Γιάννης Καλαβριανός: "Αν κάνουμε θέατρο βασισμένο στην πιο "πιασάρικη" φωτογραφία, δεν με αφορά"

Με δύο θεατρικές παραστάσεις στο ιστορικό Αμφι-θέατρο, ο πολυγραφότατος δημιουργός και σκηνοθέτης Γιάννης Καλαβριανός γιορτάζει τα 20 χρόνια της Εταιρείας Θεάτρου Sforaris. Η επετειακή χρονιά τον βρίσκει να επιστρέφει σε μία παράσταση που καθόρισε τη διαδρομή του με την ομάδα, το "Γιοι και κόρες, μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας", ένα μωσαϊκό αληθινών ιστοριών που τρέχουν πλάι στην επίσημη ιστορία με αφετηρία το ερώτημα "Αν έπρεπε να ξεχωρίσετε μία ιστορία από όλη σας τη ζωή, ποια θα ήταν αυτή;" καθώς και την περσινή επιτυχία της βαθιά ποιητικής "Πύλης της Κόλασης", που ανέβηκε για δεύτερη χρονιά. Παράλληλα, ετοιμάζει και τη νέα του δουλειά, μια σύγχρονη ανάγνωση του "Αγαπητικού της βοσκοπούλας" σε μορφή μιούζικαλ, την οποία συνυπογράφει μαζί με τον βραβευμένο μουσικό Θοδωρή Οικονόμου. 

Ο Γιάννης Καλαβριανός ανήκει σε εκείνη τη γενιά των ανήσυχων δημιουργών που αντιμετωπίζουν το θέατρο ως ζωντανό οργανισμό που ανασαίνει μαζί με το κοινό. Απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής και του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σκηνοθέτης, συγγραφέας και δραματουργός με ιδιαίτερης ευαισθησίας και αισθητικής έργα, ξεκινάει συχνά από μικρές, προσωπικές ιστορίες για να μιλήσει για τον 'Άνθρωπο και τις μεγάλες του ανησυχίες: το χρόνο, τον έρωτα, το θάνατο, την ίδια του την ύπαρξη. Σε ανοιχτή συνομιλία με το εδώ και το τώρα, οι δουλειές του κάθε φορά αμφισβητούν βεβαιότητες και φωτίζουν διαφορετικές εκφάνσεις της ανθρώπινης φύσης, βάζοντας πάντα στο παιχνίδι σκηνής και πλατείας τη συλλογική ιστορία και τις κοινωνικές συνθήκες. Τα έργα του έχουν βέβαια και λογοτεχνική αξία και αξίζει να τα γνωρίσει κανείς και ως αναγνώσματα (Κάπα Εκδοτική), πέρα από τη θεατρική σκηνή.

Ο Γιάννης Καλαβριανός για τα 20 χρόνια με την ομάδα Sforaris

"Θα έλεγα ότι το πιο σημαντικό είναι το πλαίσιο ασφάλειας και εμπιστοσύνης μέσα στο οποίο είχα την ευκαιρία να δοκιμάζω και να πειραματίζομαι. Και αυτό έγινε για μένα ένα πολύ καλό παράδειγμα για το τι περιβάλλον θέλω να δημιουργώ αργότερα σε συνεργασίες που δεν ήταν της ομάδας. Από την αρχή μιας συνεργασίας θεωρώ την αμοιβαία εκτίμηση δεδομένη. 'Όταν είσαι τόσες ώρες μαζί με έναν συνεργάτη, αν δεν υπάρχει μια ευχάριστη, αποδοτική ατμόσφαιρα, δεν μπορείς να είσαι η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου. Δεν κολλάμε όλοι με όλους, ούτε ως άνθρωποι ούτε ως επαγγελματίες. Το ζήτημα είναι να κρατάμε το ελάχιστο: τα βασικά της ευγένειας και της τυπικότητας, ακόμη και όταν τα πράγματα δεν έχουν πάει όπως θα θέλαμε".

