Πρεμιέρα για τους "Πέρσες" που ζωντανεύουν σε σόλο του Φαίδωνα Καστρή

Η τραγωδία "Πέρσες" του Αισχύλου αποτελεί μια μοναδική περίπτωση στην αρχαία ελληνική δραματουργία, καθώς εστιάζει όχι στη μυθοπλασία ή τους ήρωες της Ελλάδας, αλλά στον ηττημένο εχθρό, τους Πέρσες, μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ. Το έργο πραγματεύεται την τραγική μοίρα μιας υπερδύναμης που έπεσε λόγω της υπερβολής, της Άτης και της ανθρώπινης αλαζονείας. Μέσα από το πένθος της βασίλισσας Ατοσσάς και των αυλικών της, αναδεικνύονται τα πάθη, οι φόβοι και η αγωνία ενός λαού που βλέπει την πτώση του να επιβεβαιώνεται, ενώ ταυτόχρονα καταγράφεται η διαχρονική έννοια της ανθρώπινης ευθραυστότητας και της μοίρας.

Στην παράσταση "Πέρσες" του Φαίδωνα Καστρή, η σκηνή του Θεάτρου Φούρνος (από 29/1) μεταμορφώνεται σε ένα παρεκκλήσι, μια κρύπτη πλάι στον τάφο του Δαρείου, όπου ο ηθοποιός γίνεται γέφυρα μεταξύ ζώντων και νεκρών, ανάμεσα στο ιστορικό γεγονός και τον συμβολικό χρόνο της τραγωδίας. Η σκηνική πραγμάτωση συνδυάζει τον ιεροτελεστικό χαρακτήρα του έργου με μια προσωπική, υπαρξιακή ανάγνωση, όπου ο ηθοποιός ενσαρκώνει όλες τις μορφές του έργου – βασίλισσες, αυλικούς, αγγελιοφόρους – και αναδεικνύει τα πάθη και την κατάνυξη που συνοδεύουν την πτώση μιας αυτοκρατορίας.

Μέσα από τη χρήση μουσικής, video art και εικαστικών στοιχείων, η παράσταση προσεγγίζει το αρχαίο κείμενο όχι μόνο ως ιστορικό ή πολιτικό αφήγημα, αλλά ως λειτουργία μνήμης, καταστολής και θρήνου για την ανθρώπινη απώλεια και την επαναλαμβανόμενη αδυναμία μας να αποφύγουμε την καταστροφή. Το έργο του Καστρή υπενθυμίζει ότι η τραγωδία των Περσών δεν αφορά αποκλειστικά τον Ξέρξη ή τον περσικό λαό· αφορά εμάς, τον σύγχρονο θεατή, που μέσα από τη μνήμη και την εμπειρία των παθών αναγνωρίζουμε τη δική μας ευθραυστότητα και την ιστορική συνέπεια των επιλογών μας.

Σημείωμα Φαίδωνα Καστρή

Μόνος σε μια Λειτουργία όπως την αποκαλώ, μια δέηση αρχικά και μια ακολουθία στην εξέλιξη των παθών των Περσών. Ένα "παρεκκλήσι" σε μια κρύπτη, πλάι στον τάφο του Δαρείου, σε μια Λειτουργία που ο Ηθοποιός γίνεται ο ίδιος μια γέφυρα κι ένα σκάφανδρο κατάδυσης στο βασίλειο των νεκρών, στους εφιάλτες των ζωντανών, στα πάθη μας στους αιώνες των ανθρώπων. Είμαστε όλοι Πέρσες, είμαστε ηττημένοι, νικημένοι από τον ίδιο τον Πολιτισμό μας - αυτός ο ίδιος ο περιβόητος κι αδηφάγος δυτικός πολιτισμός μας - των παγκόσμιων πολέμων, των αποικιών, του αφανισμού αυτόχθονων φυλών, των μακρινών μας πληθυσμών, της δουλείας, του εμπορίου ψυχών, ζώων, όπλων, ουσιών, νικημένοι παρασυρμένοι από την Άτη πάντα, καταστρεφόμαστε από τον ίδιο μας τον κατεστραμμένο πλανήτη, η Άτη στην οθόνη του κινητού μας αυτή τη φορά, ακόμη μια φορά να μας πλανεύει, η νέα μας εικόνα AI ( Artificial intelligence ) έρχεται σαν ένας Νέος υπέρλαμπρος Ξέρξης, ανατέλλει-επιστρέφει για να μας οδηγήσει στη νέα μεγάλη ήττα μας.

