Ο Θανάσης Σαράντος, η 'Αντιγόνη' κι ένας κόσμος με το δίλημμα "ασφάλεια ή ελευθερία"

Η "Αντιγόνη" του Θανάση Σαράντου δεν παίρνει θέση – θέτει ερωτήματα. Με τη δράση τοποθετημένη στη δεκαετία του ’70 και ρυθμό πολιτικού θρίλερ, η τραγωδία του Σοφοκλή γίνεται πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στη συνείδηση, τον νόμο και την εξουσία. Μετά τον "Οιδίποδα Τύραννο", η "Αντιγόνη" ήταν η φυσική συνέχεια για τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Θανάση Σαράντο. Μιλήσαμε μαζί του σε μία συνέντευξη με αφορμή τη νέα του παράσταση που παίζεται στο θέατρο Ροές (για λίγο ακόμα) όπου μας είπε ότι θεωρεί τον Σοφοκλή απολύτως σύγχρονο: "Με απασχολεί αυτό το σημείο όπου ο άνθρωπος καλείται να επιλέξει, γνωρίζοντας ότι κάθε επιλογή έχει τίμημα". Ο ίδιος ερμηνεύει το ρόλο του Κρέοντα σε διπλή διανομή με τον Κωνσταντίνο Λάγγο, με οδηγό τη διαχρονική μετάφραση του Μίνωα Βολανάκη, τη συμμετοχή πολυμελούς θιάσου και ενός μουσικού επί σκηνής.

Η παράσταση συνομιλεί ευθέως με τη σημερινή πραγματικότητα του φόβου, του ελέγχου και των "θεσμικά σωστών αλλά ηθικά αμφισβητήσιμων" νόμων. Θέτει μεγάλα ερωτήματα γύρω από τη σιωπή και το τίμημα της επιλογής, τη φύση της εξουσίας και την ατομική ευθύνη — εκεί όπου, όπως υπενθυμίζει ο Χορός, "αργούμε εμείς οι άνθρωποι".

Μετά τον "Οιδίποδα Τύραννο", η "Αντιγόνη" μοιάζει με φυσική συνέχεια. Τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας απασχολεί στο έργο του Σοφοκλή;

Ο Σοφοκλής με ενδιαφέρει γιατί παραμένει απολύτως σύγχρονος. Στην "Αντιγόνη" δεν υπάρχει καθαρός διαχωρισμός ανάμεσα στο σωστό και το λάθος· υπάρχει απλά σύγκρουση. Με απασχολεί αυτό το σημείο όπου ο άνθρωπος καλείται να επιλέξει, γνωρίζοντας ότι κάθε επιλογή έχει τίμημα. Είναι ένα έργο που δεν σε αφήνει να σταθείς ουδέτερος. Όμως πιστεύω ότι και ο Σοφοκλής δεν παίρνει ακριβώς θέση υπέρ του ενός ήρωα ή του άλλου. Ο Κρέοντας υποστηρίζει σθεναρά τη θέση της πολιτείας που μόλις έχει ανασυσταθεί μετά από έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο.

Η Αντιγόνη σίγουρα υπερασπίζεται τον αδιασάλευτο θεϊκό νόμο αλλά με ενδιέφεραν πολύ και τα "σκοτεινά" ερωτήματα που θέτει το ίδιο το έργο. Μήπως ο Πολυνείκης που ήταν ο εισβολέας και ο πραγματικός εχθρός της πόλης δεν έπρεπε τελικά να ταφεί; Μήπως η Αντιγόνη με την πράξη της καταστρέφει την οικογένεια της αντί να την προστατεύει; Μήπως η ίδια με την πράξη της εξελίσσεται σε δημόσιο κίνδυνο;  Είναι τελικά ο Κρέοντας το τραγικό πρόσωπο του έργου αφού από δημοκρατικός ηγέτης διολισθαίνει με την απόφαση του σε ένα πραγματικό τύραννο όπου χάνει σταδιακά την λαϊκή έγκριση αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό;

"Η 'Αντιγόνη' αποκτά μια ανησυχητική επικαιρότητα αφού η ελευθερία της γνώμης έχει πλέον ένα οδυνηρό τίμημα από το σύστημα της χειραγώγησης και του ελέγχου".

Επιλέγετε να τοποθετήσετε τη δράση στη δεκαετία του ’70, μια περίοδο έντονης πολιτικής φόρτισης και μεταβάσεων. Ποιες αναλογίες είδατε ανάμεσα σε εκείνη την εποχή και τη σημερινή πραγματικότητα;

Η δεκαετία του ’70 του ψυχρού πολέμου είναι μια εποχή ελέγχου, φόβου και πολιτικής μετάβασης. Μια περίοδος όπου η εξουσία προσπαθεί να επιβληθεί ξανά μέσα από κανόνες και απαγορεύσεις. Οι αναλογίες με το σήμερα είναι εμφανείς: Ζούμε σε έναν κόσμο που επαναφέρει διαρκώς το δίλημμα "ασφάλεια ή ελευθερία". Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η "Αντιγόνη" αποκτά μια ανησυχητική επικαιρότητα αφού η ελευθερία της γνώμης έχει πλέον ένα οδυνηρό τίμημα από το σύστημα της χειραγώγησης και του ελέγχου.

