Μια στέρεη και εσωτερικά πλουσιοπάροχη παράσταση που αξίζει να παιχτεί και, στην Αθήνα είδαμε στη κεντρική σκηνή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου από τον Γιάννη Χουβαρδά με πρωταγωνιστές τον Κύπριο καταξιωμένο ηθοποιό Αντώνη Κατσαρή και τους δικούς μας Ρένη Πιττακή, Θανάση Δόβρη, Άρη Μπαλή και Ιώβη Φραγκάτου.
Μπορεί ο Γιουτζίν Ο’ Νιλ να είναι μια όψιμη ανακάλυψη στην επαγγελματική πορεία του Γιάννη Χουβαρδά όμως του πάει πολύ. Μετά την παράσταση-σπουδή «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» (τη σεζόν 2012-2013 και σε επανάληψη τη σεζόν 2013-2014, στο Εθνικό Θέατρο) ο Γιάννης Χουβαρδάς δημιουργεί ένα ακόμα θεατρικό θαύμα με το πυκνό, ιδιαίτερο και αυτοβιογραφικό «Το μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα» του 1939. Έργο- σταθμός της παγκόσμιας δραματουργίας έχει «πάρα πολλές παραμέτρους ποιητικές, λογοτεχνικές, ψυχαναλυτικές, ψυχολογικές» αναφέρει ο Γιάννης Χουβαρδάς για το έργο που σκηνοθέτησε και μόλις έκανε πρεμιέρα στην κεντρική σκηνή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου. «Ο οικογενειακός Γολγοθάς, οι ιστορίες με κρυμμένους σκελετούς στην ντουλάπα στοιχειώνουν σχεδόν όλες τις οικογένειες άλλες σε μικρότερο και άλλες σε μεγαλύτερο βαθμό και συνυπολογίζοντας την καλλιτεχνική αξία του ίδιου του έργου, το ανέβασμα του ήταν μια σημαντική αφετηρία για την πρώτη μου συνεργασία με τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου».
Βλέποντας την παράσταση στην τελική πρόβα, λίγο πριν την επίσημη πρεμιέρα, επιβεβαιώσαμε κάτι που ξέραμε ανέκαθεν: ότι ως σκηνοθέτης είναι ο μαέστρος της λεπτομέρειας. Το «Ταξίδι της μεγάλης μέρας προς τη νύχτα», ένα έργο γεμάτο απελπισία διαθέτει σκληρότητα αλλά και μια κρυφή τρυφερότητα που έχει να κάνει με τη συνείδηση στοιχείων που ενυπάρχουν με την ανθρώπινη φύση και την ανάγκη για επικοινωνία και αγάπη. Κι ας υπεισέρχεται η απογοήτευση και η βία, η βία είναι ριζωμένη με την ύπαρξή μας. Ο Γιάννης Χουβαρδάς κοιτάζοντας μέσα από το καλειδοσκόπιο του Γιουτζίν Ο’ Νιλ μας οδηγεί από το χαμηλό φωτισμό των κρυμμένων συναισθημάτων προς το σκληρό φως της αλήθειας, εστιάζει στην εσωτερική δράση των ηρώων και στις μεταξύ τους συγκρούσεις, τα τραύματα και τους πόθους τους, τις συναισθηματικές μεταπτώσεις και τις ψυχικές παλινωδίες τους. Διατηρεί στοιχεία ρεαλιστικά της καθημερινότητας, τα οποία όμως μόνα τους μεταπλάθονται συνέχεια και δίνουν χώρο στην ποιητικότητα. Το δε καστ που επέλεξε αποδεικνύεται αντάξιο των –απαιτητικών– περιστάσεων. «Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους ήθελα να έχω δύο ηθοποιούς που κατά τη γνώμη μου θα μπορούσαν να αναλάβουν το βάρος των ρόλων. Με τη Ρένη Πιττακή και τον Αντώνη Κατσαρή δεν έχω ξανά συνεργαστεί όμως ξέρω καλά την πορεία τους. Θέλω πάντα να συνεργάζομαι με ανθρώπους που τους ξέρω και με ξέρουν, που μιλάμε μία κοινή γλώσσα. Στην φάση της πορείας που βρίσκομαι αυτό είναι απαραίτητο. Στην Κύπρο έκανα οντισιόν για τους άλλους τρεις ρόλους και στο πολύ σύντομο διάστημα που είχα εξάντλησα όλες τις δυνατότητες. Έψαχνα κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και εξωτερικά, τα οποίο ήταν δύσκολο να βρεθούν».
