Με τη σκιά του επώδυνου παρελθόντος να κρέμεται πάνω τις εδώ και δεκαετίες, η καστροπολιτεία της Σπιναλόγκας διεκδικεί φέτος μια νέα σελίδα στο παρόν της χώρας, μέσα από την υποψηφιότητα που κατατέθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, για εγγραφή του σπάνιου αυτού προμαχωνικού οχυρού της Ενετοκρατίας στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστική Κληρονομιάς της UNESCO.
Δεύτερος σε επισκεψιμότητα αρχαιολογικός χώρος της Κρήτης, μετά το μινωικό ανάκτορο της Κνωσού, το κάστρο που δεσπόζει στην 85 στρεμμάτων νησίδα της Σπιναλόγκας, εδραιώθηκε από τους Ενετούς τον 16ο αιώνα και αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα οχυρά της Μεσογείου, για να μετεξελιχθεί κατά τον 19ο αιώνα σε έδρα του μεγαλύτερου οθωμανικού οικισμού της ανατολικής Κρήτης μετά τον Χάνδακα.
Ωστόσο, ακολουθώντας την απελευθέρωση και ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας, το νησί εισήλθε στο πιο σκοτεινό κομμάτι της ιστορίας του, αφού μετατράπηκε σε Λεπροκομείο και αποτέλεσε χώρο απομόνωσης χανσενικών ασθενών κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, γεννώντας ιστορίες και εικόνες που ζωντάνεψαν ξανά στο συλλογικό υποσυνείδητο πρόσφατα, χάρη στη δημοφιλή νουβέλα «Το Νησί», της Βικτόρια Χίσλοπ.
Σήμερα, με το νησί να βρίσκεται ήδη στον Ενδεικτικό Κατάλογο Μνημείων Πολιστικής Κληρονομιάς από το 2014, η υποψηφιότητα του για τον κατάλογο της UNESCO αποτελεί ένα σημαντικό βήμα ώστε η Σπιναλόγκα να περάσει σε μια νέα, λαμπερή εποχή, με την εγγραφή να αναμένεται να συμβάλει στην ακόμη μεγαλύτερη προβολή του παγκοσμίως, αποφέροντας πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα για την τοπική κοινωνία, για την οποία το Φρούριο Σπιναλόγκας αποτελούσε ανέκαθεν σημείο αναφοράς. Αν η εγγραφή ολοκληρωθεί, το Φρούριο θα αποτελεί το πρώτο μνημείο της Κρήτης στη λίστα, και το 19ο της Ελλάδας.
Υπό τη γενική καθοδήγηση της Γενικής Γραμματέως του ΥΠΠΟΑ κ. Μαρίας Ανδρεαδάκη – Βλαζάκη, ο φάκελος υποψηφιότητας του Φρουρίου Σπιναλόγκας συγκροτήθηκε από ομάδα εργασίας απαρτιζόμενη από στελέχη της Διεύθυνσης Βυζαντινών & Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου του ΥΠΠΟΑ, η οποία εργάσθηκε υπό τον συντονισμό των κ.κ. Ιουλίας Παπαγεωργίου, Αναπληρώτριας Προϊσταμένης της ΔΒΜΑ και Γωγώς Μοσχόβη, Προϊσταμένης του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της ΕΦΑ Λασιθίου.
Σημαντική υπήρξε η συμβολή στην κατάρτιση του φακέλου, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις των οργάνων της Σύμβασης για την προστασία της Παγκόσμιας Κληρονομιάς, των Εθνικών Συντονιστριών για τα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Ελλάδας κ.κ. Ευγενίας Γερούση και Κωνσταντίνας Μπενίση. Πολύτιμος και ένθερμος αρωγός στο όλο εγχείρημα υπήρξε ο Δήμος Αγίου Νικολάου Κρήτης. Μέρος μάλιστα του φακέλου υποψηφιότητας στηρίχθηκε σε πρόταση που υπέβαλε ο Δήμος τον Μάϊο του 2017. Ιδιαίτερη, τέλος, ήταν η συμβολή της Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Δημοσιευμάτων του ΤΑΠ, κ. Ελένης Κώτσου και των συνεργατών της.
© φωτογραφιών: ΑΠΕ-ΜΠΕ Στέφανος Ραπάνης
