Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, Μιχαήλ Μαρμαρινός, μας ξεναγεί με ένα πρώτο χαιρετισμό στο πρόγραμμα των θεατρικών παραστάσεων που θα παρακολουθήσουμε στην Επίδαυρο το καλοκαίρι του 2026. Το πρόγραμμα του 2026 αποτελεί, όπως σημειώνει, "ένα μέρος από ένα 'Όλον" που θα αναπτυχθεί τις τρεις επόμενες χρονιές. Διαφορετικά πεδία των παραστατικών τεχνών συνυφαίνουν το φετινό πρόγραμμα με πολύ σημαντική την παρουσία του χορού, της όπερας με την Εθνική Λυρική Σκηνή να παρουσιάζει πρώτη φορά παραγωγή της εκεί τον 21ο αιώνα και βέβαια του θεάτρου με αξιοσημείωτη την επιστροφή της κωμωδίας και του Αριστοφάνη μετά από την περσινή παύση, ενισχύοντας έτσι τη διαχρονική ουσία του αρχαίου δράματος στο ταραγμένο παρόν και τη δυναμική του στη διεθνή σκηνή. "Στην Επίδαυρο, ένα πεδίο συνάντησης, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με ιδιαίτερες αναγνώσεις Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, σε γνωστά αλλά και ορισμένα σπανίως παρουσιαζόμενα έργα", σύμφωνα με τον Μιχαήλ Μαρμαρινό.
Με την όπερα "Μήδεια" του Λουίτζι Κερουμπίνι ανοίγουν τα φετινά επιδαύρια στις 20 Ιουνίου 2026. Μια νέα παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, που για μια μοναδική παράσταση ανασυνθέτει τη θρυλική παραγωγή του 1961, σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή, σκηνικά – κοστούμια Γιάννη Τσαρούχη, χορογραφία Μαρίας Χορς, με τη Μαρία Κάλλας στον ομώνυμο ρόλο. Η Εθνική Λυρική Σκηνή επιλέγει να αναβιώσει τη Μήδεια με τα υλικά τού σήμερα, με βάση τον θεματικό άξονα που έχει θέσει για τη σεζόν 2025-26, ο οποίος εξερευνά την έννοια "της όπερας του μέλλοντος μέσα από τη μήτρα του παρελθόντος". Η Εθνική Λυρική Σκηνή συνεχίζει τη μεγάλη παράδοση των καλοκαιρινών παραγωγών όπερας, αυτή τη φορά στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, εξήντα πέντε χρόνια μετά την τελευταία φορά που παρουσίασε εκεί παραγωγή όπερας.
Για την ανασύνθεση της ιστορικής παραγωγής του 1961 ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης στελεχώνει μια νέα δημιουργική ομάδα, αποτελούμενη από τους σκηνοθέτη Παναγή Παγουλάτο, Λίλη Πεζανού (σκηνικά), Τότα Πρίτσα (κοστούμια) και Χρήστο Τζιόγκα (φωτισμοί). Το ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσει η σπουδαία Ιταλίδα δραματική υψίφωνος 'Άννα Πιρότσι και μαζί της ο Ζαν-Φρανσουά Μπορράς ως Ιάσων, ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος στον ρόλο του Κρέοντα, η Αλίσα Κολόσοβα ως Νέρις και η Δανάη Κοντόρα στον ρόλο της Γλαύκης.