"Τα εμπορικά θέατρα έγιναν ακόμη πιο εμπορικά. Ο κόσμος πηγαίνει σε πιο "ασφαλείς" επιλογές, παραστάσεις που η διαφήμιση έχει καθιερώσει ως must και γίνονται sold out για μήνες. Από τη σκοπιά των παραγωγών είναι μια επένδυση. Το αν αυτό οδηγεί σε εξέλιξη της ελληνικής θεατρικής σκηνής, είναι μια πολύ μεγάλη συζήτηση".

Μια συζήτηση για το μέλλον

"Τώρα, τα πράγματα έχουν γίνει πολύ ρευστά. Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε μια μεταβατική περίοδο, που κάπου θα μας βγάλει. 'Όταν υπάρχει οικονομική κρίση, αυτό επηρεάζει τη διάθεση του χρόνου των ανθρώπων, δημιουργεί κοινωνικά ζητήματα, προκαλεί κρίση θεσμών και δομών. Και όλα αυτά δεν μπορεί παρά να αποτυπώνονται και στις τέχνες και στο θέατρο. Μετά τον κορονοϊό υπάρχει το παράδοξο της μεγάλης προσέλευσης θεατών στα θέατρα — αλλά όχι σε όλα. Τα εμπορικά έγιναν ακόμη πιο εμπορικά. Δεν σημαίνει ότι ο κόσμος αναζήτησε ξαφνικά τις μικρές σκηνές, τις εναλλακτικές ομάδες ή το πειραματικό θέατρο. Πηγαίνει σε πιο "ασφαλείς" επιλογές, σε παραστάσεις που η διαφήμιση έχει καθιερώσει ως must. Βλέπεις, λοιπόν, παραστάσεις που μόλις ανακοινώνονται γίνονται sold out για μήνες. Από τη σκοπιά των παραγωγών είναι μια επένδυση. Το αν αυτό οδηγεί σε εξέλιξη του θεάτρου, αν μετουσιώνεται σε ένα επόμενο βήμα της ελληνικής θεατρικής σκηνής, είναι μια πολύ μεγάλη συζήτηση".

"Πλέον, πολλές θεατρικές φωτογραφίες μοιάζουν με φωτογραφίες από σειρές του Netflix — από την επεξεργασία μέχρι την αισθητική. Μιλάμε για μια οριζόντια αντίληψη influencing στους κανόνες marketing της αγοράς. Αν κάνουμε θέατρο βασισμένο στην πιο "πιασάρικη" φωτογραφία, τότε αυτό δεν με αφορά. Δεν πρόκειται "δια της βίας" να τραβήξω την προσοχή κάποιου, απλώς επειδή δεν έχει χρόνο να ασχοληθεί περισσότερο. Το θέατρο από μόνο του απαιτεί μια διαστολή του χρόνου και είναι μία από τις ελάχιστες τέτοιες ευκαιρίες που έχουν απομείνει στην καθημερινότητά μας. Κάθεσαι δύο ώρες και βλέπεις κάτι μαζί με άλλους ανθρώπους που δεν γνωρίζεις, και όμως υπάρχει κάτι που σας ενώνει εκείνη τη στιγμή, εκείνη τη μέρα, σε μία θεατρική αίθουσα".

"Πιστεύω πολύ στην εξέλιξη των πραγμάτων και της ζωής. Η ικανοποίηση από τη δουλειά μάς οδηγεί σε μια αίσθηση πληρότητας. Στο θέατρο η ανταμοιβή δεν είναι οικονομική. Ποτέ δεν ξέρεις τι επίδραση μπορεί να έχει μια δική σου επιλογή στις ζωές των άλλων. Αυτή είναι η πολυτέλεια του θεάτρου: να βλέπεις τον κόσμο με τα μάτια του άλλου και να μετακινείσαι συνεχώς".

