Έχοντας ως στόχο την επανασύνδεσή μας με την ιστορία της Αθήνας αλλά και με την έννοια της σύγχρονης μεταμόρφωσής της, το Elaiώnas Festival επιστρέφει με θέατρο, μουσική, χορό, λόγο, προβολές και εικαστικά από τις 3 μέχρι τις 19 Ιουνίου στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» αλλά και σε open air χώρους με ελεύθερη είσοδο. Η Φένια Παπαδόδημα, η οποία διευθύνει το φεστιβάλ μαζί με τον Γιώργο Παλαμιώτη, μίλησε στο «α» για το πώς η πόλη εφοδιάζει συνεχώς με υλικό την τέχνη.
Τι γεύση άφησε η περσινή διοργάνωση;
To φεστιβάλ πέρυσι έγινε χωρίς καμία οικονομική στήριξη, μόνο χάρη στο πάθος όλων όσων δούλεψαν στη δημιουργική ομάδα, αφιλοκερδώς, πιστεύοντας ότι ένα φεστιβάλ τόσο διαφορετικό θα κεντρίσει το ενδιαφέρον του κοινού, αφυπνίζοντας την συλλογική μνήμη, βάζοντας τους ανθρώπους να σκεφτούν, και να ξανασκεφτούν που ακριβώς ζουν. Και τους νεότερους ακόμη περισσότερο. Το μεγαλύτερο μέρος του βάρους ενός τέτοιου φεστιβάλ το σηκώσαμε βέβαια ο Γιώργος Παλαμιώτης κι εγώ που υπογράφουμε την καλλιτεχνική διεύθυνση, αλλά σίγουρα δεν θα είχαμε καταφέρει τίποτα χωρίς την σύμπραξη όλων των συνεργατών σε κάθε πόστο, που ειλικρινά «πάλεψαν» γενναία… Φέτος ωστόσο, για να λέμε και τα καλά που συμβαίνουν ενίοτε, η Περιφέρεια Αττικής και ο ΟΠΑΝΔΑ, συμβάλλουν σημαντικά και στηρίζουν την παραγωγή, έτσι ώστε να μπορούμε να έχουμε όλες αυτές τις εκδηλώσεις δωρεάν για το κοινό.
Και πραγματικά, όσο το αναλογίζομαι και κοιτάζω γύρω μου, συνειδητοποιώντας πως διαχειριζόμαστε το θέμα «καλλιτεχνική παραγωγή» πιστεύω πως αξίζει να το πούμε και να το τονίσουμε. Το ότι δηλαδή, με την μικρή αλλά καταλυτική στήριξη της Περιφέρειας Αττικής και του ΟΠΑΝΔΑ που θέλουν να καταστήσουν το φεστιβάλ ως θεσμό, καταφέρνουμε φέτος να κάνουμε όλες αυτές τις εκδηλώσεις - και δεν είναι καθόλου λίγες όπως μπορείτε να διαπιστώσετε- εντελώς δωρεάν! Η διοργάνωση του Elaiωnas Festival 2015, όσο δύσκολη κι αν υπήρξε, μας άφησε την αίσθηση μιας δύναμης που δεν την περιμέναμε. Αυτό οφείλεται στο ότι πολύς κόσμος που πιστεύαμε ότι θα παραμείνει νωχελικά αδιάφορος σε όλες τις ευγενικές μας προθέσεις, τελικά ενθουσιάστηκε με τα βαθύτερα κίνητρα του φεστιβάλ κι αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να διαδοθεί πολύ γρήγορα η καλή φήμη ότι εδώ συμβαίνει όντως κάτι διαφορετικό από μία παρουσίαση αξιόλογων έργων. Υπάρχει δηλαδή η πρόθεση για μία επέκταση της σκέψης που συνδέει την τέχνη και της παραστάσεις του φεστιβάλ με την ιστορία της πόλης και την αφύπνιση της μνήμης μας.
