Από την Κική Βασσάλου
Ένα ταξιδιωτικό αφήγημα για μια από τις μικρότερες νήσους των Κυκλάδων, ανάμεσα στη Νάξο και την Αμοργό.
Hταν πολλά χρόνια στη λίστα μου. Αλλά με τούτα και με ’κείνα, ούτε το πλοίο της γραμμής ούτε και ο «Σκοπελίτης» με είχαν οδηγήσει ποτέ στα νερά της, πριν από το φετινό καλοκαίρι. Την είχα μελετήσει ωστόσο. Χίλιες και μία οι αφηγήσεις φίλων και γνωστών για καλοκαίρια περασμένα και αλλιώτικα πια· για το φημισμένο ελεύθερο κάμπινγκ της, για την απλότητα και τη χαλαρότητά της. Χίλιες και μία οι εικόνες, όμως, και του συγκινητικού «Γιώργου του Κέδρου»· του κινηματογραφιστή Γιώργου Κολόζη που επισκέφτηκε τη Δονούσα τη δεκαετία του ’70, μετά από δεν-ξέρω-κι-εγώ-πόσες ώρες ταξίδι, έστησε πρώτος το αντίσκηνό του στον Κέδρο πριν ακόμα φτιαχτεί ο δρόμος, γνώρισε τους ανθρώπους της, τους φωτογράφισε. Κάμποσα χρόνια αργότερα, η επιστροφή του Γιώργου με τα τυπώματα εκείνων των παλιών φωτογραφιών στο χέρι είναι από τα πιο γλυκά ανταμώματα που έχει καταγράψει μέχρι στιγμής κάμερα (την οποία –για την ιστορία– κρατούσε ο γιος του Γιάννης Κολόζης που συνυπογράφει τη σκηνοθεσία του ντοκιμαντέρ).
Με αυτές τις εικόνες έφτασα στο νησάκι φέτος. Κι ας γνώριζα από πριν ότι τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι, ούτε στη Δονούσα ούτε και πουθενά αλλού –εδώ που τα λέμε– στο δημοφιλές Αρχιπέλαγός μας. Περνούν τα χρόνια, γιγαντώνεται ο τουρισμός, λιγοστεύουν οι ταξιδιώτες, αυξάνονται οι τουρίστες και πάει λέγοντας.
Όχι, δεν άλλαξε η Δονούσα. Η συνθήκη έχει αλλάξει παντού και έχει συμπαρασύρει και τη Δονούσα. Δεν χρειάζεται να πούμε πολλά: όταν σε ένα πολύ καλό, κατά τ’ άλλα, εστιατόριο του νησιού σερβίρονται τραγανές μπουκιές μπλε κάβουρα από την Πιερία, χρειάζεται μονάχα να κοντοσταθούμε και να σκεφτούμε. Τι είναι για εμάς ο τόπος μας; Το φαγητό μας; Η φιλοξενία ως έννοια και ως πρακτική;
«Δονούσα Μάγισσα»
Ας επιστρέψουμε, όμως, στη Δονούσα και στην ικανότητά της να μαγεύει τους επισκέπτες της, πριν καλά καλά το καταλάβουν. Αληθινή «μάγισσα», όπως και το όνομα της λάντζας που ξεκινάει από το λιμάνι και θα σας μεταφέρει στα δυσπρόσιτα του νησιού, στο Λιβάδι και στη Φωκοσπηλιά. Και αν έχει τα κέφια του ο καιρός και ο Καπετάν-Ηλίας, θα κάνετε παρέα τον γύρο του νησιού. Μοναδική εμπειρία.
Ας τα πάρουμε, όμως, όλα από την αρχή. Ξεκινάμε από τον Σταυρό που είναι το λιμάνι, η κεντρική παραλία αλλά και ο βασικός οικισμός του νησιού. Εδώ που αρχίζουν και τελειώνουν όλα, δηλαδή – ο πρώτος πρωινός καφές και το τελευταίο βραδινό ποτό.
