Ματωμένα χώματα

Έναν κύκλο διαγράφει η παράσταση που υπογράφει ο Γιώργος Παλούμπης: ξεκινώντας από τις τελευταίες στιγμές στην προκυμαία της Σμύρνης, επιστρέφει στα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στα εδάφη της Μικράς Ασίας από το 1914 και μετά, για να καταλήξει και πάλι στη Σμύρνη – ένας κύκλος που αφήνει τα ίχνη του στο σήμερα, καθώς η αυλαία ανοίγει με την προβολή μιας παλιάς φωτογραφίας από τη γεμάτη πλατεία του θεάτρου της πόλης –σαν αντικατοπτρισμός απέναντί μας–, και οι ηθοποιοί αναφέρονται στους 40.000 πρόσφυγες που έφτασαν στο λιμάνι του Πειραιά, κάποιοι από τους οποίους βρήκαν στέγη στα θεωρεία του θεάτρου που μας φιλοξενεί. Η παράσταση ποντάρει στο συναίσθημα και η αλήθεια είναι ότι είναι δύσκολο να μείνει αμέτοχος ή να μη συγκινηθεί κάποιος, αρχικά από τη δύναμη της αφήγησης και τη δεξιοτεχνία της Σωτηρίου: το κείμενό της (λειτουργικά διασκευασμένο από το σκηνοθέτη και τον Αντώνη Τσιοτσιόπουλο) επιβάλλεται, αναδεικνύεται πρώτο από τους συντελεστές και καλύπτει τις όποιες σκηνοθετικές αμηχανίες.

Ο Παλούμπης δεν επιφυλάσσει ιδιαίτερες εκπλήξεις ούτε σκηνοθετικές καινοτομίες: ενσωματώνει την αφήγηση στην καταιγιστική δράση και μοιράζει τον κεντρικό ρόλο του Μανώλη Αξιώτη, τα βιώματα του οποίου μας καθοδηγούν στα γεγονότα, σε δύο ηθοποιούς: την ηλικιωμένη εκδοχή του ήρωα, που ανατρέχει στις αναμνήσεις του, και τον νεαρό άνδρα που τα έζησε: Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, κατάταξη χριστιανών υπηκόων στα Τάγματα Εργασίας, έναρξη Μικρασιατικής Εκστρατείας, Καταστροφή. Επιδεικνύει όμως δυναμισμό και νεύρο. Η εστίαση στον ανθρώπινο παράγοντα, η κατάδειξη του θηρίου που είναι ο άνθρωπος, ικανός να αντέχει στις πιο σκληρές κακουχίες, αλλά και να διαπράττει τα απεχθέστερα των εγκλημάτων, χαρακτηρίζει την παράσταση –καθώς ορίζεται από την ίδια τη συγγραφέα και την όλο σφρίγος αφήγησή της–, αποφεύγοντας ολισθήματα εύκολων αναγνώσεων ή ρητορικών σχημάτων.

Η παράσταση διαθέτει επίσης έναν ωραίο θίασο: Ο Νικήτας Τσακίρογλου είναι στιβαρός αφηγητής, με στόφα που επιβάλλεται, και ο Μιχάλης Σαράντης αποδεικνύει ότι μπορεί να παίξει τα πάντα˙ σε πιο συμβατικά παραστασιακά μονοπάτια από ό,τι συνήθως, αποδίδει μέχρι το μεδούλι τον νεαρό άνδρα που βρέθηκε στη δίνη της Ιστορίας και γνώρισε εκ των έσω τα όρια και τις ακρότητες του πλάσματος που λέγεται Άνθρωπος. Και οι υπόλοιποι ηθοποιοί σε πολλαπλούς ρόλους (Αντίνοος Αλμπάνης, Στέλιος Δημόπουλος, Μαρία Νεφέλη Δούκα, Αντώνης Τσιοτσιόπουλος κ.ά.) κάποιοι σε σκηνές που ξεχωρίζουν, υπηρετούν με πάθος και πίστη ένα εγχείρημα, που αδικείται από την ισοπεδωτικά υψηλή ένταση και τη βιασύνη να κρατηθεί σε ευσύνοπτη παραστασιακή διάρκεια. Στα πλεονεκτήματα και η μουσική του Κώστα Νικολόπουλου (την εκτελούν επί σκηνής οι Αθηνόδωρος Καρκαφίρης & Βαγγέλης Παρασκευαΐδης), ηλεκτρίζει με το ροκ ηχόχρωμά της τα δρώμενα, ακολουθώντας μη αυτονόητες –σμυρναίικη μουσική– οδούς.

Πρώτη δημοσίευση: 19/5/22