Πως η ιστορία της Αθήνας μπορεί να γίνει ο θεματικός άξονας για ένα πρόγραμμα που περιλαμβάνει σύγχρονες μορφές τέχνης;
Αυτό ακριβώς είναι το στοίχημα που βάλαμε και που απ’ ότι φαίνεται έχει πολύ περισσότερο ενδιαφέρον και εκτόπισμα απ’ ότι κι εμείς οι ίδιοι είχαμε υπολογίσει. Οι θεματικές που απορρέουν από την ιστορία της Αθήνας αποτελούν ένα ιδιαίτερα πρωτότυπο και προκλητικό υλικό για τη δημιουργία εικαστικών έργων ή μουσικών παραστάσεων. Σε κάποια από τα έργα που θα φιλοξενήσει το φεστιβάλ, οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, προβολές, σύνθετα ηχητικά συστήματα, παρουσιάζοντας έτσι επεξεργασμένες απεικονίσεις αρχαίων μνημείων μέσα από εγκαταστάσεις που μαρτυρούν την αυθεντική μας σχέση με όλα αυτά τα απομεινάρια της μνήμης, σήμερα. Και πως θα μπορούσε να είναι αλλιώς αφού ακόμη και το αρχαίο πασίγνωστο χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς, έφερε πάνω του ζωγραφιές – μαρτυρίες, από την ιστορία της πόλης μέσα στους αιώνες.
Η έκθεση φωτογραφίας με θέμα τη Σαλαμίνα χτες και σήμερα, αποτελεί σημαντικό μέρος του φεστιβάλ γιατί η Σαλαμίνα είναι ένας τόπος τόσο ιερός και τόσο αναίσχυντα βιασμένος σήμερα, που μαρτυρεί όλη την εξέλιξη της καταστροφικής ανθρώπινης νοοτροπίας μέσα στους αιώνες. Προσπαθήσαμε όλα τα δρώμενα του φεστιβάλ να αντανακλούν διαφορετικές θεματικές που απορρέουν από τη συλλογική μνήμη του αθηναίου - έλληνα, μέσα από τον λόγο και την εικόνα. Κι αυτό όχι για να ωραιοποιήσουμε την εικόνα της Αθήνας ή την ιστορία της , αλλά για να την κατανοήσουμε και για να μας κατανοήσουμε. Φτάνει κανείς να επισκεφθεί τον τύμβο των Σαλαμινομάχων, που όλως τυχαίως δεσπόζει σ’ ένα μικρό λόφο, πάνω από ένα θλιβερό νεκροταφείο πλοίων, για να νιώσει πως η ιστορία επαναλαμβάνεται.
Και, μεταξύ μας, τίποτα δεν ήταν καλύτερο στην αρχαιότητα εκτός βέβαια από τη φύση που παρέμενε ακόμη ζωντανή. Δεν μας διέπει κανένα μικρόβιο ανίατης αρχαιολατρίας, μόνο η ανάγκη να σκεφτούμε μαζί, να θυμηθούμε, να αναλογιστούμε και να συνδεθούμε με το πιο φωτεινό κομμάτι της ιστορίας μας. Γιατί κι αυτό υπάρχει αδιαμφισβήτητα. Και είναι αυτό και μόνο που κατάφερνε να τροφοδοτεί με δύναμη πολλές γενιές ελλήνων στοχαστών αλλά και απλών ανθρώπων. Και πάλι, το νησάκι της Σαλαμίνας και η ιστορία του αποτελεί κομβικό σημείο, ένα ζωντανό θαύμα, και παρ’ όλη την εξωτερική ασχήμια των εγκαταστάσεων που την καταδυναστεύουν, η Σαλαμίνα παραμένει υπέροχη. Έτσι επιλέξαμε τον Όμηρο, την Οδύσσεια, καθώς, όπως έλεγε ο Πλάτωνας «Όμηρος την Ελλάδα επεπαιδεύκει», σαν βάση για όλες τις παραστάσεις μουσικού θεάτρου που θα παρουσιαστούν φέτος.
