Η 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης προτείνει μια νέα «Στάση» απέναντι στην παθογένεια των θεσμών και τη σχέση της τέχνης με την αγορά 08/10/2019

 Γιώργος Δεπόλλας, από τη σειρά Ο Ξένος (2010-σήμερα). Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη
Γιώργος Δεπόλλας, από τη σειρά Ο Ξένος (2010-σήμερα). Ευγενική παραχώρηση του καλλιτέχνη

Στην πρώτη της διοργάνωση από τον νεοσυσταθέντα Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης - ΜΟΜus, η φετινή Μπιενάλε της Θεσσαλονίκης προκρίνει την κουλτούρα της συνεργασίας με 11 επιμελητές να προτείνουν έργα πάνω από 50 καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό στους 5 χώρους του Οργανισμού συν δύο ακόμη εμβληματικά σημεία της πόλης.

Με διάθεση αναστοχασμού και βλέμμα πίσω στην Ιστορία, πάντα με άξονα το πώς αυτή μπορεί να ενεργοποιήσει το βλέμμα και να οδηγήσει στην πράξη, η μπιενάλε υπό τον γενικό τίτλο ΣΤΑΣΗ έχει, όπως μας λέει η διευθύντριά της Συραγώ Τσιάρα, ως σημείο αναφοράς τον πυρήνα του MOMus που δεν είναι άλλος από τη Συλλογή Κωστάκη, ξαναβλέπει τι σημαίνει σύγχρονη τέχνη σε σχέση με το ρόλο των συλλογών και των αρχείων, και θέτει ερωτήματα για την παθογένεια των θεσμών, τη σχέση της τέχνης με την αγορά, τις συνθήκες εργασίας των καλλιτεχνών σήμερα.

 Αθηνά Ιωάννου, Hanging Garden (Jardin Suspendu), 2018. Λινέλαιο σε χρωματισμένο ύφασμα και καρφίτσες, (λεπτομέρεια). Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της Irène Laub Gallery
Αθηνά Ιωάννου, Hanging Garden (Jardin Suspendu), 2018. Λινέλαιο σε χρωματισμένο ύφασμα και καρφίτσες, (λεπτομέρεια). Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της Irène Laub Gallery

Στην πλουραλιστική λίστα των καλλιτεχνών βρίσκουμε Έλληνες καλλιτέχνες διαφορετικών γενιών (από τη Διοχάντη ως τον Πέτρο Μώρη), το Art Workers Coalition, έναν σύλλογο καλλιτεχνών, κινηματογραφιστών, κριτικών κ.ά. που σχηματίστηκε στη Νέα Υόρκη το 1969 με στόχο να πιέσει τα μουσεία της πόλης, και ειδικά το MoMA, να προβούν σε οικονομικο-πολιτικές μεταρρυθμίσεις, την καταξιωμένη Δανέζικη ομάδα Superflex που από τις αρχές της δεκαετίας του '90 προτείνει εναλλακτικά μοντέλα οικονομικής οργάνωσης με έμφαση και στο περιβάλλον, τον ανερχόμενο Βραζιλιάνο Jonathas de Andrade που η δουλειά του εστιάζει, μεταξύ άλλων, στις μικρές τοπικές κοινότητες και το ζήτημα της εργασίας, και συμμετέχει και στην Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης και το project των Βραζιλιάνων Julian Germain, Patricia Azevedo και Murilo Godoy που μαζί με τους άστεγους της πόλης Belo Horizonte έχουν δημιουργήσει ένα εκτενές αρχείο φωτογραφιών δίνοντας φωνή στους κοινωνικά και οικονομικά αποκλεισμένους.

«Εργαστήκαμε πάνω σε συγκεκριμένα ερωτήματα για την παθογένεια των θεσμών, τη σχέση της τέχνης με την αγορά, τις συνθήκες εργασίας των καλλιτεχνών σήμερα.»

Στην ερώτησή μας για το πώς η ιστορία ενεργοποιείται μέσα από συγκεκριμένα έργα, η Συραγώ Τσιάρα μας παραπέμπει στην ίδια την έκθεση και στις επιμέρους αφηγήσεις που χτίζουν οι διαφορετικοί επιμελητές, χωρίς να παραλείπει μια αναφορά στην δική της αγαπημένη τριάδα: τον πρωτοπόρο φωτογράφο της ρωσικής πρωτοπορίας Gustav Klutsis, τον ιστορικό χαράκτη Τάσσο και τον επιδραστικό κινηματογραφιστή Harun Farocki.

