Ωραίο σκηνικό παράδειγμα σύγχρονης ανάγνωσης ενός παλαιού έργου, το οποίο όμως δεν μπορεί να κρύψει εντελώς την ηλικία του.
Γνωστό παλαιότερα ως «Το κράτος του ζόφου», το έργο είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα του νατουραλισμού, που μιλάει για την εξαθλίωση της αγροτικής τάξης, την απουσία ηθικών κανόνων εξαιτίας της φτώχειας και της αμορφωσιάς, αλλά και τη διαβρωτική επίδραση του χρήματος.
Η συγγραφή του εμπνεύστηκε από αληθινό περιστατικό, την ομολογία ενός μουζίκου ότι δολοφόνησε το παιδί που είχε αποκτήσει με την προγονή του. Στο έργο, ο Νικήτας έχει δεσμό με τη γυναίκα του αφέντη του, την Ανίσια, ενώ παράλληλα ερωτοτροπεί και με την κόρη του, την Ακουλίνα. Η Ανίσια θα σκοτώσει τελικά τον άντρα της, με την καθοριστική συμβολή της μητέρας του Νικήτα, της Ματριόνα. Έτσι, η Ανίσια και ο Νικήτας θα παντρευτούν, μόνο που εκείνος θα αποδειχθεί δύστροπος και αδιάφορος, αλλαγμένος και λόγω της περιουσίας που έχει έρθει στα χέρια του, ενώ η παράλληλη σχέση του με την Ακουλίνα θα καταλήξει σε μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Η Ανίσια, θέλοντας να αποφύγει το σκάνδαλο, θα πιέσει, πάλι με τη βοήθεια της Ματριόνα, τον Νικήτα να θάψει το νεογέννητο και θα προχωρήσει σε έναν όπως όπως γάμο της Ακουλίνα με κάποιον γείτονα. Ο Νικήτας, συντετριμμένος, θα διακόψει το γαμήλιο γλέντι για να ομολογήσει τα γεγονότα.
Κι όμως, από αυτό το άκρως δραματικό έργο προέκυψε μια παράσταση με θεατρικότητα, παιγνιώδη διάθεση, ακόμη και χιούμορ, που παραμέρισε τη ρεαλιστική γραμμή ερμηνείας, χωρίς να προδώσει την ουσία. Η υποκριτική διακρίνεται από υποδόριο χιούμορ, ο κινησιολογικός κώδικας αποτυπώνει συχνά την ψυχολογία της στιγμής ή φωτίζει ένα δραματικό πρόσωπο, υποκαθιστώντας την ανάγκη να χρησιμοποιηθούν ρεαλιστικά στοιχεία, η εικόνα καθορίζεται μονάχα από ένα σύνολο μαύρων γεωμετρικών όγκων που διαμορφώνουν τους χώρους και τα σκηνικά αντικείμενα. Η μουσική παίζεται από τους ηθοποιούς και έχει ενεργητική συμμετοχή, κάποτε υπακούοντας τις ανάγκες της δράσης και σε άλλες στιγμές λειτουργώντας αποστασιοποιημένα ή σχολιαστικά προς τα δρώμενα. Οι στιγμές της πολυφωνίας και η ομαδικότητα από την οποία γεννιέται η δράση είναι από τα ωραία στοιχεία της παράστασης, όπως και κάποιες άλλες λεπτομέρειες, π.χ. τα κοστούμια που, χωρίς να είναι εποχής, φέρουν ρωσικά φολκλόρ στοιχεία.
Το δεύτερο μέρος μετατοπίζεται αισθητά. Γι’ αυτό ευθύνεται βέβαια και το έργο, καθώς τότε κορυφώνονται τα γεγονότα και οι ήρωες βιώνουν τις επιπτώσεις των πράξεών τους. Η παράσταση δεν είναι εύκολο να συνεχίσει στο ίδιο παιγνιώδες ύφος και το έργο δείχνει την ηλικία του, γίνεται διδακτικό (χαρακτηριστική η σκηνή με τη συζήτηση για το τραπεζικό σύστημα, που αν και απολύτως καίρια, ακούγεται «ξύλινη»), ίσως και μελοδραματικό.
Οι ερμηνείες, ακολουθώντας τη σκηνοθετική γραμμή, υιοθετούν ένα ύφος μεταξύ θεατρικότητας και ταύτισης και, σωστά, αποφεύγουν να προσδώσουν ηθικό πρόσημο στους χαρακτήρες, αλλά στο δεύτερο μέρος βαραίνουν και αποκτούν ρεαλιστικότερο ύφος. Η Αγορίτσα Οικονόμου στο ρόλο της –απολύτως χειριστικής– Ματριόνα και ο Γιώργος Παπαγεωργίου (Νικήτας) είναι απολαυστικοί και επιδεικνύουν σημαντική εκφραστική γκάμα, όμως και οι υπόλοιποι καταλήγουν σε καλές ερμηνείες. Η Πέγκυ Τρικαλιώτη (Ανίσια) με τη δραματικότητά της ξεφεύγει από την ενιαία γραμμή, ενώ κάποιες σημερινές εκφράσεις της μετάφρασης ακούγονται ως παραφωνία.
ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΘΕΑΤΡΟ Ευμολπιδών 45, Γκάζι, 2103464380. Διάρκεια: 130΄.
Περισσότερες πληροφορίες
Η δύναμη του σκότους
Σε αυτό το κοινωνικό δράμα, ο Τολστόι μας οδηγεί στα δικά του συμπεράσματα για τα σκοτεινά και τα δυσβάσταχτα που διέπουν την ανθρώπινη φύση.