Χτισμένος αμφιθεατρικά και επεκτεινόμενος με γοργούς ρυθμούς πια, ο Σταυρός συγκεντρώνει όλη τη ζωή και τη δραστηριότητα του νησιού χειμώνα-καλοκαίρι με το κεντρικό καφενείο-παντοπωλείο του Νικήτα, ονόματι «Το Κύμα» (2285051566), να καθίσταται σημείο αναφοράς σε ντόπιους και επισκέπτες. Εδώ αράζουν οι εργάτες μετά την οικοδομή, εδώ κοντοστέκονται για τις πρώτες προμήθειες, για καφέ ή μεζέ οι επισκέπτες.
Στον Σταυρό, καφέδες και πρωινά σερβίρονται επίσης στον «Σκαντζόχοιρο» (2285051880), εδώ, στα ψηλά του λιμανιού, όπου σερβιρίστηκαν λίγες ώρες νωρίτερα τα τελευταία ποτά της βραδινής εξόδου, αλλά και στο χαλαρό και φιλόξενο «Corona Borealis» (2285052212) πάνω στην παραλία. Ένα ολοήμερο στέκι που έρχεσαι το πρωί, τρως (πολύ και καλά), πίνεις, βουτάς και πάλι από την αρχή· αμέτρητες φορές μέχρι να πέσει ο ήλιος· μέχρι να περάσει άλλη μια μέρα διακοπών, δηλαδή, απολαμβάνοντας μια «ακινησία» που μόνο αναζωογονητική μπορεί να είναι.
Στον Σταυρό τρως επίσης καλά (νόστιμο ντόπιο κατσίκι μεταξύ άλλων) στο «Ηλιοβασίλεμα» (2285051570) αλλά και στη «Σημαδούρα» (6948141466), του πρωινού και του μεζέ – όπως αυτοσυστήνονται, καθώς και στην πολύ πολύ ωραία «Αυλή» (2285051557).
Μεσημέρια στις παραλίες
Στον Σταυρό, τα μεσημέρια όλα ησυχάζουν. Είναι τόση η ζέστη, που οι ντόπιοι κάνουν τη σιέστα τους και όλοι οι υπόλοιποι μοιράζονται στις παραλίες: κάτω από τα αλμυρίκια του Σταυρού που δημιουργούν παχιά σκιά, με σκιάστρα και ομπρέλες στον Κέδρο, στο Λιβάδι και στις τρεις παραλίες της πιο μακρινής Καλοταρίτισσας.
Ο Κέδρος προσεγγίζεται εύκολα με τα πόδια. Η διαδρομή ξεκινάει από την άκρη της παραλίας του Σταυρού, ανηφορίζει μέχρι τον περιφερειακό δρόμο και μετά από λίγο βρίσκει ένα καλά σηματοδοτημένο πλακόστρωτο μονοπάτι που βλέπει την παραλία από ψηλά και με απότομες σχετικά κλίσεις κατηφορίζει και κατηφορίζει – όσο χρειάζεται δηλαδή για να ζεσταθείς αρκετά και να απολαύσεις με όλη σου την ψυχή την πρώτη βουτιά στα φανταστικά νερά του. Προ πανδημίας, ο Κέδρος συνιστούσε τη δημοφιλέστερη παραλία του νησιού για ελεύθερη κατασκήνωση, με κάμποσες σειρές σκηνές στο peak της σεζόν· μια συνθήκη που άλλαξε ριζικά πριν από δυο καλοκαίρια, όταν η τοπική κοινότητα αποφάσισε να το απαγορεύσει. Σήμερα λειτουργεί εδώ το ομώνυμο beach bar και εστιατόριο («Kedros», 6977991862), ανανεωμένο και αρκετά αναβαθμισμένο σε παρουσία, κατάλογο (το μενού αλλάζει καθημερινά) και σέρβις, σε σύγκριση με την προηγούμενη μορφή του.
Αν έχετε έρθει στο νησί με αυτοκίνητο, ο δρόμος φτάνει πλέον μέχρι το εστιατόριο, αν και τις μέρες αιχμής το πιθανότερο είναι να παρκάρετε πάνω στον κεντρικό δρόμο. Εδώ, στο ύψος της παραλίας, υπάρχει επίσης στάση και, επομένως, οι χωρίς-όχημα μπορείτε να φτάσετε ή να αποχωρήσετε χρησιμοποιώντας το τοπικό βαν που εκτελεί δρομολόγια με σημείο εκκίνησης τον Σταυρό προς/από τους σημαντικότερους οικισμούς και τις παραλίες του νησιού.