 © φωτογραφίας Συραγούς Τσιάρα: Arte Di Tre studio
© φωτογραφίας Συραγούς Τσιάρα: Arte Di Tre studio

Σε ποιά Στάση αναφέρεται ο τίτλος της μπιενάλε;
Η Στάση είναι μια λέξη με πολλές σημασίες. Επιλέξαμε τη Στάση που μας προσφέρει τον απαραίτητο χρόνο για να ξαναδούμε με νηφαλιότητα τη σύγχρονη τέχνη μακριά από την κυρίαρχη μορφή του θεάματος, της αγοράς και του εντυπωσιασμού που προβάλλεται σε πληθώρα εκδηλώσεωνδιεθνώς. Αντιμετωπίσαμε την πολυσημία της λέξης Στάση ως πλεονέκτημα, γιατί συνοψίζει πολλούς από τους προβληματισμούς της επιμελητικής ομάδας της 7ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.
Τι συμβαίνει στη σύγχρονη τέχνη διεθνώς; Με ποιους όρους και προϋποθέσεις παρουσιάζεται και διακινείται; Πώς οι καλλιτέχνες συνεργάζονται με τα ιδρύματα, μουσεία και διοργανώσεις; Ποιος είναι ο συσχετισμός δύναμης που αναπτύσσεται ανάμεσα αλλά και μέσα στους φορείς, την αγορά και την καλλιτεχνική πράξη ως μορφή εργασίας; Τι νόημα και αξία έχει για το κοινό, τον σημερινό θεατή; Και κυρίως, πώς θα μπορούσε να μετατραπεί σε μία θέση διανοητικής ανατροφοδότησης, μια εμπειρία ζωής και ανταλλαγής σκέψεων και συναισθημάτων με επίκεντρο τις θέσεις των ίδιων των καλλιτεχνών; Προτείνουμε τη Στάση με το βλέμμα επικεντρωμένο στο παρόν, αλλά τροφοδοτημένο από την επίγνωση των συνεχειών, των ιστορικών ρήξεων και των ανατροπών που διαμορφώνουν το σημερινό βίωμα.

 Jonathas de Andrade, Το ψάρι, 2016. Φιλμ 16mm μεταφερμένο σε 2Κ. Παραγωγή: Desvia, Wexner Κέντρο Τεχνών. Υποστήριξη: Funcultura, Κυβέρνηση της πολιτείας της Pernambuco. Ευγενική παραχώρηση της γκαλερί Vermelho
Jonathas de Andrade, Το ψάρι, 2016. Φιλμ 16mm μεταφερμένο σε 2Κ. Παραγωγή: Desvia, Wexner Κέντρο Τεχνών. Υποστήριξη: Funcultura, Κυβέρνηση της πολιτείας της Pernambuco. Ευγενική παραχώρηση της γκαλερί Vermelho

 Μαρία Λοϊζίδου, 3 φωτογραφίες από τη σειρά Ημερομηνία Γέννησης, 2019, Εκτύπωση archival inkjet, 200x150 εκ. Νέα παραγωγή – Ανάθεση από την 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης
Μαρία Λοϊζίδου, 3 φωτογραφίες από τη σειρά Ημερομηνία Γέννησης, 2019, Εκτύπωση archival inkjet, 200x150 εκ. Νέα παραγωγή – Ανάθεση από την 7η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης

Με ποιόν τρόπο η φετινή διοργάνωση επιχειρεί μια στροφή και κάνει αυτο-κριτική στον ίδιο το θεσμό της μπιενάλε;
Πιστεύουμε ότι σε μεγάλο βαθμό έχει χαθεί το κέντρο, το φυσικό κέντρο της τέχνης που είναι ο ίδιος ο δημιουργός, ο αγώνας και η αγωνία του να εκφραστεί, να επιβιώσει, να έχει μια αξιοπρεπή αντιμετώπιση από τους θεσμούς και τα ιδρύματα, να βρει το δρόμο επικοινωνίας του έργου του με το κοινό. Η κάθε Μπιενάλε ορίζει ένα σημείο θέασης του κόσμου, οργανώνει τις δικές της σημάνσεις σ’ αυτό που αποκαλούμε διεθνή εικαστικό χάρτη.
Η φετινή Μπιενάλε είναι η έβδομη για τη Θεσσαλονίκη. Περάσαμε από πολλές περιπέτειες, οικονομικές, θεσμικές, προσπαθήσαμε να σταθούμε ζωντανοί μέσα στην κρίση, να ανταποκριθούμε στην προσδοκία του κοινού και κυρίως να διατηρήσουμε ενεργό το κριτικό και αυτό-κριτικό βλέμμα για το πώς κάνουμε τα πράγματα. Επιλέξαμε την ιστορικότητα ως αφετηρία του αναστοχαστικού μας βλέμματος γιατί πιστεύουμε ότι είναι καιρός να ξαναδούμε τι σημαίνει σύγχρονη τέχνη σε σχέση με το ρόλο των συλλογών και των αρχείων.
Πυρήνας του οργανισμού μας είναι η Συλλογή Κωστάκη, η ρωσική πρωτοπορία που επανακαθόρισε ουσιαστικά τόσο τον κοινωνικό ρόλο του καλλιτέχνη όσο και το τι ρόλο μπορεί να παίξει η τέχνη στον επανασχεδιασμό της καθημερινής ζωής. Αυτό για μας δεν είναι μόνο μια πολύτιμη παρακαταθήκη, αλλά ένα ενεργό παρελθόν που προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό και την οπτική από την οποία αντιλαμβανόμαστε και ερευνούμε τη σύγχρονη τέχνη.

