Ρωτήσαμε την Ελένη Κούκου και το Θεόφιλο Τραμπούλη για την νέα εικαστική έκθεση που σκαρφαλώνει τα σκαλιά του Αγίου Νικολάου Κρήτης.
Πώς προέκυψε «το πνεύμα της σκάλας» και σε τι αναφέρεται ο τίτλος;
Η έκθεση ξεκίνησε από μια πρόταση που μας έκανε ο Χάρης Αλεξάκης, αντιδήμαρχος του Αγίου Νικολάου. Να κάνουμε μια έκθεση στις σκάλες της πόλης όχι τόσο με εξωραϊστικές ή διακοσμητικές προθέσεις όσο για να βοηθήσουμε στην ανάδειξη αυτού του τόσο ιδιαίτερου τοπόσημου. Ο Άγιος Νικόλαος έχει ένα δίκτυο που περιλαμβάνει πάνω από εβδομήντα σκάλες οι οποίες δεν γίνονται συχνά αντιληπτές παρά ως εμπόδιο, ως λαχάνιασμα, ως βραχυκύκλωμα της διαδρομής. Είναι όμως μέρος μιας κληρονομιάς που συνδέεται άρρηκτα με χαρακτηριστικά του τοπίου και της παράδοσής του, εντελώς διαφορετικά από όσα συνδέουμε συνήθως με την Κρήτη. Εδώ έχουμε ορμητική οικιστική ανάπτυξη από κάτω προς τα πάνω, τουρισμό και νέες οικονομίες, ψηφιακά συστήματα αναπαράστασης κτλ. Το «Πνεύμα της σκάλας» θέλει να συμβάλει στην ανάδειξη του τοπόσημου της σκάλας με αυτούς τους καινούργιους όρους. Το «Πνεύμα της σκάλας» λοιπόν παραπέμπει στο genius loci του Αγίου Νικολάου, στο πνεύμα του τόπου, με ένα μικρό υπαινιγμό φυσικά στην περίφημη πρόταση του Ντιντερό που αναφέρεται στην ετοιμολογία κατόπιν εορτής.
«(Θέλαμε) να κάνουμε μια έκθεση στις σκάλες της πόλης όχι τόσο με εξωραϊστικές ή διακοσμητικές προθέσεις όσο για να βοηθήσουμε στην ανάδειξη αυτού του τόσο ιδιαίτερου τοπόσημου.»
Τι ακριβώς θα περιλαμβάνει το υπαίθριο πρόγραμμα που εγκαινιάζεται την πρώτη φάση τον Ιούλιο; Πώς το πρόγραμμα ενεργοποιεί τις ίδιες τις σκάλες του οικισμού;
Σε μια πρώτη φάση θα εγκαινιάσουμε οκτώ σκάλες με εννέα έργα. Το έργο της Λίζης Καλλιγά είναι ένα βίντεο με μια ιδιαίτερα ποιητική παραβολή έργων και καλλιτεχνών που έχουν ασχοληθεί με σκάλες, είτε ως μορφή είτε ως λειτουργία. Τα υπόλοιπα έργα είναι επιτόπια, κατασκευές που συνομιλούν με γνωρίσματα της κάθε σκάλας, είτε της ιστορίας της, είτε του περιβάλλοντος χώρου της, είτε των λειτουργιών της. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι συνεργαζόμαστε με μια ομάδα φοιτητών της ΑΣΚΤ υπό την καθοδήγηση του επίκουρου καθηγητή Κώστα Χριστόπουλου, εγκαινιάζοντας έτσι ένα πρόγραμμα residency του Δήμου. Είναι επίσης σημαντικό να τονίσουμε πως «Το πνεύμα της σκάλας» δεν είναι ένα καλοκαιρινό πρόγραμμα, αν και βέβαια εγκαινιάζεται το καλοκαίρι. Απευθύνεται καταρχάς στους κατοίκους της πόλης και θα απλωθεί σε ολόκληρη τη χρονιά, καθώς έργα, όπως της Ρένας Παπασπύρου, της Μάρως Μιχαλακάου, του Γιώργου Γυπαράκη, του Μανώλη Αναστασάκου θα εγκαινιαστούν μετά τον Σεπτέμβριο, ενώ για τον Οκτώβριο έχουμε οργανώσει και μια σειρά αρχιτεκτονικών εργαστηρίων συμμετοχικού σχεδιασμού, υπό την καθοδήγηση της Μαρίας Πρατσινάκη και της Ίριδας Περουλιού- Σεργάκη.
Με ποιόν τρόπο οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες στην έκθεση καταπιάνονται με το «το πνεύμα της σκάλας»; Μπορείτε να μας δώσετε κάποια παραδείγματα έργων;
Κάθε καλλιτέχνης προσεγγίζει την σκάλα που επέλεξε με διαφορετικό τρόπο. Η Αγγελική Σβορώνου, για παράδειγμα, δούλεψε πάνω στην σκάλα της λίμνης του Αγίου Νικολάου, ένα σημείο της πόλης με πανοραμική θέα. Τοποθετώντας πέντε φωτογραφίες τυπωμένες σε διαφανές πλεξιγκλάς, που αντιστοιχούν σε δημοφιλείς τρόπους να βλέπουμε τη θάλασσα, εστιάζει στο στερεότυπο βλέμμα μας προς αυτήν. Η Ειρήνη Μπολανάκη επιλέγει να εστιάσει στην τοπική υφαντική παράδοση δημιουργώντας μια ανάγλυφη τοιχογραφία βασισμένη στο μοτίβο υφαντής κουβέρτας του 19ου αιώνα από την περιοχή του Κριτσά. Το μοτίβο, αλλάζοντας κλίμακα, μεταφέρεται από το οργανικό υλικό της κουβέρτας στον τοίχο και βγαίνει από την ιδιωτικότατα της εστίας στον δημόσιο χώρο. Ενώ η Περσεφόνη Νικολακοπούλου δημιουργεί έναν λαβύρινθο από γλυπτά φτερά -χωρίς το σώμα στο οποίο ανήκαν-που παραπέμπει στη θεολογική έννοια της κλίμακας.Απώλεια και πτώση, κλιμάκωση και ανάταση, τα φτερά και οι σκάλες είναι στενά δεμένα σύμβολα στις μυθολογίες όλου του κόσμου.
