Ο Γιώργος Πετρούνιας μιλά για το "Ταξίδι" του Γιάννη Ψυχάρη που έγινε παράσταση

Με αφορμή τη δεύτερη χρονιά της επιτυχημένης παράστασης "Ψυχάρης: Το Ταξίδι μου", στο θέατρο Μεταξουργείο, ο Γιώργος Πετρούνιας —που υπογράφει τη διασκευή, τη σκηνοθεσία, τη μουσική επιμέλεια και τους φωτισμούς— μας δίνει το δικό του στίγμα για τους λόγους που αξίζει να τη ζήσουμε από κοντά.

Το εμβληματικό κείμενο που σφράγισε τον αγώνα για τη δημοτική γλώσσα μετατρέπεται για πρώτη φορά σε μια ζωντανή σκηνική πράξη. Μέσα από τη σκηνοθετική του ματιά, ο Ψυχάρης αποκαλύπτεται ως ένας ορμητικός επαναστάτης με σπινθηροβόλο χιούμορ, πάθος και ανθρωπιά. Ο Γιώργος Πετρούνιας μιλώντας στο "α" μας προσκαλεί να ανακαλύψουμε τον πλούτο της γλωσσικής μας κληρονομιάς και να ταξιδέψουμε...

Ο Γιάννης Ψυχάρης, ένας επαναστάτης κόντρα στην ελίτ και υπέρ της λαϊκής σοφίας

Ο Γιάννης Ψυχάρης θα έλεγα ότι ήταν μία πλήρως επαναστατική και πρωτοπόρα προσωπικότητα των ελληνικών γραμμάτων (άλλωστε αυτό, το τονίζει ο Κωστής Παλαμάς σε ένα άρθρο του, λίγες μέρες μετά την έκδοση του βιβλίου "Το Ταξίδι μου"). Χάρη στο έργο του, στο σθένος του, στην επιστημονική του ισχύ και εργασία και στο πάθος, με το οποίο υπερασπίστηκε την αλήθεια σχετικά με την ελληνική γλώσσα, ξεκίνησε με "Το Ταξίδι μου" ένας συνολικότερος αγώνας με αποτέλεσμα να γίνει η δημοτική, μετά από περίπου εκατό χρόνια, επίσημη γλώσσα του ελληνικού κράτους.

Αυτό που θαύμασα σ’ αυτόν τον άνθρωπο είναι όλα αυτά που είπα πριν, το σθένος του, η βαθειά του ανάγκη να υπερασπιστεί την επιστημονική αλήθεια, αυτό που είχε μάθει στις σπουδές του στη Γαλλία, ότι η γλώσσα που θα έπρεπε να είναι επίσημη γλώσσα του κράτους είναι αυτή που μιλιέται απ’ τους ανθρώπους και όχι μια γλώσσα που είναι κατασκευασμένη από μια ελίτ.

Αυτό είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο γιατί εκείνο τον καιρό ήταν κόντρα στο καθεστώς της καθαρεύουσας, χρειαζόταν ισχυρή πεποίθηση για να το κάνει κάποιος και να μην προτιμήσει για παράδειγμα να πάει με το ρεύμα και απλά να απολαύσει όλα τα θετικά που είχε ήδη κερδίσει μέσα από το στάτους του, τού καθηγητή της Σορβόννης στο Παρίσι, μια επαγγελματική και κοινωνική θέση που θα τον έκανε να χαίρει μεγάλης εκτίμησης από την πολύ ισχυρή ελίτ που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή στην Ελλάδα, εάν τασσόταν με το καθεστώς της καθαρεύουσας.

Το άλλο που θαύμασα πάρα πολύ στον Ψυχάρη είναι η αγάπη του για τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων. Η αγάπη του για την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την αδερφοσύνη, την ισότητα. Μάλιστα θεωρούσε ότι οι απλοί άνθρωποι, πάρα πολύ συχνά είχαν έναν τεράστιο πλούτο γνώσης και εμπειρίας. Γράφει: "φτάνει να καταδεχτείς ν’ ακούσεις το χωρικό που σου μιλεί και βλέπεις την αλήθεια, και σου έρχεται φως!