Και τα κινητά που συχνά χτυπάνε στις παραστάσεις;

"Με ενοχλεί γενικά η αγένεια, το να μεταφέρεις αυτή τη διάχυση και την έλλειψη προσοχής παντού. Συχνά συναντάς κόσμο που παρακολουθεί παραστάσεις όπως παρακολουθεί σειρές και τους δίνει την ανάλογη αξία. Αυτό μπορούμε ή να το αποδεχτούμε ή να εκπαιδεύσουμε το κοινό. Δεν είναι τυχαίο, για παράδειγμα, ότι οι άνθρωποι στο μετρό συμπεριφέρονται πιο προσεκτικά απ’ ό,τι στον ηλεκτρικό. Είχα διαβάσει μια μελέτη που ακριβώς στόχευε σ’ αυτό: να αποδείξει πώς συμπεριφερόμαστε όταν βρισκόμαστε σε ένα προσεγμένο περιβάλλον ή, αντίθετα, σε ένα αφρόντιστο όπου πολύ πιο εύκολα θα πετάξουμε το σκουπίδι μας κάτω". 

"'Όλοι έχουμε μέσα μας όλους τους εαυτούς· όλοι είμαστε τα πάντα. Για να ζητάμε από τους ανθρώπους τον καλύτερο εαυτό τους, πρέπει κι εμείς να τον δίνουμε. Το λέω γιατί υπάρχουν και παραστάσεις οι οποίες, από τον τρόπο που είναι φτιαγμένες και από το πώς παίζονται στη σκηνή, δείχνουν μια αντίστοιχη έλλειψη φροντίδας — ακριβώς με τον τρόπο που τελικά τις παρακολουθούν και οι θεατές. Βλέπω πράγματα πάνω στη σκηνή που με κάνουν να φρύττω με το πώς κατασκευάστηκαν και πώς παρουσιάζονται. Μετά, πώς ζητάς από τον άλλον να σε σεβαστεί; Αν εσύ δεν βάλεις τα καλά σου, δεν θα τα βάλει κι ο άλλος".

"Γιοι και κόρες" αν έπρεπε να πείτε μία ιστορία από τη ζωή σας, ποια θα ήταν αυτή;

Μια εναλλακτική αφήγηση της επίσημης Ιστορίας μέσα από τις άγνωστες περιπέτειες καθημερινών ανθρώπων είναι η παράσταση "Γιοι και κόρες" που συνεχίζεται στο ιστορικό Αμφι-θέατρο, με αφηγήσεις καθημερινών ανθρώπων που εκτείνονται από τη Μικρασιατική καταστροφή μέχρι την πανδημία του Covid και το πρώτο lockdown. Πρόκειται για μία από τις πιο επιτυχημένες παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών, η οποία ουσιαστικά καθιέρωσε τον Γιάννη Καλαβριανό και την Εταιρεία Θεάτρου Sforaris, γνωρίζοντας καλλιτεχνική επιτυχία, παρουσιάσεις εντός και εκτός συνόρων και μεταφράσεις σε περισσότερες από πέντε γλώσσες. 

"Εκεί που περιμέναμε να ακούσουμε ιστορίες συνταρακτικές και μεγαλειώδεις, οι περισσότεροι μιλούσαν για πολύ μικρά και ποροσωπικά πράγματα".

"Στο ‘Γιοι και κόρες’ οι ιστορίες διαδραματίζονται παράλληλα με τα ιστορικά γεγονότα. Για την δημιουργία της παράστασης κάναμε σε όλους την ίδια ερώτηση: ‘Αν έπρεπε να πεις μία ιστορία από τη ζωή σου, ποια θα ήταν αυτή;’. Εκεί που περιμέναμε ότι οι ιστορίες θα είναι συνταρακτικές και μεγαλειώδεις, τελικά οι περισσότεροι μιλούσαν για πολύ μικρά πράγματα, για επιτεύγματα της καθημερινότητας".

