Χορός: Όσα πρέπει να ξέρετε για τα 100 χρόνια Μάρθα Γκράχαμ στο Μέγαρο

Εκατό χρόνια γιορτάζει η Martha Graham Dance Company και μία από τις στάσεις της παγκόσμιας περιοδείας της είναι η Αίθουσα "Αλεξάνδρα Τριάντη" του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, όπου θα βρεθεί από 20 έως 23 Νοεμβρίου. Η μακροβιότερη αμερικανική ομάδα σύγχρονου χορού αποτίει φόρο τιμής στην πλούσια κληρονομιά της ιέρειας του μοντέρνου χορού, Μάρθα Γκράχαμ, μέσα από την επετειακή παράσταση "The First and the Future". Το ρεπερτόριο που παρουσιάζεται στο Μέγαρο περιλαμβάνει το πρώτο έργο της Γκράχαμ "Chronicle" (1936) και το "Errand into the maze" (1947), δύο εμβληματικές χορογραφίες της, καθώς και το τολμηρό "Cave" του Χοφές Σέχτερ, που φέρνει ένα ζωώδες ένστικτο επί σκηνής. Κάπως έτσι κατορθώνει να γεφυρώσει το κλασικό πια χορευτικό ιδίωμα της θρυλικής χορεύτριας και χορογράφου με μια νεότερη φωνή, ξετυλίγοντας το νήμα από την ίδρυση του χορευτικού συγκροτήματος μέχρι τη σύγχρονη εποχή του. 

Ευχάριστη έκπληξη στη συνέντευξη τύπου ήταν η παρουσία της Τζάνετ 'Άιλμπερ. Πρώτη χορεύτρια της Martha Graham Dance Company επί σειρά ετών (την έχει χορογραφήσει σε σπουδαία έργα η ίδια η Γκράχαμ). Σήμερα συμπληρώνει, όπως μας είπε, 21 χρόνια ως καλλιτεχνική διευθύντρια της ομάδας (αρχής γενομένης το 2005). "Είχα την πολύ μεγάλη τύχη να είμαι χορεύτρια της Martha Graham Dance Company όταν η Μάρθα Γκράχαμ βρισκόταν ακόμη εν ζωή. Συμμετείχα στην παρουσίαση μερικών απο τα σπουδαιότερα έργα της αλλά και σε νέες χορογραφίες που δημιουργούσε για τη δική μου γενιά χορευτών. Παράλληλα, βέβαια, μου δόθηκε η ευκαιρία να ερμηνεύσω μερικούς από τους μεγαλύτερους ρόλους που η Μάρθα Γκράχαμ δημιούργησε για τον εαυτό της (‘Ιοκάστη’, ‘Φαίδρα’, ‘Mary Queen of Scots’, ‘Joan of Arc’)", μοιράστηκε η 'Άιλμπερ, που, όπως είπε, βιώνει μια βαθιά, σωματοποιημένη σχέση με την κληρονομιά της Γκράχαμ. 

Η ματιά των νέων χορογράφων, πλάι στα κλασικά έργα της Μάρθα Γκράχαμ

"'Όταν ανέλαβα τα καθήκοντά μου, ήταν μια εποχή που ο σύγχρονος αμερικανικός χορός όφειλε να κοιτάξει προς τα πίσω και να τιμήσει το παρελθόν του, τα σπουδαία έργα και τους ανθρώπους που τα δημιούργησαν. Πριν από μία εικοσαετία δεν υπήρχε στο λεξιλόγιό μας η λέξη "κλασικός". Τότε ήταν ακόμη η εποχή που η μία γενιά διαδεχόταν την επόμενη και κοιτούσαμε μόνο μπροστά. Θέλαμε, όμως, να δώσουμε στο κοινό να καταλάβει ότι τα έργα της Μάρθα Γκράχαμ ήταν αριστουργήματα του σύγχρονου αμερικανικού χορού. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος με τον οποίο καταφέραμε να φέρουμε νέο κοινό ήταν η συνομιλία -μέσα από τις αναθέσεις- με το νέο αίμα, το άνοιγμα στη ματιά των νέων χορογράφων, πάντα πλάι στα κλασικά έργα της Μάρθα Γκράχαμ". 

Τη συζήτηση που ουσιαστικά ξεκίνησε τότε ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές, ανοίγοντας τους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, θα δούμε να γίνεται πραγματικότητα επί σκηνής και στην Αθήνα. "Τα αριστουργήματα που δημιούργησε η Μάρθα Γκράχαμ τις δεκαετίες του 1930, του ‘40 και του ‘50, μπορούμε τώρα πια να τα εκτιμήσουμε ακόμη περισσότερο, και κυρίως όσο απομακρυνόμαστε από αυτά. Η νέα γενιά καταλαβαίνει ότι η Μάρθα Γκράχαμ μιλούσε για τα πιο πηγαία ανθρώπινα συναισθήματα. Είχε ένα στυλ μοναδικό δικό της, όπως για παράδειγμα και ο Πικάσο", συνέχισε η Τζάνετ 'Άιλμπερ. 

