Μάρθα Μπουζιούρη: «Δεν ήταν εύκολο ταξίδι η Αμάρυνθος»

Η συνεργάτιδα του Ανέστη Αζά στο «Φαρμακονήσι» και της Γιολάντας Μαρκοπούλου στο «Traces» συνεχίζει να κάνει θέατρο-ντοκιμαντέρ παίρνοντας ρίσκα και δουλεύοντας με βασικό εργαλείο την έρευνα. Το αποδεικνύει η παράσταση «Αμάρυνθος» που παρουσιάζεται στην Πειραιώς 260, από τις 4 έως τις 6 Ιουλίου.

Αποφοιτήσατε από Θέατρο Τέχνης, το Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και είσαστε υποψήφια διδάκτωρ Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Όλα σας τα βήματα μοιραία οδηγούν στο χώρο του θεάτρου-ντοκιμαντέρ...
Η αλήθεια είναι πως στη φόρμα του θεάτρου-ντοκιμαντέρ έχω βρει έναν πολυοργανικό χώρο στον οποίο συναντιέται η τέχνη του θεάτρου και η κοινωνική επιστήμη της Ανθρωπολογίας. Δεν το λέω μόνο μεθοδολογικά, το λέω κυρίως σε επίπεδο προσέγγισης του θέματος, του τρόπου με τον οποίο διαδρώ με τους ανθρώπους.

Έχουν πολιτική διάσταση οι παραστάσεις σας;
Το θέατρο ντοκιμαντέρ ενέχει μια πολύ έντονη πολιτική διάσταση και αυτό που προσπαθώ να κάνω κάθε φορά είναι να αναδείξω το πολιτικό μέσα από το ανθρώπινο. Το ανθρώπινο μπορεί να είναι βαθιά πολιτικό. Χωρίς να ακυρώνω τη μυθοπλασία με ενδιαφέρει να μπορούν να δουν οι άνθρωποι κομμάτια της δικής του συμπεριφοράς, της δικής τους πραγματικότητας στο θέατρο που κάνουμε.

Εμπειρικά και επιστημονικά παρατηρώ ότι υπάρχει τεράστιο έλλειμμα απονομής δικαιοσύνης. Υπάρχει εγκαθιδρυμένη θεσμική αδικία, αλλά το να το αναγάγουμε σε γενικεύσεις με δυσκολεύει.

Με ποιον τρόπο δουλεύετε; Είναι πολύ καθοριστικό το στάδιο της έρευνας, η συλλογή στοιχείων που μπορούν να δομήσουν τη δραματουργία και το κέντρο βάρους της παράστασης. Βλέπουμε ποια ζητήματα αναδεικνύει η έρευνα για ένα κοινωνικό γεγονός και αυτά ξεδιπλώνουν ένα χάρτη πάνω στον οποίο χτίζουμε σιγά-σιγά τη δραματουργία. Η έρευνα, η δραματουργία, η συγγραφή, το κομμάτι των προβών αλληλεπιδρούν το ένα στο άλλο.

Η «Αμάρυνθος» έχει ως αφετηρία ένα περιστατικό που συνέβη πριν από μερικά χρόνια στην Εύβοια: την καταγγελία μιας μαθήτριας βουλγαρικής καταγωγής ότι βιάστηκε από τους συμμαθητές της. Ποια πτυχή της πραγματικής υπόθεσης σας οδήγησε να μιλήσετε γι’ αυτό;
Είναι μία υπόθεση που ανέδειξε πολλές διαφορετικές εκφάνσεις βίας και μαζί ρατσιστικά, ταξικά, πατριαρχικά ζητήματα, θέματα κοινωνικού στάτους. Είναι πολλοί οι προβληματισμοί που αναδεικνύονται μέσα από τον τρόπο με τον οποίο προβλήθηκε και ερμηνεύτηκε αυτή υπόθεση.