"Οι άνθρωποι εστίαζαν σε κάτι από τη ζωή τους – όχι σε τεράστια αφηγήματα του τύπου 'έφυγα από το χωριό μου, πήγα μετανάστης και γύρισα ζάπλουτος'. Υπήρχαν βέβαια και τέτοιες ιστορίες, αλλά κυρίως ακούγαμε πράγματα όπως: 'Θυμάμαι που έφευγα μετανάστης', 'Ξεκίνησα τον κήπο μου, αυτό ήταν το πρώτο φυτό, και τώρα έχω έναν κήπο 60 ετών' ή ''Έφυγα ταξίδι στο Κάιρο γιατί είχαν συλλάβει την κόρη μου για ναρκωτικά στην Αίγυπτο και, την ώρα που πήγαινα, ο Ανδρέας Παπανδρέου μιλούσε στο Σύνταγμα το 1981, όταν έβγαινε το ΠΑΣΟΚ'. 'Ή ότι κάποιος συναντήθηκε ξανά με έναν παλιό έρωτα την ημέρα της τελετής έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, στις 13 Αυγούστου 2004. Βάζοντας αυτές τις ιστορίες στη σειρά, ουσιαστικά έβλεπες να ξεδιπλώνονται περίπου 90–100 χρόνια ζωής στην Ελλάδα: Κατοχή, Απελευθέρωση, Εμφύλιος, δεκαετία του ’50, αστυφιλία, μετανάστευση, Χούντα, Μεταπολίτευση, ΠΑΣΟΚ. 

Εξαίρεσα όλες τις ιστορίες ανθρώπων που είχαν παίξει ενεργό ρόλο στα γεγονότα. 'Έμειναν μόνο ιστορίες από τη μεριά των "από κάτω", που απλώς τα υπέστησαν. Η τελευταία ιστορία που έχουμε φτάνει μέχρι το 2020, η οποία δεν είναι συνταρακτική με την έννοια του παράξενου, αλλά με την έννοια του ταξιδιού της ζωής: ξεκινάμε από κάπου και δεν ξέρουμε πού θα μας πάει".

"Η ιδέα πρωτοήρθε το 2010. Είναι μια παράσταση βασισμένη σε συνεντεύξεις που πήραμε από ηλικιωμένους σε όλη την Ελλάδα. Η συλλογή κράτησε 15 μήνες, κι έπειτα ήρθαν οι απομαγνητοφωνήσεις και το γράψιμο. Είναι καινούργιες ιστορίες, βασισμένες στις πρωτότυπες. Υπάρχει μια ρίζα αλήθειας, αλλά δεν είναι ντοκιμαντέρ, ούτε θέατρο ντοκουμέντο. Γι’ αυτό και δεν φωτογραφίζουμε κανέναν, δεν υπάρχει κανένα όνομα, έχουν αλλάξει τα φύλα και διάφορες λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να προδώσουν την ταυτότητα. Είχε γίνει μια πρώτη εκδοχή στο ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής κι έπειτα η παράσταση ανέβηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου το 2012. 'Όσοι έβλεπαν την παράσταση ήθελαν να μιλήσουν κι έτσι ξαναστήναμε κάμερες, ξαναμαζεύαμε υλικό, δημιουργώντας ένα τεράστιο αρχείο. 

Νέες ιστορίες, νέος θίασος, καινούργια σκηνικά και κοστούμια συναντάμε στη νέα εκδοχή της παράστασης για τη σεζόν 2025-26. Οι ηθοποιοί ζωντανεύουν τις ιστορίες και τον μουσικό κόσμο της παράστασης, παίζοντας όργανα επί σκηνής. Είναι πέντε νέα παιδιά με τεράστια φόρα, ταλέντο και ευαισθησία - Μαρία Κωνσταντά, Γιάννης Μαστρογιάννης, Ζωή Μυλωνά, Δήμητρα Ονουφριάδου, Βασίλης Τσαλίκης. Χαίρομαι που ξαναβρισκόμαστε και ξαναβλέπω κι εγώ το υλικό τελείως διαφορετικά. Θέλοντας και μη η πάροδος του χρόνου σε κάνει να βλέπεις τα πράγματα αλλιώς".