Η πρωτοπορία της τεχνικής Μάρθα Γκράχαμ

Αυτό που κατόρθωσε η Μάρθα Γκράχαμ ήταν να μεταδώσει μέσα από την τέχνη του χορού την ουσία του να είσαι άνθρωπος. Η πρωτοπορία της τεχνικής της έγκειται στην βαθύτερη ανάγκη της να τοποθετήσει "πραγματικούς ανθρώπους" πάνω στη σκηνή, εξηγεί η 'Άιλμπερ. "Στον Μεσοπόλεμο, η Μάρθα Γκράχαμ ήταν βαθιά απογοητευμένη από τον χορό της εποχής, που στηριζόταν κυρίως στον εντυπωσιασμό, τη φόρμα, τα εντυπωσιακά κοστούμια, τα αέρινα υφάσματα και τους ονειρικούς κόσμους", σε αντίθεση με το δικό της όραμα. "Παρατηρούσε πώς αλλάζει η στάση του σώματός μας όταν αισθανόμαστε ευτυχία, δυστυχία ή νευρικότητα. 'Έμαθε να αποκωδικοποιεί τη γλώσσα του σώματος και την μετέτρεψε σε θεατρική έκφραση. Ανακάλυψε ότι το ανθρώπινο συναίσθημα πηγάζει από την αναπνοή, ενώ για την Γκράχαμ ο κορμός αποτελεί τη "μηχανή" κάθε κίνησης. Μας αποκάλυψε τη δύναμη και την ευαλωτότητα του ανθρώπου, κάθε διάσταση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος", κατέληξε η καλλιτεχνική διευθύντρια της σπουδαίας ομάδας. 

Η Μάρθα Γκράχαμ (1896–1991) υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές μορφές του 20ού αιώνα στον χώρο του χορού. "Ενώ το κλασικό μπαλέτο επιδιώκει μια αίσθηση ελαφρότητας, σαν το σώμα να αιωρείται χωρίς καμία φαινομενικά προσπάθεια, η τεχνική της Γκράχαμ παραμένει σταθερά γειωμένη. Αναδεικνύει την πάλη του ανθρώπου, αποτυπώνοντας ταυτόχρονα τη δυναμική και την ευθραυστότητά του". Ολοκληρώνοντας, η 'Άιλμπερ στάθηκε στο ότι η τεχνική της Γκράχαμ πηγάζει από το κέντρο του κορμού μας, εκεί όπου ξεκινά και καταλήγει η αναπνοή, αλλά κι εκεί που βιώνουμε κάθε συναίσθημα. Αναπόσπαστο κομμάτι της τεχνικής της είναι η σύσπαση και η χαλάρωση σε συνδυασμό με την εκπνοή και την εισπνοή. 

Σε όλη την πορεία της αντλούσε έμπνευση από πηγές όπως η μοντέρνα ζωγραφική, η αμερικανική μεθόριος, οι θρησκευτικές τελετές των ιθαγενών, η ελληνική μυθολογία. Ως δημιουργός, η Μάρθα Γκράχαμ φρόντιζε όλες τις πτυχές στην παραγωγή των έργων της, από τις χορογραφίες και τα κοστούμια, ως τη μουσική και το φωτισμό, ενώ έδινε μεγάλη βαρύτητα και στο να υπηρετήσει με σεβασμό τις πηγές της. 

Η σχέση της Μάρθα Γκράχαμ με την Αρχαία Ελλάδα και το μύθο

Σύμφωνα με την Δρ. Νίνα Παπαθανασοπούλου, ερευνήτρια εξειδικευμένη στη σχέση της Μάρθα Γκράχαμ με τον ελληνικό μύθο και την Αρχαία Ελλάδα, "η Γκράχαμ αντλούσε σταθερά έμπνευση από την ελληνική μυθολογία και τις τραγωδίες, από την αρχή της καριέρας της και της πορείας της ομάδας της από 1926 έως το 1987. Είναι πολύ μεγάλη τιμή για τον ελληνικό πολιτισμό μια τόσο σπουδαία καλλιτέχνιδα να έχει μεταδώσει μέσα από τα έργα της τους διαχρονικούς αυτούς μύθους σε κάθε άκρη του πλανήτη. Για παράδειγμα στο "Errand into the maze" καταθέτει τη δική της ανάγνωση πάνω στο μύθο του Μινώταυρου, τοποθετώντας μια γυναίκα στη θέση του Θησέα". 

Η κορυφαία ερμηνεύτρια του ρεπερτορίου της Γκράχαμ, Μπλέικλεϊ Γουάιτ-Μακγκουάιρ, τόνισε ότι στο "Chronicle", το πρώτο της έργο, μια χορεύτρια ερμηνεύει την ίδια την ασταμάτητη δύναμη της φύσης. Στην "Ιοκάστη" είναι απλώς μια γυναίκα, που η ίδια βέβαια θεωρεί ότι αποτελεί εξίσου μια ακατανίκητη δύναμη. 

Χορεύουν οι: Lloyd KNIGHT, Xin YING, Leslie Andrea WILLIAMS, Anne SOUDER, Laurel DALLEY SMITH, Grace SAUTTER, Marzia MEMOLI, Richard VILLAVERDE, Devin LOH, Antonio LEONE, Meagan KING, Ane ARRIETA, Zachary JEPPSEN-TOY, Amanda MOREIRA, Jai PEREZ, Ethan PALMA.