Πώς ένα λογοτεχνικό μανιφέστο μετατρέπεται σε ζωντανό θεατρικό βίωμα

Ο λόγος του Γιάννη Ψυχάρη έχει μια έντονη αμεσότητα και θεατρικότητα. Η προσωπικότητα του, όπως διαφαίνεται στο βιβλίο του, είναι έντονα δραματική, είναι ευχάριστα παιχνιδιάρικη, μέσα από μια ευφυή προσέγγιση του αναγνώστη με εκπλήξεις, ανατροπές, πολλά κωμικά στοιχεία, πολλούς αιφνιδιασμούς, που δίνουν μεγάλες δυνατότητες για μια θεατρική διασκευή και μεταφορά του βιβλίου στη θεατρική σκηνή. Είναι δηλαδή το ίδιο το κείμενο, κατά τη γνώμη μου, πολύ θεατρικό. Ο Ψυχάρης, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο, συνδιαλέγεται με τον αναγνώστη του.

Μοιράζεται μαζί του τα συναισθήματά του, τις εμπειρίες του, τις γνώσεις του, μ’ έναν ελαφρύ και πολύ μεταδοτικό τρόπο. Αυτό το υλικό μού μίλησε πολύ δυνατά. Μου γέννησε επιθυμίες, εικόνες και ιδέες για το πώς θα μπορούσε να μεταφερθεί στη σκηνή. Έτσι, σε συνδυασμό με την εμπειρία πολλών χρόνων θεατρικής δουλειάς και γνώσης των εργαλείων της, δημιούργησα μια παράσταση αξιοποιώντας βασικά εκφραστικά μέσα του θεάτρου: το κείμενο, την ερμηνεία από τους ηθοποιούς, τη συνολική σκηνοθεσία, παντρεύοντας τη ζωντανή μουσική με τη σκηνική δράση.

Οι συντελεστές της παράστασης

Έχω την τύχη να συνεργάζομαι με την Ηλέκτρα Τσακαλία, το Γιώργο Βούντα, που είναι και οι δυο τους εμπνευσμένοι ηθοποιοί, γνώστες της υποκριτικής τέχνης, με μεγάλη εμπειρία και οι δυο τους. Ταυτόχρονα θεωρώ ότι έχουν πολύ δυνατές και ώριμες προσωπικότητες. Καταφέραμε οι τρεις μας να εργαστούμε πάνω στο κείμενο για δυόμιση περίπου μήνες και να συντονιστούμε και με τους δύο πολύ καλούς μουσικούς, Νίκο Εφεντάκη (ηλεκτρική κιθάρα) και Σοφία Εφεντάκη (ακουστική κιθάρα). Φτιάξαμε μια πολύ δυναμική ομάδα ανθρώπων με τον ίδιο στόχο, τη σκηνική μεταφορά του βιβλίου.

Το μεγάλο στοίχημα ήταν να μη μεταφέρουμε απλώς ένα λογοτεχνικό έργο στη σκηνή, αλλά να ανακαλύψουμε τη θεατρική του ψυχή. Το "Ταξίδι μου" του Ψυχάρη είναι ένα ταξίδι στον χώρο, στον χρόνο, στη γλώσσα, αλλά πάνω απ’ όλα στην ίδια την ανθρώπινη συνείδηση. Ηθοποιοί και μουσικοί μετατρέπουμε τη γλώσσα σε δράση, συναίσθημα και θεατρικό γεγονός. Οι λέξεις αποκτούν σώμα, οι ιδέες γίνονται συγκρούσεις, οι σκέψεις ζωντανές ανθρώπινες σχέσεις. Δεν μας ενδιέφερε να παρουσιάσουμε τον Ψυχάρη μοναχά ως ένα ιστορικό πρόσωπο μέσα σε μια φιλολογική αναπαράσταση, αλλά να φέρουμε στη σκηνή τον παλμό και το πάθος του.

"Θέλουμε ο θεατής να φεύγει γεμάτος χαρά και τροφή για σκέψη"

Μακάρι ο θεατής να είναι ευχαριστημένος από αυτό που έχει ζήσει. Φέτος, είναι η δεύτερη σεζόν που παίζουμε το έργο, έχουμε αισθανθεί στη διάρκεια των παραστάσεων τη μεγάλη πλειοψηφία του κοινού που έχει δει την παράσταση, κάποιοι την έχουν δει και δεύτερη φορά, να χαίρεται όπως χαιρόμαστε και εμείς στη διάρκειά της. Είναι τόσο πλούσιο το έργο του Ψυχάρη σε σκέψεις και συναισθήματα, που σίγουρα ο κάθε θεατής θα κρατήσει πολλές από αυτές και θα πολλαπλασιάσει τις δικές του.