Η "Πύλη της Κόλασης" - Δύο τραγικές ιστορίες αγάπης από τα βάθη του χρόνου

Η διακεκριμένη με Βραβείο Σύγχρονου Ελληνικού 'Έργου από την 'Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών "Πύλη της Κόλασης" -με τους Γιώργο Γλάστρα, Μαργαρίτα Αλεξιάδη, Αλεξία Μπεζίκη, Παναγιώτη Παυλίδη και τη Λυδία Φωτοπούλου σε βίντεο- έχει ως αφετηρία δύο θυελλώδεις ερωτικές ιστορίες. Η πρώτη συντάραξε το Παρίσι του 19ου αιώνα και αφορά δύο από τους σημαντικότερους γλύπτες του κόσμου: ο Αύγουστος Ροντέν και η Καμίγ Κλοντέλ ερωτεύονται, ενώ ο Ροντέν είχε ήδη άλλη μόνιμη σύντροφο. Η σχέση τους θα στοιχειώσει από την ιστορία ενός άλλου παράνομου ζευγαριού του 13ου αιώνα. Ο Ροντέν θα δημιουργήσει μερικά από τα πιο εμβληματικά γλυπτά όλων των εποχών, τον "Σκεπτόμενο", την "Πύλη της Κόλασης" και το "Φιλί". Αντίθετα, η πατριαρχική εποχή θα διαλύσει το ταλέντο και τον ψυχισμό της Κλοντέλ και θα την κλείσει σε ψυχιατρείο για 30 χρόνια.

"Η αφορμή για τη δημιουργία της παράστασης δόθηκε στο Μουσείο Ορσέ. Εκεί είδα έναν πίνακα του Αλεξάντρ Καμπανέλ, ‘Ο θάνατος του Πάολο και της Φραντσέσκα’, όπου φαίνεται ένα ζευγάρι με ένα ξίφος καρφωμένο να πεθαίνει. Δεν γνώριζα τότε τον Καμπανέλ και τη δουλειά του. Ανακάλυψα ότι είναι από τον 13ο αιώνα, από την Ιταλία, και ήταν ένα από τα ζευγάρια που τοποθέτησε ο Δάντης στην 'Κόλαση'. Χρόνια αργότερα, ο Ροντέν αναλαμβάνει την παραγγελία να φτιάξει την πύλη για το νέο Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών στο Παρίσι. Οι πύλες τότε ήταν γλυπτές, μνημειακές — μια παλιά παράδοση που διατηρήθηκε μέχρι τον 19ο αιώνα".

"Ο Ροντέν διαβάζει την 'Κόλαση' του Δάντη και δημιουργεί μια πύλη όπου ενσωματώνει μορφές από το έργο, δίνοντάς της το όνομα 'Πύλη της Κόλασης'. Αργότερα, όταν το κράτος διακόπτει την ανάθεση λόγω έλλειψης χρημάτων, ο Ροντέν αποφασίζει να συνεχίσει. Από αυτή τη σύνθεση αρχίζει να απομονώνει μορφές και να τις δουλεύει ως ξεχωριστά γλυπτά. 'Έτσι, δημιουργεί τον περίφημο 'Σκεπτόμενο' και το 'Φιλί' με το αγκαλιασμένο ζευγάρι — το οποίο είναι ο Πάολο και η Φραντσέσκα. Στο Ορσέ συνειδητοποίησα ότι έχουμε δύο πολύ μεγάλες ερωτικές ιστορίες που συνομιλούν μεταξύ τους, αν και απέχουν περί τα 600 χρόνια".

"Ο Πάολο και η Φραντσέσκα ήταν παιδιά δύο ηγεμόνων, στο Ρίμινι και στη Ραβέννα — δύο πόλεις παραδοσιακά σε πόλεμο. Κάποια στιγμή οι οικογένειες είχαν εξαντληθεί από τις συγκρούσεις και αποφάσισαν να κάνουν ειρήνη επισφραγίζοντάς την με έναν γάμο: τη Φραντσέσκα με τον Τζιοβάνι. Ο Τζιοβάνι όμως ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός και φοβούνταν πως εκείνη θα τον απορρίψει. 'Έτσι στήνουν ένα τέχνασμα: παρουσιάζουν τον μικρότερο αδελφό, τον Πάολο, ο οποίος έχει μείνει στην ιστορία ως 'ο ωραίος Πάολο', ως γαμπρό. Υπήρχε τότε κι ένας νόμος που έλεγε ότι ο ηγεμόνας, αν βρισκόταν σε πόλεμο, μπορούσε να παντρευτεί 'διά αντιπροσώπου'. Εκείνος και η Φραντσέσκα συναντιούνται, ερωτεύονται παράφορα, και παντρεύονται. Την επόμενη ημέρα, όμως, ο Πάολο της αποκαλύπτει ότι δεν είναι ο γαμπρός· ότι είναι απλώς ο αντιπρόσωπος του αδελφού του. Η Φραντσέσκα, πλέον παντρεμένη με τον Τζιοβάνι, συνεχίζει τη σχέση της με τον Πάολο. 'Όταν το έμαθε ο Τζιοβάνι, τους σκότωσε και τους δύο".

