Ώρες ώρες η Νάξος "ξεχνάει" ότι είναι νησί. Η βασική ενασχόληση των κατοίκων της με τον πρωτογενή τομέα, το ορεινό της ανάγλυφο, οι κανονικοί ρυθμοί της ζωής στο νησί το χειμώνα, η απροσποίητη φιλοξενία διαψεύδει όσα έχουν παγιωθεί ως νόρμα στις Κυκλάδες. Ακόμη και όταν οι παραλίες θα γεμίσουν ομπρελοξαπλώστρες και τα προνομιούχα σημεία με βίλες, η Νάξος θα αντιστέκεται χάρη στα διάσπαρτα στην ενδοχώρα χωριά της, που δεν εγκλωβίζονται στις "επιβολές" του μαζικού τουρισμού.
Χαμηλές ταχύτητες, απλότητα και αυθεντικότητα ανεβαίνουν υψόμετρο και συναντιούνται στην Απείρανθο αναλλοίωτο στο χρόνο χωριό με την ιδιότυπη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία αλλά και την πλούσια πολιτιστική δραστηριότητα. Μεταξύ πλακόστρωτων καλντεριμιών με καμάρες, βενετσιάνικων πύργων και αυστηρών αρχοντικών, η γενέτειρα του Μανώλη Γλέζου διαθέτει όχι ένα αλλά πέντε μουσεία (Αρχαιολογικό, Λαογραφικό, Γεωλογικό, Εικαστικών Τεχνών και Φυσικής Ιστορίας). Το Φιλώτι, το πολυπληθέστερο χωριό της Νάξου –και των Κυκλάδων– σφύζει από ζωή χειμώνα- καλοκαίρι, με επίκεντρο την κεντρική πλατεία κάτω από τον αιωνόβιο πλατάνο, όπου όλοι χαζεύουν την περαντζάδα στο καφενείο "Πλάτανος" (2285031038) .
Πλαισιωμένο από θαυμάσια αρχοντικά, στη σκιά του Φιλώτι, το Χαλκί αποτελεί την πηγή του περίφημου λικέρ κίτρου με το αποστακτήριο Βαλληνδρά (2285031220) από το 1896, αλλά και την πηγή του νοστιμότερου γαλακτομπούρεκου, αφού στην λουλουδιασμένη αυλή του "Σπιτικό γαλακτομπούρεκο" (2285032280), αν πατέ στις 10 το πρωί θα απολαύσετε το πρώτο ζεστό κομμάτι του ταψιού. Ένα από τα σμυριδοχώρια του νησιού που προπολεμικά ευημέρησε λόγω της εξόρυξης σμύριδας, η Κόρωνος είναι το πιο πράσινο χωριό της Νάξου. Στην πλάτσα όπως λένε εδώ την πλατεία, κάτω από τις κληματαριές, η ταβέρνα "Ματίνα - Σταύρος Πλάτσα" (2285051243) έκανε πόλο έλξης το χωριό έχοντας ως βάση τα καλούδια του νησιού και τη νοστιμάδα της γευστικής μας κληρονομιάς.
Μικροσκοπικό ημιπεδινό χωριό, οι Μέλανες προσελκύουν τους ψαγμένους foodies και η γαστριμαργική ευδαιμονία περισσεύει. Ο κύριος Βασίλης της ομώνυμης ταβέρνας (2285062374) με σεβασμό στην πρώτη ύλη, που προέρχεται -όντως- από το μποστάνι και το μαντρί του, περνά την καλοφαγική συνήθεια σε άλλο επίπεδο. Εκεί κοντά, στη θέση Φλεριό, βρίσκεται ξαπλωμένος νωχελικά ένας μισοτελειωμένος Κούρος, έργο του 7ου αιώνα π.Χ.
Τελείως off road η Ποταμιά κατακλύζεται από τρεχούμενα νερά που παλαιότερα κινούσαν τους, εγκαταλειμμένους σήμερα, νερόμυλους. Μέσα σε ένα ειδυλλιακό σκηνικό πλάι σε κρυστάλλινα νερά θα προσεγγίσετε τον μοναδικό επισκέψιμο νερόμυλο. Γαλήνη όνομα και πράγμα, το χωριουδάκι απέναντι από τις Εγγαρές, όπου βρίσκεται η ταβέρνα "Πλατιά" (2285 062617), ξεδιπλώνοντας μια δυναμική γευστική βεντάλια με τοπικό χρώμα.
