@Χρήστος Συμεωνίδης
Ποια ήταν η πρώτη ατάκα ή η πρώτη αντίδραση όταν βρεθήκατε οι δυο σας για πρώτη φορά με αφορμή το "People, Places & Things”; Φανταζόσασταν πού θα σας έβγαζε αυτός ο δρόμος;
Μαρία Πρωτόπαππα: Γνώρισα την Μαίρη αφού την είδα να παίζει την Έμμα πριν μερικά χρόνια. Με συγκίνησε βαθιά και θαύμασα τόσο την υποκριτική της δεινότητα όσο και τον ψυχικό της πλούτο. Ήθελα πολύ να δουλέψω μαζί της και δεν φαντάστηκα ποτέ πως θα τα έφερνε έτσι η τύχη , δηλαδή να βρεθούμε στην σκηνή παίζοντας το ίδιο αυτό έργο. Ελπίζω πως έχουμε μια άρρητη συνεννόηση παίζοντας, που θα μας στηρίξει μέσα στις παραστάσεις.
Μαίρη Μηνά: Δεν θυμάμαι ποια ήταν η πρώτη ατάκα αλλά προσωπικά είχα μεγάλη χαρά και ανυπομονησία που θα συναντηθώ επι σκηνής με την Μαρία. Είναι μια ηθοποιός κι ένας άνθρωπος που θαυμάζω και σέβομαι βαθιά. Η συνύπαρξη μας στη σκηνή μου δημιουργεί ένα αίσθημα ασφάλειας και ταυτόχρονα σαν να ανοίγει ένα ανοίκειο πεδίο μέσα στο οποίο έχω την αίσθηση ότι μπορούν να συμβούν τα πάντα. Εχω τεράστια ευγνωμοσύνη για αυτή τη συνάντηση.

Η Έμμα μοιάζει να χρησιμοποιεί τις ουσίες όχι τόσο για να ξεφύγει από την πραγματικότητα, όσο για να αντέξει την ίδια την ύπαρξή της. Ο Duncan Macmillan γράφει συχνά για ανθρώπους που βρίσκονται στα όρια. Μήπως τελικά η μεγαλύτερη εξάρτηση του σύγχρονου ανθρώπου δεν είναι από κάποια ουσία, αλλά από οτιδήποτε τον απαλλάσσει προσωρινά από την ανάγκη να αισθανθεί;
Μ.Π.: Ο νους του σύγχρονου ανθρώπου δέχεται άπειρες πληροφορίες τις οποίες μοιάζει να αδυνατεί να διαχειριστεί , ειδικά εάν είναι ευαίσθητος και με ανεπτυγμένη ενσυναίσθηση. Αισθάνεται αδύναμος συχνά να δράσει, να συμμετέχει, να επηρεάσει τα κακώς κείμενα του περιβάλλοντος κι έτσι γυρίζει στον εαυτό του, αποξενώνεται από τους ανθρώπους . Εάν ψάχνεις να βρεις έναν λόγο, ένα νόημα, έναν καθαρό σκοπό, αυτό μοιάζει συχνά αδύνατον. Από πού να πιαστείς ; Καλείσαι να δεχτείς ταπεινά τις αντιφάσεις της ζωής και της φύσης, την αδικία και αυτό το συνονθύλευμα γενναιοδωρίας και σκληρότητας που βλέπεις , εάν βλέπεις. Στην περίπτωση που δεν είσαι προσηλωμένος σε έναν καθαρό σκοπό ενδέχεται να οδηγηθείς στην αυτοκαταστροφή. Όλοι παλεύουμε με παρόμοιους δαίμονες.
Μ.Μ.: Διάβασα πρόσφατα κάτι σχετικά με τον εθισμό που μου έκανε εντύπωση. " Ο εθισμός είναι, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, μια προσπάθεια επιστροφής στη μήτρα" δηλαδή στην απόλυτη αίσθηση ασφάλειας, θαλπωρής και ενότητας. Η ουσία, (η όποια ουσία), προσωρινά καταπραΰνει το άγχος και το αίσθημα του αποχωρισμού, δημιουργώντας έναν προστατευμένο κόσμο όπου τίποτα άλλο δεν έχει σημασία. Στη ρίζα κάθε εθισμού βρίσκεται ένα βαθύ αίσθημα αποσύνδεσης και η ασυνείδητη λαχτάρα να ξαναβρούμε την ενότητα και την ασφάλεια. Οπότε για να επιστρέψω στο ερώτημα, πιστεύω πως ο σύγχρονος άνθρωπος οδηγείται στον εθισμό όχι για να πάψει να αισθάνεται αλλά αντίθετα για να βρεθεί ξανά σε μια κατάσταση ανήκειν.