"Από την άλλη πλευρά, έχουμε τον Ροντέν, ο οποίος όταν δούλευε πάνω στην ‘Πύλη της Κόλασης’ είχε μια μόνιμη σύντροφο, με την οποία είχε αποκτήσει και παιδί, αλλά παράλληλα διατηρούσε μια έντονη ερωτική σχέση με μια μαθήτριά του και βοηθό στο εργαστήριο — την Καμίγ Κλοντέλ. Κι εκεί, λοιπόν, υπήρχε μια τριγωνική σχέση, μέσα σε ένα έντονα πατριαρχικό πλαίσιο, όπου οι γυναίκες βρίσκονταν στη σκιά των ανδρών. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα μιας παράστασης που θα εμπνεόταν από αυτά τα δύο ζευγάρια και τις ιστορίες τους — τόσο κοινές μεταξύ τους, παρότι απέχουν 600 χρόνια, αλλά και τόσο κοινές με το σήμερα: σχέσεις εξουσίας, γυναίκες που δεν μπόρεσαν να αναγνωριστούν λόγω της εποχής". 

"'Έχουμε την αίσθηση ότι τώρα έχουμε την απόλυτη ελευθερία να κάνουμε ό,τι θέλουμε. Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Ακόμη και τώρα είμαστε πολύ περιορισμένοι από χιλιάδες συμβάσεις που κουβαλάει ο καθένας".

"Η Καμίγ, για παράδειγμα, δεν είχε καν το δικαίωμα να δώσει εξετάσεις στην Καλών Τεχνών. Το έργο της αγνοήθηκε για δεκαετίες. Ο ίδιος ο Ροντέν συνέβαλε αργότερα στην ανάδειξή της: όταν δημιουργήθηκε το Μουσείο Ροντέν (στο χώρο του σπιτιού του), δώρισε όλα του τα έργα στο γαλλικό κράτος με τον όρο μία αίθουσα να αφιερωθεί στα έργα της Καμίγ. Εκείνη βέβαια είχε ήδη περάσει τριάντα χρόνια σε ψυχιατρείο, όπου την είχε κλείσει ο αδελφός της, ο Πολ Κλοντέλ, παρότι οι γιατροί διαβεβαίωναν ότι μπορούσε να ζήσει εκτός ιδρύματος. Απ’ ότι φαίνεται βόλευε τον διάσημο συγγραφέα Πολ Κλοντέλ και πρέσβη της Γαλλίας στην Αμερική, η ‘περίεργη’ καλλιτέχνιδα, πρώην ερωμένη του Ροντέν και αδελφή του να μένει μακριά από τα φώτα".

"Μου αρέσει στις παραστάσεις να μαθαίνουμε και κάτι, να έχουν και έναν εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Συνήθως προτείνω πράγματα που δεν υπάρχουν ήδη στη θεατρική παραγωγή. 'Όλοι ξέρουν τον Ροντέν, κάποιοι γνωρίζουν την Καμί, αλλά μέχρι εκεί. Αν μέσα από μια θεατρική παράσταση παίρνεις ερεθίσματα να ψάξεις περισσότερο, τότε επιτελείται και ο εκπαιδευτικός ρόλος του θεάτρου".

