shutterstock
Ο Μπρεχτ και η επανάσταση στο θέατρο
Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ άλλαξε τον τρόπο θέασης της σκηνής εισάγοντας το επικό θέατρο. Αντί για συναισθηματική ταύτιση, πρότεινε την κριτική απόσταση, ζητώντας από τον θεατή να σκέφτεται και να κρίνει. Είναι ένας από τους μεγάλους δραματουργούς του 20ού αιώνα, ένας από τους καλλιτέχνες που άλλαξαν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το θέατρο και τη λειτουργία του. Για τον Μπρεχτ, το θέατρο δεν ήταν ένας χώρος ψευδαίσθησης και συναισθηματικής κάθαρσης, αλλά ένα πεδίο σκέψης, αμφισβήτησης και πολιτικής εγρήγορσης. Πίστευε ότι η σκηνή μπορεί να γίνει ένα εργαστήριο ιδεών, όπου ο θεατής δεν ταυτίζεται παθητικά, αλλά καλείται να κρίνει και να τοποθετηθεί.
Η τεχνική της αποστασιοποίησης
Η μεγαλύτερη τομή που εισήγαγε ήταν το λεγόμενο "επικό θέατρο" και η τεχνική της αποστασιοποίησης (Verfremdungseffekt). Σε αντίθεση με το παραδοσιακό δραματικό θέατρο που επιδιώκει τη συναισθηματική ταύτιση, ο Μπρεχτ ήθελε το κοινό να διατηρεί μια κριτική απόσταση από τα γεγονότα. Οι χαρακτήρες του δεν παρουσιάζονται ως ψυχολογικά βάθη προς κατανόηση, αλλά ως κοινωνικοί τύποι, προϊόντα συγκεκριμένων ιστορικών και οικονομικών συνθηκών. Έτσι, το θέατρο γίνεται πολιτικό σχόλιο πάνω στην εξουσία, τον πόλεμο, τον καπιταλισμό και την ηθική της επιβίωσης.
Η ζωή του και οι ιστορικές ανατροπές
Η ζωή του Μπρεχτ συνδέθηκε άρρηκτα με τις μεγάλες αναταράξεις του 20ού αιώνα. Γεννημένος το 1898 στο Άουγκσμπουργκ, έζησε τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως νοσοκόμος, γεγονός που τον σημάδεψε βαθιά και τον έκανε έντονο επικριτή του μιλιταρισμού. Η άνοδος του ναζισμού τον οδήγησε στην εξορία, όπου έζησε στη Δανία, τη Φινλανδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, βιώνοντας διώξεις και πολιτική καχυποψία. Μετά τον πόλεμο εγκαταστάθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο και ίδρυσε το θρυλικό Berliner Ensemble, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση του σύγχρονου πολιτικού θεάτρου.
Τα σπουδαία έργα του
Το έργο του είναι τεράστιο και πολυσχιδές. Από την "Όπερα της Πεντάρας" και την "Άνοδο και Πτώση της πόλης Μαχάγκονυ" μέχρι τη "Μάνα Κουράγιο και τα Παιδιά της", τον "Καλό άνθρωπο του Σετσουάν", τον "Καυκασιανό Κύκλο με την Κιμωλία", τη "Ζωή του Γαλιλαίου" και την "Άνοδο του Αρτούρου Ούι", ο Μπρεχτ δημιούργησε έργα που παραμένουν διαρκώς επίκαιρα. Οι ιστορίες του φωτίζουν τις αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης, τη σύγκρουση ανάμεσα στο ηθικό και το αναγκαίο, και τη βία των κοινωνικών δομών.
Ποιητής και θεωρητικός
Παράλληλα, ο Μπρεχτ υπήρξε ποιητής και θεωρητικός της τέχνης. Τα ποιήματά του, συχνά πολιτικά και διδακτικά, αποτυπώνουν τη μεταστροφή του προς τη μαρξιστική σκέψη και την πίστη του στην κοινωνική αλλαγή. Στα θεωρητικά του κείμενα ανέπτυξε την ιδέα ότι το θέατρο πρέπει να εκπαιδεύει, να αφυπνίζει και να ενεργοποιεί το κοινό. "Όποιος δεν έχει τον αγώνα μοιραστεί θα μοιραστεί την ήττα", γράφει, ενώ αλλού παρατηρεί με ειρωνεία ότι "αυτοί που βρίσκονται ψηλά θεωρούν ταπεινό να μιλάς για το φαΐ – έχουν ήδη φάει". Οι φράσεις του παραμένουν συνθήματα πολιτικής σκέψης και κοινωνικής κριτικής.
Η διαχρονική επιρροή του
Η επιρροή του Μπρεχτ υπήρξε τεράστια και διαχρονική. Δημιουργοί του θεάτρου, του κινηματογράφου και της μουσικής, όπως ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ, ο Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ, ο Ναγκίσα Οσίμα και ο Λαρς φον Τρίερ, έχουν αναγνωρίσει τη "μπρεχτική" τους κληρονομιά. Στο μιούζικαλ και το σύγχρονο θέατρο, σκηνοθέτες και χορογράφοι όπως ο Μπομπ Φόσσε επηρεάστηκαν από τη χρήση της ειρωνείας, της αφήγησης και της πολιτικής απόστασης που εισήγαγε.
Επίκαιρος και σήμερα
Σήμερα, σε έναν κόσμο κρίσεων, ανισοτήτων και πολιτικής σύγχυσης, ο Μπρεχτ μοιάζει πιο επίκαιρος από ποτέ. Μας υπενθυμίζει ότι η τέχνη δεν είναι ουδέτερη, ότι το θέατρο μπορεί να γίνει εργαλείο κριτικής και ότι η σκέψη είναι πράξη πολιτική. Γι’ αυτό ο Μπρεχτ δεν ανήκει στο παρελθόν. Ανήκει στο παρόν και στο μέλλον κάθε κοινωνίας που επιμένει να αμφισβητεί, να μαθαίνει και να αλλάζει.
Έχει πει και γράψει:
"Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι για να σκοτώσεις:
Μπορούν να σε μαχαιρώσουν στο στομάχι με μαχαίρι,
να σου κλέψουν το ψωμί,
να μη φροντίσουν για την ασθένεια σου,
να σε αναγκάσουν να ζεις σε μια τρύπα,
να σε βασανίσουν δουλεύοντας μέχρι το τέλος,
να αναγκάσουν να πας στον πόλεμο .
Μόνο μερικά από αυτά τα πράγματα είναι απαγορευμένα σε μία κοινωνία".
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
