Η Άννα Καρένινα είναι μια γυναίκα που αποφασίζει να ακολουθήσει την επιθυμία της, γνωρίζοντας ότι μπορεί να χάσει όσα μέχρι τότε όριζαν τη ζωή της. Όταν τη συναντάς ως ηθοποιός, τι σε συγκινεί περισσότερο σε εκείνη: η τόλμη της να διεκδικήσει την ευτυχία της ή η τραγική αδυναμία της να ξεφύγει από τις συνέπειες των επιλογών της;
Με συγκινεί βαθιά η ανάγκη της να νιώσει ζωντανή. Η Άννα δεν αναζητά απλώς έναν άλλον έρωτα· αναζητά έναν άλλο τρόπο να υπάρξει, να αισθανθεί ότι η ζωή της ανήκει πραγματικά. Και αυτό απαιτεί τεράστια τόλμη, ειδικά μέσα στον κόσμο στον οποίο ζει. Ταυτόχρονα, όμως, είναι μια γυναίκα που δεν μπορεί εύκολα να απαλλαγεί από τις ενοχές, τις κοινωνικές επιταγές και την ανάγκη της να αγαπηθεί.
Δεν είμαι, όμως, βέβαιη ότι έχουμε απαλλαγεί από την ανάγκη να κρίνουμε τις γυναίκες που ξεφεύγουν από τους ρόλους τους
Νομίζω πως εκεί βρίσκεται η τραγικότητά της: τολμά να διεκδικήσει την ελευθερία της, αλλά δεν έχει μάθει να ζει ελεύθερη. Δεν μπορώ να την κρίνω. Προσπαθώ να την καταλάβω, να πλησιάσω τις αντιφάσεις της και να δω πίσω από τις επιλογές της τον άνθρωπο που παλεύει να αγαπήσει και να αγαπηθεί.
Πόσο επηρεάζει ο σκηνικός κόσμος που έχει δημιουργήσει ο Πέτρος Ζούλιας τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεις την Άννα Καρένινα; Υπάρχει κάποιο στοιχείο της αισθητικής της παράστασης που σε βοήθησε να ανακαλύψεις μια πλευρά της ηρωίδας που δεν είχες φανταστεί αρχικά;
Ο σκηνικός κόσμος είναι καθοριστικός, γιατί δεν αποτελεί απλώς το περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείται η Άννα· είναι μέρος της εσωτερικής της πραγματικότητας. Η σκηνοθετική ματιά του Πέτρου Ζούλια με βοηθά να δω ταυτόχρονα τη μεγαλοπρέπεια του κόσμου της και την ασφυξία που αυτός ο κόσμος μπορεί να προκαλεί. Τα σκηνικά, τα κοστούμια, η μουσική και οι φωτισμοί δημιουργούν ένα περιβάλλον που μπορεί να είναι γοητευτικό, αλλά και βαθιά περιοριστικό. Ιδιαίτερα, με ενδιαφέρει αυτή η αντίθεση ανάμεσα στην εξωτερική ομορφιά και στην εσωτερική ταραχή.
Τα κοστούμια, για παράδειγμα, δεν τα αντιλαμβάνομαι μόνο ως στοιχεία εποχής, αλλά και ως ένα είδος κοινωνικής πανοπλίας: η Άννα πρέπει να ανταποκρίνεται σε μια εικόνα, ακόμη κι όταν μέσα της όλα καταρρέουν. Αντίστοιχα, το φως και η μουσική μπορούν να αποκαλύψουν όσα δεν εκφράζονται με λόγια. Μέσα από αυτή την αισθητική προσέγγιση ανακάλυψα ακόμη περισσότερο τη μοναξιά της. Μια μοναξιά που μπορεί να υπάρχει ακόμη και όταν γύρω της βρίσκονται πολλοί άνθρωποι.
Με τον Γιάννη Τσορτέκη στη σκηνή, πώς ζωντανεύουν οι συγκρούσεις αλλά και οι σιωπές της Άννας και του Καρένιν; Τι κρύβεται τελικά πίσω από μια σιωπή που τα λόγια αδυνατούν να πουν;
Οι συγκρούσεις της Άννας με τον Καρένιν δεν αφορούν μόνο δύο ανθρώπους που έχουν απομακρυνθεί συναισθηματικά. Αφορούν δύο διαφορετικούς τρόπους να αντιλαμβάνεται κανείς την αγάπη, την ευθύνη, την αξιοπρέπεια και την ίδια τη ζωή. Μέσα από τη συνύπαρξή μας στη σκηνή με τον Γιάννη Τσορτέκη, αυτές οι αντιθέσεις αποκτούν μια ιδιαίτερη ένταση, γιατί πολλές φορές αυτό που δεν λέγεται είναι εξίσου σημαντικό με αυτό που λέγεται. Ο Καρένιν δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος που στέκεται απέναντι στην Άννα· είναι και ο κόσμος των κανόνων, της τάξης και της κοινωνικής εικόνας, μέσα στον οποίο εκείνη δεν μπορεί πια να αναπνεύσει. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη σύγκρουση υπάρχουν πληγές, φόβοι και ανάγκες που ίσως κανείς από τους δύο δεν ξέρει πώς να εκφράσει.