"Είναι ένα έργο για τον χρόνο, για το πώς διαχειριζόμαστε και το πώς κυνηγάμε τη ζωή μας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι για ανθρώπους που καταπιέστηκαν. Για κορίτσια που δεν έκαναν τη ζωή που θα ήθελαν. Γι' αυτές τις σχέσεις εξουσίας που διέλυσαν ανθρώπους. 'Έχουμε την αίσθηση ότι τώρα έχουμε την απόλυτη ελευθερία να κάνουμε ό,τι θέλουμε. Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Ακόμη και τώρα είμαστε πολύ περιορισμένοι από χιλιάδες συμβάσεις που κουβαλάει ο καθένας. Πάνω απ’ όλα, η παράσταση είναι μια πρόταση εισβολής της ποίησης μέσα σε μια καθημερινότητα που μας έχει πιέσει πάρα πολύ με τη σκληρότητα και την αδιαφορία της. Δεν ξέρω τι θα κάνω στο μέλλον, αλλά αυτή τη στιγμή με ενδιαφέρει περισσότερο να προτείνω την ομορφιά απέναντι στη βαρβαρότητα".

"'Όλη η κινησιολογία των ηθοποιών είναι εμπνευσμένη από λεπτομέρειες γλυπτών είτε του Ροντέν είτε της Κλοντέλ. 'Όλοι οι συνεργάτες – η Μαρία Καραθάνου στα σκηνικά, η Βάνα Γιαννούλα στα κοστούμια που μοιάζουν με γλυπτά, η Μαριάννα Καβαλλιεράτου στην κίνηση και ο Θοδωρής Οικονόμου στη μουσική – προσπαθήσαμε να φτιάξουμε ένα σκηνικό ποίημα. Δεν το λέω με καμία έπαρση· το ζητούμενο ήταν αυτό: να είναι μια ποιητική χειρονομία". 

"Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας - Το μιούζικαλ"

"Είχα διαβάσει τον ‘Αγαπητικό της βοσκοπούλας’ στη σχολή. Πήρα το κείμενο, πήρα παλιές διασκευές, και με τον Θοδωρή Οικονόμου αρχίσαμε να δουλεύουμε μια εκδοχή μεταγραφής του σε μιούζικαλ. 'Άρχισα να πειράζω κάποιες σκηνές, να αλλάζω τη μορφή. Αυτό με απορρόφησε τόσο, που έγραψα ξανά όλο το έργο σε δεκαπεντασύλλαβο. Το έργο που προέκυψε βασίζεται στο πρωτότυπο κωμειδύλλιο του Δημήτρη Κορομηλά. Η ιστορία είναι η ίδια αλλά κάποιοι χαρακτήρες έχουν αλλάξει. Η μουσική είναι πιο ‘δυτική’ με ελληνικά μοτίβα. 'Έργα με πολύ ισχυρό αποτύπωμα δεν μπορείς να τα αναστήσεις απλώς, όπως είχαμε κάνει και στη ‘Μήδεια’ του Μποστ στην Επίδαυρο. Δεν θα κάνουμε ένα βουκολικό δράμα, όπως δεν κάναμε "κλασική" Μήδεια. Αυτές οι σφραγίδες είναι τόσο συγκεκριμένες που είναι δύσκολο να δουλέψεις χωρίς να επηρεάζεσαι. 'Άρα το ξαναξεκινάς από το μηδέν. Αντιμετωπίζω το υλικό σαν καινούργιο". 

"Θέλουμε να κάνουμε κάτι φρέσκο, με πολύ χιούμορ. Το έργο είναι βαθιά συγκινητικό. Το έχουμε στο μυαλό μας σαν βουκολικό, αλλά ο Κορομηλάς ήταν αστός· δεν γνώριζε αυτόν τον κόσμο από πρώτο χέρι. Γι’ αυτό το έργο παραμένει ενδιαφέρον: δεν εξαντλείται σε μια απλή καταγραφή της εποχής. Το βλέπουμε μέσα από τα μάτια ενός ανθρώπου της πόλης. Κι αυτό μου έδωσε κι εμένα χώρο να δημιουργήσω έναν δικό μου κόσμο — κι εγώ άλλωστε άνθρωπος της πόλης είμαι".