Στο έργο η Έμμα αμφισβητεί διαρκώς την αλήθεια των άλλων, αλλά και τη δική της. Πιστεύετε ότι η αλήθεια είναι κάτι που ανακαλύπτουμε ή κάτι που κατασκευάζουμε για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να ζούμε;
Μ.Π.: Η Έμμα μιλάει για τα αφηγήματα. Τα γεγονότα δεν υπάρχουν αντικειμενικά χωρίς την υποκειμενική ερμηνεία. Αυτή η πολυπλοκότητα την εξοργίζει επειδή θα ήθελε να υπάρχει μια σταθερή , αντικειμενική , απόλυτη αλήθεια. Μόνο που κι εκείνη κατασκευάζει ένα αφήγημα το οποίο ωστόσο την οδηγεί στον θάνατο. Αλλά στην ουσία θέλει διακαώς να ζήσει. Όλοι ψάχνουμε έναν σκοπό να δοθούμε σε αυτόν , από ένστικτο ή απόφαση για να συνεχίσουμε να ζούμε και αναγκαστικά συμβιβαζόμαστε με τις αντιφάσεις.

Μ.Μ.: Δεν ξέρω αν η αλήθεια είναι κάτι που ανακαλύπτουμε ή κάτι που κατασκευάζουμε. Νομίζω, όμως, ότι συχνά είναι κάτι που προσπαθούμε να αντέξουμε. Η Έμμα βρίσκεται διαρκώς σε μια σύγκρουση με την αλήθεια, γιατί δεν μπορεί να εμπιστευτεί ούτε τους άλλους ούτε τον ίδιο της τον εαυτό. Και ίσως αυτό να είναι το πιο οδυνηρό: όταν χάνεις την εμπιστοσύνη στην ίδια σου την αντίληψη, χάνεις και το έδαφος κάτω από τα πόδια σου. Πιστεύω ότι όλοι μας, σε κάποιο βαθμό, κατασκευάζουμε αφηγήσεις για τη ζωή μας. Επιλέγουμε τι θα θυμηθούμε, τι θα παραλείψουμε, πώς θα ερμηνεύσουμε όσα μας έχουν συμβεί. Όχι απαραίτητα για να εξαπατήσουμε τους άλλους, αλλά για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε.
Παλεύεις με ενοχές, αμφισβητείς ανησυχείς. Πότε αφήνεις κάποιον ελεύθερο χωρίς να τον εγκαταλείπεις άραγε; Δεν έχω απάντηση. Αυτές είναι επικίνδυνες ισορροπίες
Η Έμμα, όμως, δεν έχει πια την πολυτέλεια αυτής της κατασκευής. Το έργο την αναγκάζει να κοιτάξει κατάματα όσα αποφεύγει. Και ίσως τελικά η αλήθεια να μην είναι μια σταθερή απάντηση που περιμένει να την ανακαλύψουμε, αλλά μια διαδικασία. Μια δύσκολη, συχνά επώδυνη διαδικασία συμφιλίωσης με τον εαυτό μας. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να πεις την αλήθεια, αλλά να μπορέσεις να ζήσεις μέσα σε αυτήν.
Μαρία Πρωτόπαππα, στον ρόλο σου συνυπάρχουν τρεις ιδιότητες: η γιατρός, η θεραπεύτρια και η μητέρα. Πόσο δύσκολο είναι να αγαπάς έναν άνθρωπο χωρίς να προσπαθείς να τον διορθώσεις; Και πότε η φροντίδα μετατρέπεται σε μια μορφή εξουσίας;
Μ.Π.: Νομίζω πως η έννοια της αγάπης είναι παρεξηγημένη αφού στο όνομά της γίνονται τα χειρότερα εγκλήματα. Δεν είναι ταύτιση , δεν είναι κτητικότητα, αυτός που αγαπάς δεν σε αντιπροσωπεύει και είναι τρομερά δύσκολο να αγαπάς κρατώντας όρια και υγιείς αποστάσεις ώστε να ελευθερώνεις τους άλλους . Στις σχέσεις εγγύτητας πονάει πολύ να αφήνεις το περιθώριο της ελεύθερης επιλογής στους αγαπημένους που βλάπτουν τον εαυτό τους. Παλεύεις με ενοχές, αμφισβητείς ανησυχείς. Πότε αφήνεις κάποιον ελεύθερο χωρίς να τον εγκαταλείπεις άραγε; Δεν έχω απάντηση. Αυτές είναι επικίνδυνες ισορροπίες.