Μια Λειτουργία, μια δέηση στην υπόσχεση του ανθρώπου προς τον Άνθρωπο, την Ιστορία, τον Πολιτισμό, να μας βοηθήσει, να βρούμε "φώτιση", να καταλάβουμε, να αντισταθούμε, να αισθανθούμε ξανά. Το 2006 συμμετείχα σαν ηθοποιός σε μια σειρά σεμιναρίων-προβών, σχεδόν ένα χρόνο πριν την πρεμιέρα στους Δελφούς και την Επίδαυρο, στην παράσταση των Περσών που σκηνοθέτησε η Λυδία Κονιόρδου για το Εθνικό Θέατρο το 2006, με διευθυντή τον Νίκο Κούρκουλο ακόμη τότε. Η παράσταση μετά την περιοδεία στην Ελλάδα, παρουσιάστηκε και στη Νέα Υόρκη στο New York City Center Theater. Ένα σεμινάριο της Λυδίας Κονιόρδου, με πολλούς δασκάλους καλεσμένους, σε μια σειρά προβών πάνω στους Πέρσες, τον Χορό και τον Αγγελιοφόρο, τη γλώσσα με τον Κακριδή, τον Γεωργουσόπουλο, την αρχαία κραυγή, τον ολολυγμό με τη Μίρκα Γεμεντζάκη, δραματουργικό αυτοσχεδιασμό με τον Δάσκαλο Λούντβιχ Φλάσεν (συνεργάτη του Γκροτόφσκι), έρευνα πάνω στην αρχαία "ρωγμή" την παγίδα της Άτης. Με την ίδια αυτή εξαιρετική μετάφραση της Νικολέττας Φριντζήλα, ρυθμό με τον Τάκη Φαραζή, με την Λιλή Κεντάκα στο κοστούμι, που σχεδιάσαμε οι ίδιοι, ο καθένας τον Πέρση του, στο σεμινάριο.

Ήμουν Α Κορυφαίος του Χορού των Περσών και κορυφαίος της ομάδας που ερμήνευσε τον Αγγελιοφόρο σε αυτήν την παράσταση του 2006. Δεν ξεχνώ ποτέ τον αγαπημένο μου φίλο και συνάδελφο Γιάννη Κρανά που ερμήνευσε τον Δαρείο και στη μνήμη του αφιερώνω την παράστασή μου τώρα. Τότε, στις πρόβες των Περσών, έχασα ξαφνικά από μια οξεία λευχαιμία τη μητέρα μου, ήταν μόλις 59 ετών. Θυμάμαι που σήκωνα το κεφάλι μέσα στην ορχήστρα της Επιδαύρου που μάζευα το κουράγιο για να ψελλίσω εκείνο το "Ω δαίμονα άπονε. Ασήκωτο το πόδι σου και πλάκωσε το γένος των Περσών"! Οι Πέρσες πάντα μέσα μου, με σπαράσσουν οι Πέρσες. Οι Πέρσες είναι για μένα πάντα στο Θέατρο και τη ζωή μου, το ίδιο πάντα του πλούτου το κραταιό λιμάνι, η κραυγή να αντηχεί μέσα μου, του αγγελιοφόρου που φτάνει, που ξεσπάει αλίμονο, πώς έγινε και σβήστηκε τόση ευτυχία μ΄ ένα μονάχα χτύπημα!