Μια ριζοσπαστική "Αντιγόνη" από τη Νορβηγία
Μία νέα, ριζοσπαστική ερμηνεία της "Αντιγόνης", μια παράσταση που ενώνει την ποίηση της κίνησης με την ποίηση του κειμένου και του προφορικού λόγου, αντλώντας από την τραγωδία του Σοφοκλή, έρχεται στις 7 και 8 Αυγούστου από τον 'Άλαν Λουσιέν 'Όγεν. Έναν από τους πιο ανήσυχους σύγχρονους χορογράφους, συγγραφείς και σκηνοθέτες της Νορβηγίας που θα γνωρίσουμε για πρώτη φορά στην ελληνική σκηνή. "Δεν παρουσιάζουμε απλώς ξανά την Αντιγόνη. Την απογυμνώνουμε στην ουσία της. 'Όχι μόνο τα λόγια, αλλά και το βάρος τους. 'Όχι μόνο τη σύγκρουση, αλλά και το κόστος της. Η δική μας Αντιγόνη δεν είναι απλώς μια σκηνική παρουσίαση του κειμένου του Σοφοκλή, αλλά μια τολμηρή επανερμηνεία της διαχρονικής τραγωδίας του, μέσα από τη σωματική ποίηση του Tanztheater, σε διάλογο με τον προφορικό λόγο και τον σύγχρονο χορό", τονίζει ο δημιουργός για την παράσταση.
Η καλλιτεχνική ομάδα παραστατικών τεχνών winter guests, που ο ίδιος ίδρυσε πριν από είκοσι χρόνια και αποτελείται από χορευτές, ηθοποιούς, συγγραφείς και σχεδιαστές θα συναντήσει επί σκηνής σημαντικούς συνεργάτες - χορευτές του Tanztheater Wuppertal της Πίνα Μπάους, με τον 'Όγεν να είναι ο πρώτος χορογράφος που προσκλήθηκε να δημιουργήσει ένα νέο, ολοκληρωμένο έργο για την ομάδα μετά τον θάνατο της ιδρύτριάς της.
Περισσότερο από μια αναδιήγηση, είναι μια εκ νέου ανακάλυψη των ιδεών του έργου μέσα από την κίνηση, τον λόγο και τις καταστάσεις. Η παράσταση φωτίζει τη βαθιά ανθρώπινη έκφραση, φέρνοντάς την αντιμέτωπη με τα άλυτα διλήμματα του έργου: το καθήκον, την αξιοπρέπεια, την ηθική και την πολυπλοκότητα της εξουσίας. Μέσα από ουρλιαχτά ανέμων και κραυγές πουλιών, μέσα από απελπισμένο πένθος και βίαιη τυραννία, οι σκηνές του έργου εκσφενδονίζουν τη σημασία τους πίσω στα σύγχρονα διλήμματά μας. Απαιτητική και καθηλωτική, πολιτική χωρίς διδακτισμό και λυρική χωρίς στολίδια, η "Αντιγόνη" θέτει το επιτακτικό ερώτημα: τί σημαίνει να ενεργείς όταν ο νόμος και η δικαιοσύνη δεν συμβαδίζουν;
"'Άλκηστις" & "Τρωάδες" από το Εθνικό Θέατρο
Το Εθνικό Θέατρο κατεβαίνει στο μεγάλο αργολικό θέατρο με δύο φιλόδοξες παραγωγές. Ξεκινάμε με τον Δημήτρη Καραντζά και την τραγωδία "'Άλκηστις" του Ευριπίδη στις 17 και 18 Ιουλίου. Ο σπουδαίος σκηνοθέτης επιστρέφει στην Επίδαυρο με μια σύγχρονη παραβολή με έντονο πολιτικό πρόσημο. Η 'Άλκηστις ενορχηστρώνεται από τον Δημήτρη Καραντζά ως σκηνικό πείραμα, όπου η μουσική, ο ήχος, η κίνηση και η ακροβασία του θεατρικού ύφους συνυπάρχουν οργανικά, δημιουργώντας έναν κόσμο ρευστό, οριακό και διαρκώς μεταβαλλόμενο.
Ο 'Άδμητος θα σωθεί από τον θάνατο μόνο εάν κάποιος άλλος δεχτεί να πεθάνει στη θέση του. Η 'Άλκηστις, η σύζυγός του, προσφέρει τον εαυτό της ως αντάλλαγμα. Η θυσία της εκτυλίσσεται δημόσια, μπροστά στα μάτια των πολιτών, ως μια προδιαγεγραμμένη δολοφονία – μια πράξη που σήμερα διαβάζεται αναπόφευκτα ως γυναικοκτονία, νομιμοποιημένη από την κοινωνική και πολιτική τάξη.
