Tο θέατρο στη Γερμανία σήμερα βρίσκεται, όσο ποτέ άλλοτε, σε μια διαρκή αναζήτηση του καινούργιου, του καινοτόμου, συχνά μέσα από μια ακτιβιστική διάθεση, με κύριο στόχο την ενεργή συμμετοχή στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα της χώρας. Λίγο πίσω, η δεκαετία του ’90 ήταν η εποχή που ο πρωτοποριακός Frank Castorf με τις προκλητικές του σκηνοθεσίες και την πλήρη αποδόμηση κλασικών και μη κειμένων, ανατρέπει το θέατρο της εποχής του και προτάσσει μια νέα αισθητική, απορρίπτοντας την πλοκή του έργου και κάθε μορφή ψυχολογικής προσέγγισης στο παίξιμο του ηθοποιού. Είναι η εποχή της επανένωσης της Γερμανίας, κατά την οποία οι ιδέες του νεαρού Castorf φέρνουν μια νέα θεατρική άνοιξη του πολιτικού θεάτρου σε ολόκληρη τη Γερμανία.
Στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του αιώνα μας παρουσιάζεται μια νέα τάση στο γερμανικό θεατρικό τοπίο: το θέατρο-ντοκουμέντο (dokumentarisches Theater). Σημαντικότερος εκπρόσωπος αυτής της σχολής είναι το σχήμα Rimini Protokoll, γνωστό και στην Ελλάδα, όπου παρουσιάζει συχνά τη δουλειά του. Το θέατρο αυτό εκφράζει τη λεγόμενη Σχολή του Γκίσεν (Gießener Schule, το Τμήμα Θεατρολογίας του Πανεπιστημίου του Gießen) και βασίζει τη φιλοσοφία του στη συνεργασία με ανθρώπους που δεν ανήκουν στον χώρο του θεάτρου. Αρνείται κάθε μορφή συμβατικής θεατρικότητας και προκρίνει στη θέση του υποκριτή-ηθοποιού την αυθεντικότητα του ανθρώπου-ιδιώτη-ηθοποιού, ενώ συχνά αναζητά για τις σκηνοθεσίες του χώρους εκτός της θεατρικής σκηνής. Ακολουθώντας αυτές τις ιδέες ξεπηδούν τα επόμενα χρόνια δεκάδες σχήματα, ομάδες, κολεκτίβες, που καθιερώνουν αυτό το είδος του θεάτρου στη Γερμανία.
Τα τελευταία χρόνια μια άλλη αισθητική κερδίζει συνεχώς έδαφος, το θέατρο- performance, που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του ’70. Χαρακτηριστικό του είναι η σύνθεση διαφόρων μορφών τέχνης, όπως βίντεο, χορός, μουσική, θέατρο σε μια performance, και αποτελεί αυτή τη στιγμή την επικρατούσα τάση στη Γερμανία. Σε όλες αυτές τις κατευθύνσεις του σύγχρονου θεάτρου τα λογοτεχνικά κείμενα ως πρωτογενές θεατρικό υλικό παίζουν όλο και μικρότερο ρόλο. Υπάρχει όμως και μια άλλη προσέγγιση. Γνωστός σκηνοθέτης διατύπωσε προκαιρού την άποψη ότι το θέατρο σήμερα στη Γερμανία είναι ως επι το πλείστον χώρος πολιτικού ακτιβισμού και όχι χώρος για ποιητές και καλλιτέχνες. Είναι και αυτή μια φωνή που αποτελεί μέρος της πραγματικότητας του γερμανικού θεάτρου.
Προσωπικά, στα 26 χρόνια ενασχόλησής μου με το αρχαίο δράμα, πέρασα από διάφορα στάδια προσέγγισής του έχοντας έρθει σε επαφή με διαφορετικές τάσεις του γερμανικού θεάτρου. Απομακρυνόμενος σταδιακά από το φορμαλιστικό θέατρο και αργότερα από το θέατρο της αποδόμησης των κειμένων, που επικράτησε στη Γερμανία τη δεκαετία του ’90, ακολούθησα τον προσωπικό μου δρόμο. Το αρχαίο δράμα άρχισε για μένα να αποτελεί πηγή έμπνευσης για την συγγραφή και δημιουργία νέων έργων, που εμπλουτίζονται με ποιητικά κείμενα, συνεντεύξεις, ντοκουμέντα, που συλλέγω κατά την περίοδο κάθε νέας προετοιμασίας. Στις πρόβες μεσολαβεί μια περίοδος αυτοσχεδιασμών με τους ηθοποιούς, και το έργο παίρνει την τελική του μορφή μέσα από την σκηνοθεσία του. Έτσι μέχρι το τελικό αποτέλεσμα το ταξίδι είναι μακρύ. Αυτό που με ενδιαφέρει στις παραστάσεις μου είναι η ανάδειξη των διαχρονικών πολιτικοκοινωνικών θεμάτων και αξιών που θίγονται στο αρχαίο δράμα – όπως η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, η εξουσία – καθώς και η διερεύνηση του τρόπου που λειτουργούν και εφαρμόζονται στη σημερινή δημοκρατία.
Η «Αντιγόνη» του Κώστα Παπακωστόπουλου αποτελεί το πρώτο έργο μιας τριλογίας του σκηνοθέτη με τίτλο «Πολυαγαπημένη Ύβρις» και θέμα τη λειτουργία της Δημοκρατίας σήμερα. Η Θήβα εδώ ως τόπος δράσης παραπέμπει στη σύγχρονη Ευρώπη. Ο δημοκρατικά εκλεγμένος Κρέων εμφανίζεται ως ο εγγυητής της αδιατάραχτης λειτουργίας των αγορών, που υπόσχεται στον πολίτη ασφάλεια, ευημερία και ευτυχία μέσα από το πνεύμα μιας οικονομικοποιημένης σκέψης. Η Αντιγόνη αντίθετα εκπροσωπώντας παραδοσιακές αρχές και αξίες αποτελεί εμπόδιο στην ομαλή και απρόσκοπτη ανάπτυξη της Θήβας, στην «Πρωτοπορία» και την «Καινοτομία». Θα παιχτεί την Παρασκευή 30/9 και το ζήτημα που θέτει, 2.500 χρόνια αργότερα, είναι πώς ο σύγχρονος άνθρωπος, απαλλαγμένος από τύψεις, ενοχές και κάθε μορφής ηθικές αναστολές, ορθολογιστής, αλλά εγκλωβισμένος πλέον στην οικονομικοποιημένη σκέψη του, εξελίσσεται με τις πράξεις του σε απειλή για την ίδια τη λειτουργία της Δημοκρατίας στην Ευρώπη σήμερα.
Περισσότερες πληροφορίες
Αντιγόνη
Αξιοποιώντας τα θέματα που θέτει ο Σοφοκλής στο ομώνυμο έργο του, μιλά για τον ορθολογιστή σύγχρονο άνθρωπο, που –απαλλαγμένος από ηθικές αναστολές– εξελίσσεται με τις πράξεις του σε απειλή για τη λειτουργία της δημοκρατίας στην Ευρώπη σήμερα.
