλιος Μάινας, η Πηνελόπη Τσιλίκα, η Μαρία Κατσιαδάκη, ο Γιάννης Λεάκος και ο Δαυίδ Μαλτέζε. Και καταφέρνουν έτσι κάτι πολύτιμο· να φιλτράρουν αυτό το τόσο δυστοπικό πλην πραγματικό και βιωμένο κείμενο μέσα από το παρηγορητικό άγγιγμα της τέχνης. Η σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου δίνει βήμα στις μαρτυρίες και ενεργοποιεί αυτές τις θερμές ερμηνείες, παραλείποντας όμως μια εντονότερη παρουσία – κάποιο δέσιμο μεταξύ των επιμέρους αφηγήσεων, ένα σκηνοθετικό στίγμα ή έστω μια καλύτερη ροή σε σχέση με τη λύση της διαδοχικής αφήγησης που επιλέχτηκε τελικά.
Περισσότερες πληροφορίες
Τσέρνομπιλ - Ένα χρονικό του μέλλοντος
Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της νομπελίστριας συγγραφέα, η παράσταση μιλά για το ατύχημα στον πυρηνικό σταθµό του Τσέρνοµπιλ το 1986, εστιάζοντας στις ιστορίες των ανθρώπων του.