Με μια σπουδαία ομάδα ηθοποιών και συντελεστών, η παράσταση γίνεται ένα σκηνικό εγχείρημα που δεν αφηγείται απλώς τον μύθο, αλλά θέτει καίρια ερωτήματα για την εξουσία, το φύλο, τη θυσία και την ευθύνη της κοινωνίας απέναντι στον θάνατο της ομώνυμης –και όχι μόνο– ηρωίδας. Ηρώ Μπέζου και Γιάννης Νιάρρος ερμηνεύουν το πρωταγωνιστικό ζευγάρι με τους Θεοδώρα Τζήμου, Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη, Κώστα Νικούλι, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Γιώργο Ζυγούρη και Αινεία Τσαμάτη να συμπληρώνουν τον εξαιρετικό θίασο.
Τις "Τρωάδες" του Ευριπίδη ανεβάζει η Ελένη Ευθυμίου για λογαριασμό της πρώτης σκηνής της χώρας στις 31 Ιουλίου και την 1η Αυγούστου. Η δεύτερη παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου για το φετινό καλοκαίρι αποτελεί και τη μοναδική γυναικεία υπογραφή που θα δούμε στο αρχαίο θέατρο. Μια παράσταση για τη διαχρονική φρίκη του πολέμου και την απώλεια ως συλλογική μνήμη, μα – κυρίως– για το γυναικείο σώμα ως παγκόσμιο σύμβολο της ανθρώπινης τραγωδίας. Το κατεξοχήν ανθρωποκεντρικό και βαθιά αντιπολεμικό έργο του μεγάλου τραγωδού ζωντανεύει από ένα σύνολο είκοσι δύο ερμηνευτριών και ερμηνευτών –ανάμεσά τους μέλη της Ομάδας Εν Δυνάμει– κάθε ηλικίας, με και χωρίς αναπηρία, και με ζωντανή μουσική επί σκηνής. Στον εξαιρετικό θίασο παίζουν οι Γιώργος Καραμίχος, Αργύρης Ξάφης, Εύη Σαουλίδου, Νάνσυ Σιδέρη, Βασιλική Τρουφάκου, Λυδία Φωτοπούλου.
Στο ανέβασμα της Ελένης Ευθυμίου, οι Τρωάδες δεν είναι μόνο τα όμορφα, υγιή κορμιά των προνομιούχων γυναικών της βασιλικής οικογένειας που αναμένουν την τελική διαλογή. Τα σώματά τους αναμειγνύονται με άλλα σώματα –ανήλικα, ανάπηρα, ηλικιωμένα– που ούτε πριν τον πόλεμο αποφάσιζαν για τον εαυτό τους και που συνήθως δεν έχουν το προνόμιο της αφήγησης. Σώματα που το σύστημα αγνοεί επιδεικτικά, που η εξουσία επιλέγει με ποιον τρόπο θα διαχειριστεί ή θα αφανίσει. Σε αυτό, άλλωστε, ο πόλεμος είναι ‘δίκαιος’: εξισώνει πάντα το πολύ με το λίγο και με το καθόλου.