Μαίρη Μηνά, επιστρέφεις σε έναν ρόλο που έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στην καλλιτεχνική σου διαδρομή. Τι ανακάλυψες αυτή τη φορά στην Έμμα που δεν είχες τολμήσει ή καταφέρει να δεις στην πρώτη σου συνάντηση μαζί της;
Μ.Μ.: Νομίζω ότι αυτή τη φορά συνάντησα την Έμμα με λιγότερη ανάγκη να την εξηγήσω και περισσότερο με διάθεση να την ακούσω. Την πρώτη φορά ήθελα πολύ να καταλάβω τι της συμβαίνει, να βρω τις αιτίες, τις διαδρομές της, να αποκωδικοποιήσω τις αντιφάσεις της. Τώρα αισθάνομαι ότι μπορώ να μείνω λίγο περισσότερο μέσα στην αντίφαση, χωρίς να βιάζομαι να της δώσω απαντήσεις. Ανακάλυψα μια μεγαλύτερη ευαισθησία πίσω από την επιθετικότητά της, μια τεράστια ανάγκη να αγαπηθεί, να γίνει αποδεκτή, να την πιστέψει κάποιος. Νομίζω ότι παλιότερα στεκόμουν περισσότερο στο χάος της, ενώ τώρα μπορώ να δω και τη μοναξιά που υπάρχει πίσω από αυτό. Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό που μου έδωσε αυτή η δεύτερη συνάντηση: Να μην προσπαθώ να τη σώσω, να τη διορθώσω ή να την κάνω συμπαθή. Να της επιτρέψω απλώς να υπάρχει, με όλη της την πολυπλοκότητα.
Το έργο φωτίζει την κληρονομιά των συναισθηματικών τραυμάτων. Μπορούμε πραγματικά να απελευθερωθούμε από όσα πήραμε από τους γονείς μας ή απλώς μαθαίνουμε να μην τα μεταφέρουμε στους επόμενους;
Μ.Π.: Πολύ φοβάμαι ότι τα διαγενεακά τραύματα είναι αναπόδραστα. Μπορούμε μόνο να προσπαθούμε να βελτιώσουμε κατάτι τον εαυτό μας, Το πρώτο βήμα, μάλλον είναι να αναγνωρίσουμε, να παραδεχτούμε και ίσως να συγχωρέσουμε τους παλαιότερους. Το τραύμα δεν εξαλείφεται ίσως όμως εξασθενεί.
Ο Γιώργος δημιούργησε έναν σκηνικό κόσμο με πολύ συγκεκριμένους κανόνες, ρυθμό και έντονη συλλογικότητα. Αυτό από μόνο του λειτουργεί προστατευτικά. Δεν είσαι μόνος μέσα στο σκοτάδι που προτείνει η θεματική του έργου υπάρχει ο άλλος, ο θίασος, η σκηνική συνθήκη, το παιχνίδι
Μ.Μ.: Νομίζω ότι η έννοια της απελευθέρωσης είναι πιο σύνθετη απ’ όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Δεν μπορείς να αποκοπείς από την ιστορία σου, γιατί είναι εγγεγραμμένη πάνω σου. Ο τρόπος που αγαπάς, φοβάσαι και σχετίζεσαι έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τις πρώτες σου σχέσεις. Και πολλές φορές κουβαλάμε τραύματα που δεν είναι καν δικά μας, αλλά τα έχουμε κληρονομήσει ως συμπεριφορές, σιωπές και τρόπους επιβίωσης. Το τραύμα, άλλωστε, δεν μεταδίδεται μόνο μέσα από όσα συμβαίνουν, αλλά και μέσα από όσα δεν ειπώθηκαν, δεν αναγνωρίστηκαν, δεν πενθήθηκαν ποτέ. Ίσως γι’ αυτό επαναλαμβάνουμε κάποια μοτίβα χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε.