Πόσο δύσκολη ήταν κατάρτιση ενός τέτοιου προγράμματος;
Η κατάρτιση του προγράμματος όσον αφορά στο μουσικό θέατρο, ήταν σαν να έγινε από μόνη της, μ’ έναν αβίαστο τρόπο. Ξεκίνησα από την προσωπική μου κλίση και αγάπη για το μουσικό θέατρο, προετοιμάζοντας την μουσική παράσταση «Oδύσσεια- Νέκυια», με το τζαζ κουιντέτο Grace Flowers και νέους ηθοποιούς, που θα παρουσιάσουμε στο φεστιβάλ στις 12 Ιουνίου. Γράφοντας τη μουσική, σκεφτόμουν πόσο ενδιαφέρον θα είχε να μοιραστώ αυτή την περιπέτεια και με άλλους μουσικούς- σκηνοθέτες, που έχουνε την ίδια αδυναμία στη μουσική αφήγηση, στη συνύπαρξη του λόγου και της μουσικής μέσα από πειραματικούς δρόμους. Κάλεσα σκηνοθέτες που σχετίζονται στενά με τη μουσική και μουσικούς- συνθέτες που σκηνοθετούν. Έστω και έμμεσα.
Το φεστιβάλ φιλοξενεί λοιπόν ιδιαίτερα αξιόλογες μουσικές παραστάσεις από τη συνθέτη Δήμητρα Τρυπάνη, τη σκηνοθέτη Έλλη Παπακωσταντίνου, τη σκηνοθέτη Σίσσυ Παπαθανασίου, τη χορογράφο Μαριέλα Νέστορα, την ηθοποιό και σκηνοθέτη Μάνια Παπαδημητρίου, η οποία σκηνοθετεί τα «Ημερολόγια της Αλληλεγγύης», ένα θεατρικό αναλόγιο βασισμένο σε υπαρκτά ημερολόγια των εθελοντών της κοινότητας «Αγκαλιά» στη Μυτιλήνη, μιας σύγχρονης και συγκλονιστικής Οδύσσειας. Όσον αφορά στα εικαστικά οι βασικοί άξονες είναι «Ψυχή και πόλις», «Σαλαμίνας τοπίον» και «Οδύσσεια». Συμμετέχουν σημαντικοί και ιδιαίτεροι εικαστικοί : Πάνας Καλαμαράς, Νίκος Γιαβρόπουλος, John Bicknell, Δήμος Φλέσσας, Δημήτρης Γεωργακόπουλος, Alex Kat και Δημήτρης Ηλιάδης.
Σε ποιο βαθμό πιστεύεις ότι ο Αθηναίος γνωρίζει την πόλη του;
Αν πάρω παράδειγμα από τον εαυτό μου που υποτίθεται πως είμαι ήδη πιο ευαισθητοποιημένη, ενώ πολύ λίγα γνωρίζω στην πραγματικότητα - κι αυτά χάρη στο έργο του Δ. Καμπούρογλου - ομολογώ πως οι σύγχρονοι Αθηναίοι στην συντριπτική μας πλειοψηφία είμαστε άσχετοι, αποσυνδεδεμένοι από την πόλη στην οποία ζούμε. Λες κι αυτό έχει γίνει επίτηδες, το να ζούμε δηλαδή σ’ ένα καθεστώς άγχους, αδιαφορίας, αποδεχόμενοι την ασχήμια γύρω μας με βαριά καρδιά.
Πόσο κοντά μας – όπου κι αν μένουμε - βρίσκονται σημεία χωρίς υπερβολή ιερά για την εξέλιξη του παγκόσμιου πολιτισμού, τόποι όπως ο Ελαιώνας, το Δημόσιο Σήμα, η Ακαδημία Πλάτωνος, η Ελευσίνα, η Σαλαμίνα και τόσα άλλα. Πόσοι από μας έχουμε επισκεφθεί συνειδητά αυτά κι άλλα τόσα σημαντικά μέρη στην Αθήνα και στην ευρύτερη Αττική; Kαι πόσοι από μας θα έβρισκαν κάποιο νόημα στο να κάνουν κάτι τέτοιο;
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που στην έναρξη του φεστιβάλ η Όλια Λαζαρίδου θα διαβάσει ένα απόσπασμα από τον επιτάφιο του Θουκυδίδη, τον λόγο που απηύθυνε στους Αθηναίους ο Περικλής, από το Δημόσιο Σήμα, που τυχαία βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το φεστιβάλ, γωνία Πειραιώς και Ιεράς οδού, και στη θέση του οποίου σήμερα υπάρχει ένα πάρκινγκ. Στην συνέχεια ο Βασίλης Καραποστόλης θα δώσει μία ομιλία με τίτλο «Χειροποίητη πόλη» αναφερόμενος στην φυσιογνωμία της Αθήνας και την μεταμόρφωση της μέσα στις τελευταίες δεκαετίες.