Κι αν όλα αυτά τα δέρματα, οι ψυχές, τα βλέμματα, οι μήτρες, οι μνήμες μπορούν να ιδωθούν συμβολικά ως οι (από πάντα) καταπιεσμένες αυτού του κόσμου, μπορούν αυτά τα υποκείμενα να ξανακερδίσουν το δικαίωμα της επιλογής; Πώς; Κραυγάζοντας το μίσος; Θρηνώντας ή γελώντας μέσα στο χάος και το αδιέξοδο; Υπάρχει άραγε τρόπος οι ηρωίδες να επαναοικειοποιηθούν τα σώματά τους;
Επιδαύριο βάπτισμα για τον Χρήστο Θεοδωρίδη
Την πρώτη του κάθοδο στο αργολικό θέατρο ετοιμάζει φέτος ο Χρήστος Θεοδωρίδης με τους "Πέρσες" του Αισχύλου στις 3 και 4 Ιουλίου. Ο σκηνοθέτης της νέας γενιάς από τη Θεσσαλονίκη συνεχίζει την εργασία του πάνω στη νοητή πορεία που έχει σχηματίσει τα τελευταία χρόνια με έργα πολιτικά φορτισμένα και ιδιαίτερα επίκαιρα ("Σ’ εσάς που με ακούτε" της Λούλας Αναγνωστάκη, "Ποιος σκότωσε τον πατέρα μου" του Εντουάρ Λουί, "Συνέδριο για το Ιράν" του Ιβάν Βιριπάγεφ κ.ά.). με το αντιπολεμικό έργο των "Περσών".
Με αφηγηματικό σημείο εκκίνησης την είδηση της καταστροφικής ήττας στη Σαλαμίνα και κεντρικό άξονα της ιστορίας το θρήνο για όσους χάθηκαν, για το ευτυχισμένο παρελθόν που απωλέσθηκε, σε αυτό το καλλιτεχνικό εγχείρημα συναντάμε στο επίκεντρο τον άνθρωπο και την απώλεια. Τα ονόματα ανθρώπων, για τα οποία με τόση εμμονή ρωτάει ο Χορός τον αγγελιοφόρο, δεν είναι μόνο περσικά, αλλά είναι ονόματα ανθρώπων που χάθηκαν και χάνονται κάθε λεπτό στο σήμερα. Εικοσιπέντε ηθοποιοί, που παραμένουν διαρκώς επί σκηνής, συνθέτουν έναν Χορό-πρωταγωνιστή, που με μόνα εργαλεία τον λόγο, την κίνηση και τη μουσική, εκφράζει το συλλογικό τραύμα μιας μουδιασμένης κοινωνίας.
Ο Αριστοφάνης επιστρέφει στην Επίδαυρο
Το καλοκαίρι του 2025 η κωμωδία έλειπε από το πρόγραμμα του Φεστιβάλ Επιδαύρου, φέτος όμως θα δούμε ξανά κωμωδίες του Αριστοφάνη στο αργολικό θέατρο και μάλιστα περισσότερες από μία. Μια επίσκεψη στην "Ειρήνη" του Αριστοφάνη ετοιμάζει ο Νίκος Καραθάνος στο ρόλο του σκηνοθέτη στις 24 και 25 Ιουλίου, με βασικούς συνεργάτες τον Φοίβο Δεληβοριά να υπογράφει τη διασκευή, το πρωτότυπο κείμενο και τα τραγούδια, ενώ μαζί με τον 'Άγγελο Τριανταφύλλου υπογράφουν τη μουσική σύνθεση. Μια νέα διασκευή που λειτουργεί ως απάντηση στην τρέλα με τρέλα, όπως λένε χαρακτηριστικά οι συντελεστές. H Ειρήνη είναι η γιορτή ενός αγροτικού κόσμου που χάθηκε, ένα κωμικό, ακατανίκητο επιχείρημα, ένα πανηγύρι του λαϊκού ανθρώπου με υλικό τους ίδιους τους καπνούς του πολέμου, ένας αναμμένος μπερντές μέσα στη φρίκη.
Παίζει ένας πολυμελής θίασος στον οποίο συμμετέχουν και οι Νίκος Καραθάνος και Φοίβος Δεληβοριάς: Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς, Πάνος Παπαδόπουλος, Γιάννης Κότσιφας, Ιωάννα Μαυρέα, Βάσω Καβαλιεράτου, 'Άγγελος Τριανταφύλλου, Γιλμάζ Χουσμέν, 'Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Κοντογεωργόπουλος, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Βασίλης Παπαδόπουλος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Σπύρος Μπόσγας, Αντώνης Χρήστου, ο σολίστ στην τρομπέτα Ανδρέας Πολυζωγόπουλος και άλλοι μουσικοί.