Νομίζω πως η επιστροφή στα κλασικά έργα συνδέεται και με μια νοσταλγία για την κομψότητα και την αισθητική μιας άλλης εποχής
Αν η Άννα Καρένινα ζούσε σήμερα, θα ήταν άραγε πιο ελεύθερη ή απλώς θα κρινόταν με διαφορετικό τρόπο; Έχει αλλάξει πραγματικά η κοινωνία απέναντι σε μια γυναίκα που βάζει την προσωπική της επιθυμία πάνω από τους ρόλους που της έχουν αναθέσει;
Θέλω να πιστεύω ότι σήμερα μια γυναίκα σαν την Άννα θα είχε περισσότερες δυνατότητες να διεκδικήσει τη ζωή που επιθυμεί. Έχουν αλλάξει πολλά, έχουν κατακτηθεί δικαιώματα και υπάρχουν περισσότερα περιθώρια προσωπικής επιλογής. Δεν είμαι, όμως, βέβαιη ότι έχουμε απαλλαγεί από την ανάγκη να κρίνουμε τις γυναίκες που ξεφεύγουν από τους ρόλους τους.
Οι κοινωνικές συμβάσεις μπορεί να έχουν αλλάξει μορφή, αλλά συχνά εξακολουθούν να υπάρχουν, άλλοτε φανερά κι άλλοτε πιο υπόγεια. Μια γυναίκα που επιλέγει τον εαυτό της εξακολουθεί πολλές φορές να καλείται να απολογηθεί για την επιλογή της. Αυτό που με ενδιαφέρει στην Άννα είναι ότι δεν είναι μια ηρωίδα που ζητά απλώς να παραβεί τους κανόνες. Ζητά να αναγνωριστεί ως ένας άνθρωπος με επιθυμίες, ανάγκες και δικαίωμα στην ευτυχία. Αυτό παραμένει ένα εξαιρετικά σύγχρονο αίτημα. Η πραγματική ελευθερία δεν είναι μόνο να μπορείς να επιλέγεις, αλλά και να μη χρειάζεται να αποδεικνύεις διαρκώς ότι δικαιούσαι να το κάνεις.
Η Άννα είναι γεμάτη αντιφάσεις. Υπήρξε κάτι στη συμπεριφορά της που σε δυσκόλεψε ή που άλλαξε τον τρόπο που τη βλέπεις;
Αυτό που με δυσκόλεψε περισσότερο είναι ότι η Άννα μπορεί να είναι ταυτόχρονα πολύ δυνατή και εξαιρετικά ευάλωτη. Μπορεί να διεκδικεί με πάθος αυτό που θέλει και την ίδια στιγμή να εγκλωβίζεται στην ανάγκη της να την αποδεχθούν και να την αγαπήσουν. Υπάρχουν στιγμές που οι αντιδράσεις της μοιάζουν υπερβολικές, που η απόγνωσή της την οδηγεί σε σκέψεις και συμπεριφορές, τις οποίες δεν είναι εύκολο να κατανοήσεις. Όμως, όσο περισσότερο την πλησιάζεις, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεσαι ότι πίσω από αυτές τις αντιφάσεις υπάρχει ένας άνθρωπος που χάνει σταδιακά τα στηρίγματά του.
Σε τέτοιους απαιτητικούς ρόλους, τι σε τρομάζει περισσότερο: το πόσο μακριά πρέπει να πας για να τους φτάσεις ή μήπως το να αναγνωρίσεις σε αυτούς δικά σου κομμάτια; Και πώς "αποσυνδέεσαι" μετά από μια τόσο έντονη διαδρομή;
Ίσως, το πιο απαιτητικό είναι να αναγνωρίσεις ότι ακόμη και ένας χαρακτήρας τόσο μακρινός από εσένα μπορεί να αγγίξει πολύ προσωπικά σου σημεία. Δεν χρειάζεται να έχεις ζήσει τις ίδιες εμπειρίες με την Άννα για να αναγνωρίσεις μέσα της τον φόβο της απόρριψης, την ανάγκη για αγάπη, την αγωνία να ανήκεις κάπου ή την επιθυμία να ζήσεις σύμφωνα με την αλήθεια σου. Αυτή η αναγνώριση έχει κάτι τρομακτικό, αλλά συγχρόνως είναι και η ουσία της δουλειάς μας. Όσο για την αποσύνδεση, δεν νομίζω ότι υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος. Χρειάζομαι χρόνο, ησυχία και την επιστροφή στην καθημερινότητα, σε απλά πράγματα που με επαναφέρουν στο εδώ και τώρα… Παρ' όλα αυτά, κάθε τέτοιος ρόλος αφήνει κάτι πίσω του. Ίσως, αυτό να είναι και το πιο πολύτιμο κομμάτι αυτής της δουλειάς.