Δεν ξέρω αν μπορούμε να απελευθερωθούμε πλήρως από όσα μας διαμόρφωσαν. Μπορούμε, όμως, να διακόψουμε την αυτόματη επανάληψή τους. Η νευροπλαστικότητα, άλλωστε, μας δείχνει ότι δεν είμαστε καταδικασμένοι στις εγγραφές του παρελθόντος· έχουμε τη δυνατότητα να δημιουργούμε νέες διαδρομές. Ίσως αυτή να είναι και η ουσιαστική ελευθερία: να αναγνωρίζεις από πού έρχεσαι, χωρίς να παραχωρείς στο παρελθόν το δικαίωμα να καθορίσει το μέλλον σου.
Η Έμμα θεωρεί ότι το πρόβλημα βρίσκεται και σε έναν κόσμο που την πιέζει να προσαρμοστεί. Μήπως η κοινωνία χαρακτηρίζει "προβληματικούς" εκείνους που απλώς δεν αντέχουν άλλο να προσποιούνται ότι όλα είναι φυσιολογικά;
Μ.Π.: Η κοινωνία έχει την τάση να αποστασιοποιείται από το ‘πρόβλημα’ ή από το ‘διαφορετικό’ από φόβο και από ανάγκη να διατηρήσει έστω μία πλασματική συνοχή. Δεν νομίζω, όμως, ότι εθελοτυφλώντας αντιμετωπίζεται κάτι, μάλλον διατρανώνεται. Η γνώση , η αναγνώριση, η αποδοχή μπορεί να οδηγήσει σε φροντίδα και λύσεις.
Μ.Μ.: Νομίζω πως η κοινωνία συχνά παθολογικοποιεί ό,τι δεν μπορεί να εντάξει τα κυρίαρχα πρότυπα κανονικότητας. Είναι ευκολότερο να χαρακτηρίσεις έναν άνθρωπο προβληματικό από το να αναρωτηθείς ποιες συνθήκες τον οδήγησαν στην οδύνη και αναλάβεις την ευθύνη για αυτό. Η Έμμα αδυνατεί πια να συμμετέχει σε αυτή τη συλλογική σύμβαση προσποίησης, όπου όλοι οφείλουν να λειτουργούν και να δείχνουν καλά. Ίσως, τελικά, το ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι ποιος αποκλίνει από το φυσιολογικό, αλλά ποιος ορίζει τι είναι φυσιολογικό, με ποια κριτήρια και, κυρίως, με ποια κίνητρα. Διότι κάθε ορισμός της κανονικότητας εμπεριέχει και μια συγκεκριμένη αντίληψη για το τι είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχόμαστε και τι να αποκλείουμε.

Πόσο εύκολο είναι να δείξουμε συμπόνια σε έναν άνθρωπο που αυτοκαταστρέφεται, λέει ψέματα ή πληγώνει τους γύρω του; Μήπως η πραγματική δοκιμασία της αγάπης είναι να παραμείνεις δίπλα του χωρίς να δικαιολογείς τα πάντα;
Μ.Π.: Στην ερώτησή ίσως ενυπάρχει μια πιθανή απάντηση. Η δοκιμασία είναι το θέμα, να μπει κανείς στην δοκιμασία προετοιμασμένος όσο γίνεται και με θάρρος απέναντι στην πιθανότητα να ηττηθεί.
Μ.Μ.: Νομίζω πως το δύσκολο με την αγάπη είναι ότι δεν σου εξασφαλίζει πάντα τη δυνατότητα να βοηθήσεις τον άλλον. Μπορεί να βλέπεις έναν άνθρωπο να χάνεται, να προσπαθείς να καταλάβεις την οδύνη του, να αναζητάς τρόπους να τον συναντήσεις, κι όμως να μην μπορείς να τον φτάσεις. Και τι συμβαίνει τότε με εκείνον που μένει δίπλα του; Πώς ζει με την αγωνία, την ελπίδα, τη ματαίωση; Πώς φροντίζει τον άλλον χωρίς να παραμερίζει διαρκώς τον εαυτό του; Νομίζω πως χρειάζεται να φωτίσουμε και αυτή την πλευρά της εξάρτησης, τη φθορά των ανθρώπων που αγαπούν και προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή μια σχέση. Η εξάρτηση δεν συμβαίνει ποτέ στο κενό· απλώνεται στις σχέσεις και δοκιμάζει τα όρια της αγάπης, αλλά και της ανθρώπινης αντοχής.