Η κωμωδία αντανακλά την έντονη κοινωνική κόπωση από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και πραγματεύεται με λυρική ευφράδεια και τον γνώριμο αριστοφανικό σαρκασμό την παράλογη εμμονή στον πόλεμο και τις καταστροφικές συνέπειές του στην καθημερινή ζωή, την εργασία και την ευτυχία των ανθρώπων. Ο Αριστοφάνης αντιπαραβάλλει τη βία και το κέρδος των πολεμοκάπηλων με τη γονιμότητα, τον έρωτα και τη συλλογική ευημερία που φέρνει η ειρήνη. Παρά τη φαινομενικά ουτοπική λύση, η κωμωδία δεν είναι αφελής, καθώς αναγνωρίζει τις αντιστάσεις, τα συμφέροντα και την αδράνεια που εμποδίζουν την αποκατάσταση της ειρήνης.
Η "Ειρήνη" κατέχει κομβική θέση στο συνολικό έργο του Αριστοφάνη ως η άκρως συμφιλιωτική και πλέον αισιόδοξη από τις πολιτικές του κωμωδίες. Παρά τον ισχυρό δεσμό της με την εποχή που τη γέννησε, παραμένει διαχρονική γιατί φωτίζει έναν μηχανισμό που επαναλαμβάνεται μέχρι σήμερα: τους πολέμους που παρατείνονται εις βάρος των πολλών και προς όφελος λίγων.
Στις 21 και 22 Αυγούστου έρχεται η ώρα του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και του Αστέριου Πελτέκη με τη "Λυσιστράτη" του Αριστοφάνη. Η "Λυσιστράτη" δεν αποτελεί απλώς μια κωμωδία για τον πόλεμο και τον έρωτα. Επιμένει να είναι ένα βαθύτατα πολιτικό, ανθρωποκεντρικό έργο που εστιάζει στη στιγμή κατά την οποία μια κοινωνία, εξαντλημένη από τη φθορά, αναζητά επειγόντως έναν νέο τρόπο οργάνωσης. Το ΚΘΒΕ παρουσιάζει μια σύγχρονη σκηνική ανάγνωση της κωμωδίας του Αριστοφάνη, που με όχημα το γέλιο, μας απευθύνεται με γνήσια λυρική "κωμική" σοβαρότητα για την εντροπία στην οποία συχνά εκπίπτει μια κοινωνία.
Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, Κρατερός Κατσούλης, Παναγιώτης Πετράκης, Νίκος Γεωργάκης είναι μόνο μερικοί από τους ηθοποιούς που θα ζωντανέψουν το έργο όπου ο πόλεμος έχει καταστεί αυτοσκοπός, η πολιτική έχει αποκοπεί από την ανθρώπινη εμπειρία και το σώμα έχει εξοριστεί από τον δημόσιο λόγο. Η αρχετυπική μορφή/ηρωίδα δεν προτείνει μια μεταρρύθμιση, ούτε εισηγείται έναν νέο θεσμό. Η Λυσιστράτη εισάγει κάτι ριζικά διαφορετικό: την επανεμφάνιση του σώματος, της επιθυμίας, της φροντίδας και της συλλογικής ευθύνης ως πολιτικής πράξης. Η αποχή από τον έρωτα δεν λειτουργεί "τιμωρητικά" αλλά ως πράξη "αναστολής της εντροπίας". Ένα προσωρινό "πάγωμα" του συστήματος, ώστε να καταστεί δυνατή η επανεκκίνησή του.