Ποιες στιγμές του δεν πρέπει να χάσουμε;
Όλες οι στιγμές του φετινού φεστιβάλ είναι μοναδικές και είμαστε πολύ χαρούμενοι και περήφανοι που τόσο άξιοι και ιδιαίτεροι καλλιτέχνες μας τιμούν με την παρουσία τους. Εκτός από τις μουσικές παραστάσεις και τα αναλόγια με θέμα την Οδύσσεια και τις προεκτάσεις της ( Δήμητρα Τρυπάνη 6/6, Μαριέλα Νέστορα 9/6, Έλλη Παπακωσταντίνου και Σίσσυ Παπαθανασίου 10 /6. Μάνια Παπαδημητρίου 11/6 και Φένια Παπαδόδημα 12/6) που σίγουρα πιστεύω πως δεν πρέπει να χάσει κανείς.
Εκτός από το λόγο, στο φεστιβάλ σημαντικό ρόλο έχουν και τα αμιγώς μουσικά μέρη…
Οι συναυλίες είναι πολλές και καλές… Ross Daly, Σταύρος Λάντσιας, Γιώργος Κοντραφούρης, Χάρης Λαμπράκης, τα κουαρτέτα του Θ. Χατζηαναγνώστου και του Λ. Σαραντόπουλου, το ντουέτο σύγχρονης μουσικής και τζαζ του Σ. Αμίρη και Δ. Κόλλια, η παρουσίαση του Θ. Αμπαζή και της ομάδας όπερα και φυσικά ο Καραγκιόζης για μικρούς και μεγάλους από τον θίασο του Χαρήδημου την Κυριακή 5/6. Να πούμε ότι το φεστιβάλ θα λήξει πανηγυρικά με δύο σημαντικές συναυλίες, η μία στις 18 Ιουνίου, στην Ακαδημία Πλάτωνος, μέσα στο πάρκο με τον Ανδρέα Πολυζωγόπουλο και τον Γιώργο Παλαμιώτη και η δεύτερη στις 19 Ιουνίου στο ανοιχτό θέατρο Κολωνού όπου θα έχουμε ένα Mini Drum Festival.
Μία βραδιά αφιερωμένη σε κρουστά και ρυθμούς από την διασπορά της Αφρικάνικης ρυθμικής παράδοσης. Εξαιρετικός καλεσμένος ο master drummer Brice Wassy από το Καμερούν. Θα έρθουν ακόμα η ομάδα Bloco Swinguera σε ρυθμούς της Βόρειας Βραζιλίας, το Grupo Inle σε θρησκευτική μουσική από την Κούβα και συμμετοχή έκπληξη της Βig Band, του Ωδείου τέχνης Γ. Φακανά και των συνόλων του Lab Music Education σε διάλογο με νέους κι εκλεκτούς jazz μουσικούς της εγχώριας σκηνής.
Τι θα αποκομίσει ο θεατής από το φεστιβάλ;
Ίσως και να μπορέσει κάποιος τελικά να ανακαλύψει πόσο όμορφη και κατά βάθος ζωογόνα είναι αυτή η «καημένη» Αθήνα, φαινομενικά αναίσχυντα βιασμένη, αλλά τόσο αγαπημένη τελικά. Θέλαμε απλά να θυμίσουμε στον κόσμο ότι ακριβώς αυτό το παράδοξο του να αγαπάς αυτή την όχι και τόσο όμορφη πια πόλη, οφείλεται σε πολύ αληθινά και χειροπιαστά γεγονότα που καταγράφηκαν σ’ αυτό τον χώρο και που του έχουν δώσει για πάντα το αποτύπωμα μιας ιδιαίτερης χάρης.
