Μαρλέν Μοντέιρο Φρέιτας: Δείτε τη, αν αντέχετε

Σκεφτείτε το σώμα σας να μιλά, να ουρλιάζει, να χορεύει χωρίς κανόνες. Αυτή είναι η Μαρλέν Μοντέιρο Φρέιτας που έρχεται στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση με τον υβριδικό, εκρηκτικό και αληθινός χορό της. Η παράσταση"Nôt" που παρουσιάζει στο πλαίσιο του Onassis Dance Days (5-8/2) έρχεται να ταράξει για το πώς αντιλαμβανόμαστε το σώμα, τη σκηνή και την ίδια την έννοια του θεάματος. Για πολλούς νέους θεατές, η Φρέιτας είναι η απόδειξη ότι ο σύγχρονος χορός δεν είναι "δύσκολος" ή ελιτίστικος, αλλά ωμός, εκρηκτικός και βαθιά πολιτικός — χωρίς να χρειάζεται να το διακηρύσσει.

Η σημασία της βρίσκεται στον τρόπο που χρησιμοποιεί το σώμα ως πεδίο σύγκρουσης. Τα σώματα στις παραστάσεις της δεν είναι "όμορφα" με τον συμβατικό τρόπο· είναι παραμορφωμένα, υπερβολικά, εξαντλημένα, γεμάτα ιδρώτα, σπασμούς και επαναλήψεις. Κι όμως, μέσα σε αυτή την υπερβολή αναγνωρίζεις κάτι από τον εαυτό σου: φόβο, οργή, παιχνίδι, χιούμορ, απώλεια ελέγχου. Η δουλειά της δεν προσπαθεί να σου εξηγήσει — σε παρασύρει. Σε βάζει σε μια εμπειρία που πρώτα τη νιώθεις και μετά τη σκέφτεσαι.

Δεν είναι η πρώτη φορά που δούμε δουλειά της στην Αθήνα. Οι "Βάκχες: πρελούδιο κάθαρσης" (2017), που παρουσιάστηκαν στο Φεστιβάλ Αθηνών, ήταν από τις πιο δυνατές στιγμές των τελευταίων ετών: μια χορευτική βακχεία γεμάτη ένταση, φαντασία και διονυσιακή ενέργεια. Αντλώντας από τον Ευριπίδη, αλλά μιλώντας απολύτως στο τώρα, η Φρέιτας απέδειξε πως τα αρχαία κείμενα μπορούν να μετατραπούν σε σύγχρονες εμπειρίες σώματος και συλλογικής έκστασης.

Ένα χρόνο, το 2018, μετά επέστρεψε στο Φεστιβάλ με το "Of ivory and flesh - Statues also suffer"  και το 2022 παρουσίασε το "Κακό - Θεϊκή μέθη" μια ακόμα παράσταση με κυρίαρχα στοιχεία, τη μεταμόρφωση, το σουρεαλισμό, αλλά και το άφθονο χιούμορ. Δεν είναι τυχαίο ότι τιμήθηκε με τον Αργυρό Λέοντα για τον Χορό στη Μπιενάλε της Βενετίας, ενώ ήταν η τιμώμενη καλλιτέχνιδα στα διεθνή φεστιβάλ D’Automne (Παρίσι, 2022) και Brandhaarden (Άμστερνταμ, 2025). Το "Nôt" που φέρνει τώρα στη Στέγη είναι ένα θέαμα που κινείται ανάμεσα στον χορό, το θέατρο, την performance και το τελετουργικό.

Η Σεχραζάτ αφηγείται την ιστορία της 

Η Φρέιτας "βυθίζεσαι" σε έναν κόσμο όπου η ένταση ανάμεσα στην αιχμαλωσία και την ελευθερία, στη ζωή και τον θάνατο, στην επιθυμία και τον φόβο, γίνεται σώμα και φωνή. Στο "Nôt" η Σεχραζάτ, η ηρωίδα από τις Χίλιες και μία Νύχτες, είναι η καρδιά της σκηνής: παντρεμένη με έναν βασιλιά που εκτελεί κάθε νέα σύζυγό του, αφηγείται ιστορίες κάθε νύχτα για να παραμείνει ζωντανή, και μέσα από αυτήν την αφήγηση μέσα στην αφήγηση γεννιέται μια συνεχή ροή, απρόβλεπτη, ανατρεπτική, ασταμάτητη.

Σε κανένα κανόνα ομορφιάς ή χάρης δεν υπακούουν τα σώματα των χορευτών. Γίνεται υβρίδιο, καρναβαλικό πλάσμα, παραμορφωμένο, εκρηκτικό, που τεντώνεται, συρρικνώνεται, κραυγάζει, παίζει, εκφράζει την επιθυμία και τον φόβο με απόλυτη ένταση. Στο "Nôt", η σκηνή είναι πεδίο σύγκρουσης, πλαίσιο για παιχνίδι με τη φρίκη και τη μαγεία. Από τα κρεβάτια και τις καρέκλες μέχρι τις κινήσεις των χορευτών, όλα δημιουργούν μια αίσθηση συνεχούς αναστολής και ανατροπής, μια αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο, όλα μπορούν να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή.

Στη δουλειά της Φρέιτας, το γκροτέσκο είναι τρόπος να αγγίξει την αλήθεια, παίζει με την ένταση, με την αντίθεση του αστείου και του τρομακτικού, του μικρού και του τεράστιου, της παθητικότητας και της ενεργητικότητας. Οι χορευτές γίνονται αγάλματα που ζωντανεύουν, φιγούρες που αποδομούνται και ξανασυναρμολογούνται, σουρεαλιστικά αντικείμενα μεταμορφώνονται σε όργανα εκφραστικής δύναμης.

Η Φρέιτας είναι σημαντική γιατί δεν καθησυχάζει. Δεν χαϊδεύει τον θεατή. Του ζητά να είναι παρών, να αντέξει την ένταση, να γελάσει και να αμφιβάλλει ταυτόχρονα. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει την παρουσία της στη Στέγη σημαντική: φέρνει ένα ζωντανό, ριψοκίνδυνο θέατρο του σώματος που μιλά τη γλώσσα του τώρα. Κι όλο αυτό για να μας θυμίσει ότι, όσο κι αν αλλάζει ο κόσμος, το σώμα παραμένει το πιο ισχυρό μας εργαλείο έκφρασης και αντίστασης.

Μετά την πρεμιέρα του NÔT, την Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου, θα ακολουθήσει συζήτηση στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου "Troubling the Stage: The Choreographic Work of Marlene Monteiro Freitas" (Lenz Press, 2025). Στη συζήτηση συμμετέχουν η χορογράφος Marlene Monteiro Freitas και η συγγραφέας του βιβλίου, Alexandra Balona, με συντονιστή τον σκηνοθέτη και ερμηνευτή Eυριπίδη Λασκαρίδη. Η συζήτηση θα πραγματοποιηθεί στα αγγλικά, χωρίς διερμηνεία στα ελληνικά.