«Όταν η ψυχή μου αγριεύει, πάω να δω τον γιατρό Τσέχοφ. Μου γράφει μια συνταγή –βλέπω δηλαδή ένα έργο του– και αναρρώνω!» δηλώνει ο Λιθουανός σκηνοθέτης Ρίμας Τούμινας. Η βραβευμένη παράστασή του, μια γκροτέσκα εκδοχή του «Θείου Βάνια» από το ιστορικό Θέατρο Βαχτάνγκοφ της Μόσχας, καταφθάνει στα μέρη μας και μας δίνει πολλούς λόγους να εμπιστευτούμε την τσεχοφική του πρόταση θεραπείας.
Σκηνοθέτησε την καλύτερη ρώσικη παράσταση του 2009 και τώρα τη φέρνει στην Ελλάδα, τη χώρα που θεωρεί «καθαρτήριο του πεπρωμένου μας». Ο 60χρονος Ρίμας Τούμινας, καλλιτεχνικός διευθυντής του ιστορικού Θεάτρου Βαχτάνγκοφ της Μόσχας, ένας σκηνοθέτης-ειδήμων στον Τσέχοφ (έχει ανεβάσει όλα τα έργα του), δηλώνει: «Ο “Θείος Βάνιας” μας είναι απαραίτητος. Είναι εδώ για να μας στηρίξει να μη γίνουμε κυνικοί, αγενείς και ασυνείδητοι». Η παράστασή του, η οποία σάρωσε στα σημαντικότατα βραβεία Χρυσή Μάσκα, μας ξανασυστήνει τον ηττημένο ήρωα του Τσέχοφ με πηγαίο χιούμορ, ανατρεπτική φαντασία και υψηλή αφαιρετικότητα. Μην περιμένετε να δείτε επαύλεις, ζεστά σαμοβάρια και αχανείς κήπους. Ο Τούμινας δεν ενδιαφέρεται για το ντεκόρ, ούτε για την αναπαράσταση της πνιγηρής ατμόσφαιρας της ρωσικής πλήξης. Επί σκηνής υπάρχει μόνο κενός χώρος, ερημωμένος από τη ζωή, ένα αλαβάστρινο λιοντάρι-σύμβολο της Αγίας Πετρούπολης, ένας πάγκος εργασίας με τραχιές πλάκες, ένας παλιός καναπές και κάποιες καρέκλες. Και, βέβαια, ένας απαστράπτων θίασος Ρώσων ηθοποιών, (όλοι βραβευμένοι): Σεργκέι Μακοβέτσκι, Λουντμίλα Μαξάκοβα, Βλαντιμίρ Σιμόνοφ, Άννα Ντουμπρόφσκαγια, Γιούρι Κράσκοφ και Γκαλίνα Κονοβάλοβα. Εκείνο που πρυτανεύει είναι η αίσθηση πως η ματιά του Τσέχοφ είναι στραμμένη στους ήρωες. Όπως λέει κι ο Τούμινας: «Ο Τσέχοφ φαίνεται λες και μας παρακολουθεί από τον ουρανό. Και είναι σαν να χαμογελάει παρατηρώντας τις προσπάθειες, τις επιθυμίες, τα κατορθώματά μας… “Φτωχά πλάσματα! Ονειρεύονται και φιλοδοξούν πολλές φορές για το τίποτα”: αυτή η ιδέα είναι παρούσα σε όλα του τα έργα. Η εμπάθειά του είναι καλοπροαίρετη, καλοσυνάτη. Πιθανώς αυτός είναι και ο λόγος που σε όλα τα έργα του υπάρχει ένα καλά κρυμμένο χιούμορ». Αυτό το συγκαλυμμένο τσεχοφικό «χαμόγελο» αναδεικνύει και ο Λιθουανός σκηνοθέτης στην παράστασή του. Γραμμένος το 1899, ο «Θείος Βάνιας» είναι ίσως το πιο μηδενιστικό και ταυτόχρονα πιο αισιόδοξο έργο του Τσέχοφ. Κανένας δεν σκοτώνεται (όπως στον «Γλάρο»), κανένα κτήμα δεν χάνεται (όπως στον «Βυσσινόκηπο») και κανένα όραμα δεν ματαιώνεται (όπως στις «Τρεις Αδελφές»). Όμως ο Βάνιας είναι, από όλους τους ήρωες του Τσέχοφ, εκείνος που βρίσκεται καταδικασμένος στο απόλυτο υπαρξιακό τέλμα, θυμίζοντας έντονα την τρέχουσα κατάστασή μας ως έθνους.
Θέατρο Μπάντμιντον, 3 - 5/2.