Αν συναντούσες την Άννα για λίγα λεπτά, τι θα ήθελες να τη ρωτήσεις; Και τι θα της έλεγες αν ήξερες ότι δεν χρειάζεται πια να απολογηθεί σε κανέναν;
Θα ήθελα να τη ρωτήσω: "Άννα, αν δεν φοβόσουν την κρίση κανενός και δεν χρειαζόταν να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν, τι θα ήθελες πραγματικά για τη ζωή σου;". Νομίζω πως αυτή είναι μια ερώτηση που ίσως ούτε η ίδια κατάφερνε ποτέ να απαντήσει με απόλυτη ελευθερία. Γιατί, ακόμη κι όταν επαναστατεί απέναντι στους κανόνες, εξακολουθεί να επηρεάζεται βαθιά από το βλέμμα των άλλων. Κι αν ήξερα ότι δεν χρειάζεται πια να απολογηθεί σε κανέναν, θα της έλεγα να σταματήσει για λίγο να τιμωρεί τον εαυτό της. Να επιτρέψει στον εαυτό της να είναι ένας άνθρωπος ατελής, αντιφατικός, που έκανε επιλογές, που αγάπησε, που φοβήθηκε και που αναζήτησε την ευτυχία.
Τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα τη φετινή θεατρική σεζόν, βλέπουμε πολλά κλασικά έργα να επιστρέφουν στη σκηνή, μέσα από νέες αναγνώσεις. Τι πιστεύεις ότι μας κάνει να επιστρέφουμε διαρκώς στα μεγάλα κείμενα; Είναι η ανάγκη να ξανασυναντήσουμε ιστορίες που αντέχουν στον χρόνο ή μήπως αναζητούμε μέσα σε αυτές απαντήσεις για όσα μας απασχολούν σήμερα;
Νομίζω ότι συμβαίνουν και τα δύο. Τα μεγάλα κείμενα αντέχουν στον χρόνο επειδή μιλούν για πράγματα που, παρά τις αλλαγές της κοινωνίας, παραμένουν βαθιά ανθρώπινα: τον έρωτα, την απώλεια, την εξουσία, την ελευθερία, τη μοναξιά, την ανάγκη να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε. Κάθε εποχή, όμως, τα διαβάζει διαφορετικά, γιατί αλλάζουν τα ερωτήματα που θέτουμε και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τον κόσμο. Δεν επιστρέφουμε στα κλασικά έργα μόνο για να ξανακούσουμε γνώριμες ιστορίες, αλλά για να ανακαλύψουμε όσα δεν είχαμε καταφέρει να δούμε μέχρι τότε. Το θέατρο έχει αυτή τη μοναδική δυνατότητα: να φέρνει ένα κείμενο του παρελθόντος στο παρόν και να το κάνει να συνομιλεί άμεσα με τη ζωή μας.
Η Άννα Καρένινα, για παράδειγμα, δεν είναι μόνο μια γυναίκα μιας άλλης εποχής. Είναι μια γυναίκα που θέτει ένα ερώτημα το οποίο παραμένει επίκαιρο: πόσο ελεύθεροι είμαστε να επιλέξουμε τη ζωή μας και ποιο είναι το τίμημα όταν τολμάμε να το κάνουμε; Ίσως, τελικά, επιστρέφουμε στα μεγάλα έργα επειδή δεν μας προσφέρουν πάντα απαντήσεις. Μας βοηθούν, όμως, να θέσουμε τις σωστές ερωτήσεις. Και αυτό είναι κάτι που έχουμε πάντοτε ανάγκη. Τέλος, νομίζω πως η επιστροφή στα κλασικά έργα συνδέεται και με μια νοσταλγία για την κομψότητα και την αισθητική μιας άλλης εποχής.
Τα όμορφα κοστούμια, τα σκηνικά, η ατμόσφαιρα, η ίδια η εικόνα που δημιουργείται επί σκηνής έχουν μια ιδιαίτερη γοητεία. Υπάρχει, όμως, εδώ ένα μεγάλο στοίχημα: πώς μπορείς να δημιουργήσεις όμορφους, σχεδόν ζωγραφικούς πίνακες επί σκηνής, χωρίς να εγκλωβίσεις τους ήρωες μέσα σε μια αισθητική τελειότητα; Πώς, μέσα σε αυτό το περιβάλλον κομψότητας, θα αφήσεις να αναδυθούν τα πιο αιχμηρά, ζωντανά και έντονα συναισθήματα; Γιατί κάτω από τις όμορφες εικόνες μπορεί να κρύβονται βαθιές συγκρούσεις, πάθη, αντιφάσεις και άνθρωποι που δοκιμάζονται στα όριά τους. Νομίζω πως η μαγεία βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την αντίθεση: όταν η ομορφιά της εικόνας δεν καλύπτει την αλήθεια των συναισθημάτων, αλλά γίνεται το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτά αποκαλύπτονται ακόμη πιο δυνατά.
Προπώληση: more.com