«Επιλέξαμε την ιστορικότητα ως αφετηρία του αναστοχαστικού μας βλέμματος γιατί πιστεύουμε ότι είναι καιρός να ξαναδούμε τι σημαίνει σύγχρονη τέχνη σε σχέση με το ρόλο των συλλογών και των αρχείων. Πυρήνας του οργανισμού μας είναι η Συλλογή Κωστάκη. Αυτό για μας δεν είναι μόνο μια πολύτιμη παρακαταθήκη, αλλά ένα ενεργό παρελθόν που προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό και την οπτική από την οποία αντιλαμβανόμαστε και ερευνούμε τη σύγχρονη τέχνη».

Γιατί επιλέχθηκε μια τόσο μεγάλη επιμελητική ομάδα και πώς εργάστηκαν τα μέλη της, με τι μεθοδολογία;
Ήταν ένα πείραμα που δοκιμάσαμε με επιτυχία στην προηγούμενη διοργάνωση και το διευρύναμε αυτή τη φορά με τη συμμετοχή συναδέλφων επιμελητών – ιστορικών τέχνης που δεν εργάζονται στο MOMus. Πιστεύουμε ότι ένα από τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που μπορεί να κεφαλαιοποιήσει ο νέος οργανισμός και η πόλη της Θεσσαλονίκης είναι η κουλτούρα συνεργασίας, ανταλλαγής και μοιράσματος, έτσι ώστε να καταστεί ένας θεσμός φιλόξενος και συμπεριληπτικός που υποδέχεται και υπολογίζει τη θεσμική κριτική, ανανεώνεται και να επαναπροσδιορίζεται μέσα από τον διάλογο.
Το εγχείρημα δεν είναι εύκολο. Δεν είναι απλό πράγμα η σύνθεση μέσα από τη γόνιμη αντιπαράθεση. Το ζήσαμε όλα τα μέλη της επιμελητικής ομάδας στην πολύμηνη προετοιμασία έρευνας και ανταλλαγής απόψεων μέχρι να καταλήξουμε στη Στάση. Εργαστήκαμε πάνω σε συγκεκριμένα ερωτήματα για την παθογένεια των θεσμών, τη σχέση της τέχνης με την αγορά, τις συνθήκες εργασίας των καλλιτεχνών σήμερα. Σε τελική ανάλυση, πέρα από την εύστοχη ή μη τοποθέτηση των επιμελητών απέναντι στο τι συμβαίνει στη σύγχρονη τέχνη, όλοι κρινόμαστε από τις επιλογές μας. Τα καλλιτεχνικά έργα, το βάθος, η ειλικρίνεια, η πρωτοτυπία και το ενδιαφέρον που προκαλούν, σε συνάρτηση με το συνολικό αφήγημα, είναι η πρότασή μας που θα δοκιμαστεί στην πράξη από την ίδια την ανταπόκριση και τη συμμετοχή των επισκεπτών.

 Πάολα Παλαβίδη, Cognitive link, 2015, Λάδι σε ξύλο, 100 χ 110 εκ. Παραχώρηση της καλλιτέχνιδας
Πάολα Παλαβίδη, Cognitive link, 2015, Λάδι σε ξύλο, 100 χ 110 εκ. Παραχώρηση της καλλιτέχνιδας

Με ποιόν τρόπο η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης θα έχει παρουσία στην Αθήνα και γιατί;
Στο MOMus ανήκει και το Μουσείο Άλεξ Μυλωνά. Εκεί θα παρουσιαστεί το έργο καλλιτεχνών που συμμετέχουν και με άλλα έργα τους στους εκθεσιακούς χώρους της Μπιενάλε στη Θεσσαλονίκη. Είναι μια πρόγευση αν θέλετε, μια συνοπτική εκδοχή ζητημάτων που μας απασχολούν με κριτήριο τη μουσειογραφική τους ένταξη σ’ ένα χώρο που είναι αφιερωμένος στο έργο μια πρωτοπόρου Ελληνίδας γλύπτριας και νομίζω ότι συνομιλούν δημιουργικά με τη μόνιμη συλλογή. Αυτή άλλωστε είναι μια από τις βασικές επιδιώξεις της 7ης Μπιενάλε, η ενεργοποίηση του ιστορικού βλέμματος, η συνομιλία του παρελθόντος με το παρόν και το Άλεξ Μυλωνά δεν θα μπορούσε να λείπει.