Αναρωτιέμαι γιατί η τόσο έμπειρη και σπουδαία Ρένη Πιττακή δεν είχε παίξει μέχρι σήμερα σ’ έργο του Ο’ Νιλ; Είναι τόσο τολμηρά πηγαία και έχει την λεπτή ευαισθησία που απαιτεί ο ρόλος της Μέρι Ταϊρόν. Πατάει γερά πάνω στη σκηνή και ταυτόχρονα «ίπταται» τις στιγμές που μπαίνει βαθιά στην ψυχοτροπική διάθεση της ηρωίδας της. Απέναντί της ο Αντώνης Κατσαρής, ως Τζέιμς Ταϊρόν, ένας αλλοτινός πρωταγωνιστής που εγκατέλειψε το θέατρο για να γίνει δούλος της φιλαργυρίας και της τσιγκουνιάς, ενσωματώνει και ταυτόχρονα υπονομεύει ευφυώς το ρόλο του. Η συγκρουσιακή οικογενειακή κατάσταση και οι επιθέσεις είναι αλλεπάλληλες. Πάνω στο τείχος του φόβου που έχουν χτίσει οι δυο γονείς έρχονται να συγκρουστούν και τα δυο ακόμα μέλη της οικογένειας. Ο μεγαλύτερος γιός τους, ο πότης και στρυφνός Τζέιμι που ερμηνεύει στέρεα ο Θανάσης Δόβρης και ο φυματικός, ασταθής και με συγγραφικό ταλέντο Έντμοντ, ένας ρόλος που δίνει στον Άρη Μπαλή τη δυνατότητα να αποδείξει για μια ακόμα φορά πως είναι ένα αυτόνομο ταλέντο με συνθετικές ερμηνευτικές δυνατότητες. Διακριτική η παρουσία της Ιώβης Φραγκάτου στο ρόλο της υπηρέτριας, Καθλίν, λειτουργεί ως μετρονόμος της παράστασης.
Ο Ο' Νιλ εικονογραφεί τη ζωή λίγων ωρών στο πατρικό του σπίτι, από τις 8.30 το πρωί ως τα μεσάνυχτα, κάποιας ημέρας του 1912. «Αυτήν η πορεία από την ημέρα προς τη νύχτα είναι ένα ιδιαίτερα συγκινητικό πράγμα. Λειτουργεί σε πολλά επίπεδα, στο επίπεδο των σχέσεων στην πορεία μας από το φως στο σκοτάδι» λεει ο Γιάννης Χουβαρδάς και μαζί με την σκηνογράφο Εύα Μανιδάκη και τον φωτιστή Γεώργιο Κουκουμά προσπάθησαν να ξεπεράσουν τον ρεαλισμό και το νατουραλισμό και να δώσουν μια μεταφυσική χροιά στο σκηνικό χώρο. Το πέτυχαν έχοντας ως σύμμαχο και την αξεπέραστη μετάφραση του Νίκο Γκάτσου. Πάνω σε αυτή δούλεψαν ο Γιάννης Χουβαρδάς και οι συνεργάτες του κάνοντας κάποιες απαραίτητες προσαρμογές στα όρια της διασκευής, όμως χωρίς επεμβάσεις στο έργο. Αξίζει να δούμε την παράσταση στην Αθήνα. Οι διακρατικές καλλιτεχνικές συνεργασίες, ιδιαίτερα με την Κύπρο, είναι κάτι που πρέπει να δουν σοβαρά οι μεγάλοι κρατικοί οργανισμοί των δυο χωρών. Μόνο νέες εμπειρίες μπορούν να φέρουν!