'Έχετε χαρακτηρίσει την παράσταση ως πολιτικό θρίλερ κινηματογραφικού ρυθμού. Τι σημαίνει για εσάς "πολιτικό θρίλερ" στο θέατρο και πώς χτίζεται σκηνικά;

Πολιτικό θρίλερ για μένα σημαίνει ένταση και αίσθηση διαρκούς απειλής. Η εξουσία δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά κάτι απτό και πιεστικό. Σκηνικά, αυτό μεταφράζεται σε γρήγορο ρυθμό, έντονη σωματικότητα και μια σκηνική μεταφορά που μπορεί να λειτουργεί σαν μηχανισμός. Πιστεύω ότι και το γραφειοκρατικό περιβάλλον του σκηνικού μας –που μοιάζει με προθάλαμο ανάκρισης– βοηθά εξαιρετικά προς αυτή την κατεύθυνση.  Οι ήρωες δεν έχουν χώρο για ασφάλεια – βρίσκονται συνεχώς υπό πίεση και συνεχή έλεγχο αφού τα πάντα παρακολουθούνται και καταγράφονται. Μας πήρε πάνω από τρεις μήνες εντατικών προβών με την εξαιρετική αφοσίωση ηθοποιών και συντελεστών για να δημιουργήσουμε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον. 

Η σύγκρουση ανάμεσα στον νόμο της εξουσίας και τον νόμο της συνείδησης μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ. Ποια στοιχεία της σημερινής πραγματικότητας συνομιλούν με την παράστασή σας;

Σήμερα βλέπουμε συχνά νόμους που είναι θεσμικά σωστοί αλλά ηθικά αμφισβητήσιμοι. Βλέπουμε επίσης τη σιωπή να γίνεται επιλογή. Η Αντιγόνη εκπροσωπεί ακριβώς το αντίθετο: την άρνηση της σιωπής. Αυτή η στάση είναι που την καθιστά επικίνδυνη και, ταυτόχρονα, βαθιά σύγχρονη. Είναι η ίδια στάση που επιλέγουν σταθερά ελάχιστοι από την ανθρωπότητα πληρώνοντας το τίμημα για την υπεράσπιση των ανθρώπινων αξιών.

Θεωρείτε ότι η "Αντιγόνη" θέτει τελικά περισσότερο ερωτήματα για την εξουσία ή για την ατομική ευθύνη;

Πιστεύω περισσότερο για την ατομική ευθύνη. Η εξουσία στο έργο λειτουργεί σχεδόν μηχανικά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι κάνει ο καθένας απέναντί της. Η τραγωδία δεν προκύπτει μόνο από τον Κρέοντα, αλλά και από όσους επιλέγουν να μη μιλήσουν. Ο στίχος από τον Χορό αναφωνεί μετά την καταστροφική εξέλιξη: "Αργούμε εμείς οι άνθρωποι, αργούμε…".

Αναμένουμε σύντομα και νέο κύκλο παραστάσεων της "Αντιγόνης"; Ποια είναι τα επόμενά σας σχέδια;

Υπάρχει η πρόθεση για έναν νέο κύκλο παραστάσεων τον Μάιο του 2026 στο θέατρο Ροές ή και την επόμενη χρονιά. Η παράσταση της "Αντιγόνης" ξεκινά μια περιοδεία στην περιφέρεια αρχής γενομένης από το Θεσσαλικό Θέατρο στην Λάρισα στα μέσα Απριλίου. Επίσης έχει ήδη προσκληθεί στο πρώτο μας διεθνές φεστιβάλ θεάτρου στο Κόσοβο τον Ιούλιο του 2026 και ελπίζω ότι ξεκινά ένα μεγάλο ταξίδι εντός και εκτός Ελλάδας όπως άλλωστε και ο "Οιδίπους Τύραννος" που παρουσιάστηκε για περισσότερες από 80 παραστάσεις σε Ελλάδα και διεθνώς.

Οι συντελεστές της "Αντιγόνης"

Παίζουν οι ηθοποιοί: Θανάσης Σαράντος - Κωνσταντίνος Λάγγος (σε διπλή διανομή στο ρόλο του Κρέοντα) Ρωξάνη Καρφή (Αντιγόνη), Γιάννης Κορρές (Αίμων, Παιδί Τειρεσία,​ Χορός), Γιάννης Χαρτοδιπλωμένος (Τειρεσίας, Χορός), Παναγιώτης Παπαδούλης (Φύλακας, Εξάγγελος, Χορός), Γαλάτεια Μαυρομάτη (Ισμήνη, Ευριδίκη, Χορός), Βαγγέλης Μάγειρος ('Άγγελος, Χορός). Μουσικός επί σκηνής (κρουστά): Ιάκωβος Παυλόπουλος.

Τη σκηνοθεσία, τη δραματουργική επεξεργασία, τα σκηνικά, τα κοστούμια και τον σχεδιασμό φωτισμού υπογράφει ο Θανάσης Σαράντος. Τη μουσική σύνθεση και τα ηχοτοπία έχει δημιουργήσει ο Κωνσταντίνος Ευαγγελίδης, ενώ την επιμέλεια κίνησης έχει αναλάβει ο Πλωτίνος Ηλιάδης.