Ο Γιώργος Κουτλής στήνει έναν κόσμο αμείλικτης ειλικρίνειας. Πόσο επικίνδυνο είναι για έναν ηθοποιό να πλησιάζει τόσο πολύ το ψυχικό σκοτάδι ενός χαρακτήρα και πώς σας καθοδήγησε σκηνοθετικά ώστε να προστατεύσετε τον εαυτό σας χωρίς να χάσετε την αλήθεια του ρόλου;
Μ.Π.: Δεν ένιωσα καμία πίεση να βουτήξω σε σκοτάδια. Ο Γιώργος άφησε χώρο να ψάξει ο καθένας με τα δικά του όπλα την ειλικρίνεια που χρειάζεται και να φτάσει εκεί που μπορεί και θέλει. Σα να υπάρχει περιθώριο εξέλιξης και εμπλοκής μετά, μέσα στις ζωντανές παραστάσεις.
Μ.Μ.: Ο Γιώργος δημιούργησε έναν σκηνικό κόσμο με πολύ συγκεκριμένους κανόνες, ρυθμό και έντονη συλλογικότητα. Αυτό από μόνο του λειτουργεί προστατευτικά. Δεν είσαι μόνος μέσα στο σκοτάδι που προτείνει η θεματική του έργου υπάρχει ο άλλος, ο θίασος, η σκηνική συνθήκη, το παιχνίδι. Και ίσως αυτό είναι που με ενδιαφέρει περισσότερο στο θέατρο: να μπορείς να πλησιάζεις πολύ δύσκολες ανθρώπινες περιοχές, όχι για να βυθιστείς σε αυτές, αλλά για να τις κοιτάξεις μαζί με τους άλλους.
Ποιο είναι τελικά το μεγαλύτερο ρίσκο στη ζωή: να κάνουμε μεγάλα λάθη ή να μην τολμήσουμε ποτέ να ζήσουμε όπως πραγματικά επιθυμούμε;
Μ.Π.: Δεν γνωρίζω. Ο καθένας μας είναι διαφορετικά φτιαγμένος και η διαδρομή προσωπική. Εγώ κάνω , όταν μπορώ, ό,τι περνάει από το χέρι μου για να κρατιέμαι στη ζωή, χωρίς να φροντίζω -όσο θα έπρεπε ή θα όφειλα - τον εαυτό μου ή και τους άλλους. Έτσι δεν μπορώ στ’ αλήθεια να κρίνω κανέναν ούτε να πω μεγάλα λόγια.
Μ.Μ.: Νομίζω πως συχνά φοβόμαστε τόσο πολύ το λάθος, που ξεχνάμε ότι και η ακινησία είναι μια επιλογή με κόστος. Υπάρχει κάτι βαθιά υπαρξιακό στο να αναρωτιέται κανείς πόσες από τις αποφάσεις του προκύπτουν από την επιθυμία και πόσες από τον φόβο . Δεν ξέρω αν υπάρχει τρόπος να ζήσει κανείς χωρίς να κάνει λάθη ή χωρίς να πληγώσει κάποιες φορές τον εαυτό του ή τους άλλους. Ίσως, όμως, το μεγαλύτερο ρίσκο να είναι το να περάσεις τη ζωή σου προσπαθώντας να ανταποκριθείς σε μια εκδοχή του εαυτού σου που δεν επέλεξες πραγματικά. Να μην επιτρέψεις ποτέ στον εαυτό σου να ανακαλύψει τι θα μπορούσε να είχε υπάρξει.
Προπώληση: more.com
Περισσότερες πληροφορίες
People, Places and Things
Η Έμμα βρίσκεται σε ένα κέντρο απεξάρτησης, όπου καλείται να παραδεχτεί το πρόβλημά της και να αντιμετωπίσει όσα την οδήγησαν στην εξάρτηση. Η ίδια, ωστόσο, θεωρεί πως η ευθύνη βρίσκεται στον κόσμο γύρω της και δυσκολεύεται να φανταστεί τη ζωή χωρίς ουσίες και αλκοόλ. Μέσα από μια σκηνική αφήγηση που εναλλάσσεται ανάμεσα στο χιούμορ, την πραγματικότητα και τις παραισθήσεις, ξεδιπλώνεται μια ιστορία για την εξάρτηση, το διαγενεακό τραύμα και την ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση.