Η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης συγχρηματοδοτείται από την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης).

 Art Workers’ Coalition (Frazer Dougherty, Jon Hendricks, Irving Petlin), Q. And babies? A. And babies, 1970, πιστή ψηφιακή αναπαραγωγή της πρωτότυπης αφίσας, αρχική φωτογραφία R. L. Haeberle, ευγενική παραχώρηση Jon Hendricks
Art Workers’ Coalition (Frazer Dougherty, Jon Hendricks, Irving Petlin), Q. And babies? A. And babies, 1970, πιστή ψηφιακή αναπαραγωγή της πρωτότυπης αφίσας, αρχική φωτογραφία R. L. Haeberle, ευγενική παραχώρηση Jon Hendricks

Διάρκεια: 12 Οκτωβρίου 2019 έως τις 16 Φεβρουαρίου 2020. Τις ίδιες ημερομηνίες θα υπάρξει παρουσία και στο Μουσείο Άλεξ Μυλωνά, όπως σε όλους τους χώρους του MOMus.

Διεύθυνση: Συραγώ Τσιάρα

Επιμελητική ομάδα: Λουίζα Αυγήτα, Δόμνα Γούναρη, Παναγής Κουτσοκώστας, Αρετή Λεοπούλου, Θοδωρής Μάρκογλου, Θούλη Μισιρλόγλου, Ηρακλής Παπαϊωάννου, Ειρήνη Παπακωνσταντίνου, Κατερίνα Σύρογλου, Μαρία Τσαντσάνογλου, Συραγώ Τσιάρα

Χώροι κεντρικής έκθεσης

MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη (Μονή Λαζαριστών)

MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (εντός ΔΕΘ-HELEXPO)

MOMus-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (Αποθήκη Α’, λιμάνι)

MOMus-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών (Αποθήκη Β1, λιμάνι)

MOMus-Μουσείο Άλεξ Μυλωνά (Πλ. Ασωμάτων, Θησείο)

Αλατζά Ιμαρέτ (Θεσσαλονίκη)

Οργανισμός Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης (Θεσσαλονίκη)

 Stelarc, Handswriting: Writing One Word Simultaneously With Three Hands. Maki Gallery, Tokyo 1982. Photographer- Keisuke Oki
Stelarc, Handswriting: Writing One Word Simultaneously With Three Hands. Maki Gallery, Tokyo 1982. Photographer- Keisuke Oki

Οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες στην κεντρική έκθεση είναι (κατ’ αλφαβητική σειρά):

Αljoscha, Jonathas de Andrade, Art Workers’ Coalition, Helene Black, Βαγγέλης Βλάχος, micha cárdenas, Θάλεια Γκατζούλη, Tacita Dean, Thomas Demand, Γιώργος Δεπόλλας, Διοχάντη, Δημήτρης Ζουρούδης, Harun Farocki, Joan Fontcuberta, Jakob Gautel & Ιάσων Καραΐνδρος, Julian Germain - εκδοτική ομάδα Ashington District Star, Julian Germain - Patricia Azevedo - Murilo Godoy - άστεγοι της πόλης Belo Horizonte, Johan Grimonprez, Minna Henriksson, Hypercomf, Αθηνά Ιωάννου, Kalos&Klio, Άρης Κατσιλάκης, Gustav Klutsis, Νικόλας Κοζάκης & Raoul Vaneigem, Γιάννης Κουνέλλης, Μαρία Λοϊζίδου, Ζώης Λουμάκης, Christien Meindertsma, Πέτρος Μώρης, Πάολα Παλαβίδη, Απόστολος Παλαβράκης, Γιάννης Παντελίδης, Irene Pȁtzug - Valentin Hertweck, Claudio Pérez, Βαγγέλης Πλοιαρίδης, Βασίλης Σαλπιστής, Κύριλλος Σαρρής, Jonas Staal, Stelarc, SUPERFLEX, Α. Τάσσος, Τάνια Τσιρίδου, Ιωάννης (Γιάννης) Φαϊτάκης, Παντελής Χανδρής, Μαρία Χουλάκη

Οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες στο Φεστιβάλ Περφόρμανς είναι (κατ’αλφαβητική σειρά): Andrigo & Aliprandi, micha cárdenas, Sam Hultin, Νατάσσα Παπαδοπούλου, Marcel Sparmann. Τιμώμενος καλλιτέχνης: Stelarc

Δέσποινα Ζευκιλή