Στον πυρήνα της σκηνοθετικής προσέγγισης του Αστέριου Πελτέκη βρίσκεται ακριβώς αυτή η χειρονομία, η οποία δεν επιτυγχάνεται μέσα από τη βία ή την επιβολή, αλλά μέσα από τη συνειδητή άρνηση συμμετοχής σε έναν φαύλο κύκλο. Οι γυναίκες δεν καταλαμβάνουν απλώς την Ακρόπολη, "καταλαμβάνουν" τον χρόνο, τη ροή των πραγμάτων, την ίδια τη λογική της αναπόφευκτης καταστροφής. Η κωμωδία, εδώ, δεν λειτουργεί ως εκτόνωση, αλλά ως μηχανισμός αποκάλυψης.
Στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, εκεί όπου η κοινότητα συναντιέται εδώ και αιώνες για να αναμετρηθεί με τα όριά της, η "Λυσιστράτη" του Αστέριου Πελτέκη φιλοδοξεί να επιστρέψει όχι ως μνημείο της αρχαίας δραματουργίας και ανάμνηση μιας έκφρασης του αρχαίου κόσμου, αλλά ως ζωντανό πολιτικό γεγονός. "Μια υπενθύμιση ότι, ακόμη και μέσα στη μεγαλύτερη φθορά, η επανεκκίνηση είναι δυνατή – αρκεί να τολμήσουμε να φανταστούμε αλλιώς την ύπαρξη και, κυρίως, τη συνύπαρξή μας. Σαν σε όνειρο".
Φινάλε για την Επίδαυρο 2026 με την επιστροφή του Θωμά Μοσχόπουλου
Μετά από αρκετά χρόνια επιστρέφει ο Θωμάς Μοσχόπουλος στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου με τον "Ίωνα" του Ευριπίδη, σε παραγωγή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου, στις 28 και 29 Αυγούστου. Δεν είναι μια "καθαρή" τραγωδία. Πρόκειται για ένα από τα πιο αινιγματικά έργα του αρχαίου δράματος. Κινείται στο μεταίχμιο μεταξύ τραγικού και κωμικού, μύθου και ρεαλισμού, μυστικισμού και σκεπτικισμού, θέτοντας στο επίκεντρο το ζήτημα της ταυτότητας και του ανήκειν. Είναι ένα έργο που δείχνει να συνομιλεί άμεσα με τη σύγχρονη εμπειρία, σε μια εποχή όπου όλα τίθενται διαρκώς υπό αμφισβήτηση και επαναδιαπραγμάτευση.
Η δράση εκτυλίσσεται στο ιερό μαντείο του Απόλλωνα στους Δελφούς, έναν χώρο που συνιστά κατώφλι ανάμεσα στο αισθητό και το αόρατο, ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό. Εκεί μεγαλώνει ο νεαρός Ίων, χωρίς όνομα και επίγνωση της καταγωγής του. Πασχίζει να συγκροτήσει μέσα από σπαράγματα μια ταυτότητα, την ίδια στιγμή που οι θεατές γνωρίζουν ήδη την αλήθεια. Μέσα από αντιφάσεις, διαθλάσεις και παρερμηνείες, το θολό, σχεδόν αόρατο παρελθόν αποκρυσταλλώνεται σε ατόφιο, χειροπιαστό παρόν και μια προσδοκία νοήματος αναδύεται μέσα από το κενό.
Η παράσταση, μια παραγωγή του σε σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου, επιχειρεί να αναδείξει το παιγνιώδες και αμφίσημο πνεύμα του έργου, μετατρέποντας τη σκηνή σε έναν πολυπρισματικό χώρο αναστοχασμού όπου τα είδωλα της αλήθειας και του ψεύδους αλληλεπικαλύπτονται, αποκαλύπτουν και αποκρύπτουν, με το ερώτημα της ταυτότητας να παραμένει ανοιχτό, ρευστό και αγωνιώδες.
Το φετινό πρόγραμμα της Επιδαύρου περιλαμβάνει και πλαισιώνεται από επιπλέον δράσεις, για τις οποίες θα μάθουμε σύντομα.