Από τον Κέδρο, λοιπόν, η επόμενη στάση είναι στον οικισμό Μερσίνι, στο νοτιοανατολικό άκρο της Δονούσας και σε απόσταση 6,5 χιλιομέτρων από τον Σταυρό. Ένας αγροτικός οικισμός, με ελάχιστους κατοίκους, απίθανη θέα και... μια εξαίρεση στο άγονο κυκλαδίτικο τοπίο του νησιού: πλατάνια και πηγές με πόσιμο νερό. Δροσιά και ανακούφιση. Δεν είναι και λίγο αυτό στο άνυδρο, κατά τ’ άλλα, νησιωτικό τοπίο.
Το «Φραγκόσυκο» (6970930371), που είναι και η εποχή του(!), είναι μια καλή επιλογή στο Μερσίνι για φαγητό, αλλά και κοκτέιλ και μουσική (δεν είναι λίγα τα live αλλά και τα dj sets που θα πετύχετε σε τούτη τη μεριά του νησιού), ενώ, αν βρεθείτε στη Δονούσα στα μέσα του Σεπτεμβρίου, περάστε και από την εκκλησία της Αγίας Σοφίας που είναι χτισμένη στην κορυφή του λόφου και γιορτάζει στις 17 του μήνα.
Από το Μερσίνι ξεκινάει και το μονοπάτι που οδηγεί μετά από 25 λεπτά στο Λιβάδι (εδώ δεν φτάνει δρόμος και... πολιτισμός, επομένως θέλει στοιχειώδη οργάνωση), ενώ με λίγο περπάτημα ακόμα μπορεί κανείς να προσεγγίσει και το Φύκιο, μια διπλανή μικρή παραλία.
Έτερη στάση για κολύμπι και φαγητό η Καλοταρίτισσα στο βόρεια του νησιού, στο τέλος του οδικού δικτύου. Τρεις απάνεμες παραλίες και η φανταστική ταβέρνα του «Μήτσου» (2285051522), με τα φημισμένα μπιφτέκια, μπαίνουν ψηλά στη λίστα κάθε επισκέπτη και όχι άδικα.
Πεζοπορώντας είναι αλλιώς
Έχει τη ρουτίνα της και η Δονούσα, όπως όλα τα μικρά νησάκια του Αιγαίου. Μετρημένες διαδρομές, μετρημένες συνήθειες, ο ορισμός της χαλάρωσης ακόμα και αν είσαι από αυτούς τους ταξιδιώτες που έχουν βάλει στο πρόγραμμα των διακοπών τους την πεζοπορία. Είναι μέρος της εμπειρίας και αυτή, και οπωσδήποτε ένας άλλος τρόπος γνωριμίας με τον τόπο.
Αναζητήστε τον χάρτη του τοπικού πολιτιστικού συλλόγου με τα σηματοδοτημένα μονοπάτια που εκκινούν από τους τέσσερις κατοικημένους και μη οικισμούς του νησιού (Σταυρός, Μεσαριά, Μερσίνι, Καλοταρίτισσα) και οργανώστε τις διαδρομές σας. Είναι μια εξαιρετική ευκαιρία να ανεβείτε μέχρι την κορυφή του Πάπα για ανεμπόδιστη θέα ή να φτάσετε στην περιοχή του Ξυλομπάτη στα βορειοδυτικά με τη μικρή απομονωμένη παραλία Αμμούδι. Τα παλιά Μεταλλεία της Καψάλας προσεγγίζονται επίσης πεζή, όπως και ο Πάνω και ο Κάτω Μύλος της Μεσαριάς, ξεκινώντας από τον Κέδρο. Από τον Κάτω Μύλο φαίνεται και το Βαθύ Λιμενάρι με την παραλία Λιμενάρι που ήταν κάποτε πειρατικό λιμάνι, ενώ εδώ κοντά αξίζει να σημειωθεί για την ιστορία του τόπου ότι η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει στην επιφάνεια ερείπια οικισμού της Γεωμετρικής Περιόδου.
Μια τελίτσα στον χάρτη, κατοικημένη αιώνες και αιώνες πριν η Δονούσα. Πόσες αλλαγές να έχει περάσει – η σκέψη της δικής μου φετινής πρώτης φοράς, κι ίσως μια άλλη προσέγγιση στους αρχικούς προβληματισμούς αυτού του κειμένου.