Τι σας προκάλεσε την μεγαλύτερη έκπληξη κατά τη διάρκεια της έρευνας;
Η υπόθεση της Αμάρυνθου έλαμψε σαν πυροτέχνημα. Δημιούργησε μεγάλο σάλο για δύο εβδομάδες και μετά ξεχάστηκε. Άρχισα να αναρωτιέμαι πώς θα την θυμόμαστε; Πώς θα τη θυμούνται οι άνθρωποι που εμπλέκονται άμεσα με την ιστορία αυτή; Τέσσερα χρόνια μετά το συμβάν, όταν βγήκε η αθωωτική απόφαση του δικαστηρίου, η είδηση πέρασε στα ψιλά γράμματα. Τι έμεινε λοιπόν από την υπόθεση; Δημιουργήθηκαν δύο στρατόπεδα. Η μια πλευρά μιλά για συγκάλυψη ενός εγκλήματος τόσο από την τοπική κοινωνία όσο και από τη δικαιοσύνη και η άλλη για συκοφαντία, για μια κατασκευή εκ μέρους της κοπέλας. Αν επιχειρούμε κάτι, αυτό είναι να προσπαθήσουμε να αποκωδικοποιήσουμε τους μηχανισμούς αυτών των αληθειών.

Συναντήσατε εμπόδια και αντιδράσεις στην έρευνα σας;
Με την ανακοίνωση της παράστασης δημιουργήθηκαν αρνητικές αντιδράσεις. Πρόθεσή μας δεν είναι να δείξουμε με το δάχτυλο, να ξανακάνουμε τη δίκη. Πάμε να ξαναθυμηθούμε τον τρόπο με τον οποίο ο καθένας από εμάς ενεπλάκη σε αυτή την υπόθεση, τους λόγους και τους τρόπους με τους οποίους έφερε ο καθένας την αλήθεια και τον τρόπο με τον οποίο ξεχάστηκε το συμβάν. Δεν ήταν ένα εύκολο ταξίδι η Αμάρυνθος. Η παράσταση παίρνει ρίσκα και είναι η αφορμή για να δούμε ότι υπάρχουν πολλές διαφορετικές Αμάρυνθοι που προηγήθηκαν.

Υπάρχει οπτικοακουστικό υλικό, με ποιο τρόπο δομείται η αφήγηση;
Είναι αρκετά ισχυρή η παρουσία του οπτικοακουστικού υλικού. Ο βασικός άξονας της παράστασης είναι η αφήγηση των προσώπων με τους οποίους ήρθαμε σε επαφή. Σε πρώτο επίπεδο αφήγησης υπάρχουν τα πρόσωπα και οι συνεντεύξεις που μας έδωσαν και σε δεύτερο επίπεδο υπάρχει ο αναστοχασμός μας, οι σκέψεις, οι προβληματισμοί και οι ψυχολογικές διαδρομές που βιώσαμε ως συντελεστές αυτής της παράστασης.

Πιστεύετε πως υπάρχει δικαιοσύνη τελικά;
Αν δεν το πίστευα ότι μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη δεν θα ασχολιόμουν με αυτό το είδος θεάτρου. Ωστόσο εμπειρικά και επιστημονικά παρατηρώ ότι υπάρχει τεράστιο έλλειμμα απονομής δικαιοσύνης. Υπάρχει εγκαθιδρυμένη θεσμική αδικία, αλλά το να το αναγάγουμε σε γενικεύσεις με δυσκολεύει. Θεωρώ ότι οι άνθρωποι μετακινούμαστε και ο τρόπος για να μετακινηθούμε είναι να αφήσουμε χώρο για αναστοχασμό και επικοινωνία. Η οποία μετακίνηση δεν πρέπει να γίνεται με όρους εξοβελισμού, βρίζοντας και λοιδορώντας έναν άνθρωπο για τις ιδεολογικές τοποθετήσεις. Δε λέω ότι έχω βρει τον σωστό τρόπο αλλά με διαφέρει να τον ψάξω.