Οι κυβερνώντες ήταν, είναι και πάντα θα είναι αφερέγγυοι – το ίδιο και οι νόμοι τους. Αυτό μας θυμίζει το πολιτικό αυτό έργο ρεπερτορίου, που είναι μεν κλασικό, αλλά «with a twist», όπως λένε και οι Άγγλοι, σε μια παράσταση αξιώσεων, ιδανική για το σκεπτόμενο αστικό κοινό ενός Εθνικού Θεάτρου.
Ένα κλασικό έργο, στο ύφος των ιστορικών τραγωδιών του Σαίξπηρ, γραμμένο στις αρχές του 1960; Αυτό αποτόλμησε ο Ρόμπερτ Μπολτ. Μπόλιασε με ριζοσπαστικές σφήνες ένα ιστορικό περιστατικό που συνέβη επί Ερρίκου Η΄ (1509-1547), που έγινε διάσημος κυρίως επειδή αποκεφάλισε τις δύο από τις έξι συζύγους του. Ο Γιάννης Τσορτέκης δίνει ένα κανονικό one man show στη σύντομη όσο και σφοδρή εμφάνισή του ως βασιλιάς Ερρίκος Η΄: με βλέμμα ημίτρελου, σπασμωδικές κινήσεις και μια εμμονή με το… μανικιούρ του, δίνει την αίσθηση ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να αφήσει τους χαριεντισμούς και να διαπράξει φόνο!
Ο Μπολτ εστιάζει όμως σε ένα άλλο πρόσωπο, στον υψηλόβαθμο καγκελάριο, ορκισμένο καθολικό και μέγα ουμανιστή Τόμας Μορ (1478-1535), ο οποίος καταδικάστηκε σε θάνατο επειδή αντιτάχθηκε στο διαζύγιο του βασιλιά. Ο Μορ είναι ένας μεγάλος ρόλος τόσο σε έκταση όσο και σε σύνθεση: ολόκληρες τιράντες λόγου πρέπει να εκφέρει ο ηθοποιός που τον ερμηνεύει, πλάθοντας ταυτόχρονα έναν χαρακτήρα πιθανότατα ανύπαρκτο, έναν πολιτικό πρότυπο ακεραιότητας. Ο Γιώργος Μιχαλακόπουλος ενσταλάζει τη μακρά πείρα του στο ρόλο και, δίχως να επιδιώκει το πρόσημο της εποχής ή του status, αξιοποιεί το προσωπικό του οπλοστάσιο και γίνεται ένας Μορ προσηνής, φλεγματικός και χιουμορίστας, ηθικά ακλόνητος και μονολιθικά πείσμων. ένας «Σωκράτης της Αγγλίας» εντέλει.
Σαν ένα ιδιωτικό ενσταντανέ των παρασκηνίων του ελληνικού θεάτρου σε δημόσια θέα φαντάζει η συνάντησή του με έναν άλλον βετεράνο ηθοποιό, τον ισόβιο φίλο και συνεργάτη του Γιώργο Μοσχίδη, ο οποίος παραδίδει τον καρδινάλιο Γούλσι σαν μια πολύσημη μονοκοντυλιά – τόσο σφιχτοδεμένη είναι η ερμηνεία του.
Εκείνη που θα μπορούσε να είναι πιο σφιχτοδεμένη είναι η σκηνοθεσία. Μολονότι ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος δημιούργησε με την αρωγή του σκηνογράφου Αντώνη Δαγκλίδη, της ενδυματολόγου Κλερ Μπρέισγουελ και του φωτιστή Σάκη Μπιρμπίλη ένα θαυμάσιο εικαστικό σύμπαν, έναν αφαιρετικό φόρο τιμής στην αναγεννησιακή ζωγραφική –με αναφορές στον Ρέμπραντ, τον Βελάσκεθ, ακόμη και στον προσωπογράφο του Μορ, τον Χανς Χόλμπαϊν–, έχω την αίσθηση πως αντιμετώπισε κάπως γραμμικά την αφήγηση. Χρειάζονταν πιο έντονες εναλλαγές και κλιμακώσεις, ώστε οι ρητορείες και οι σοφιστείες –κυρίως στη σκηνή της δίκης– να μην υπερτονίζονται θαρρείς και θέλουν «κάτι» μας διδάξουν. Κατάφερε όμως να αποδώσει εμπνευσμένα τον μπρεχτικό αναπαμό του έργου, παραδίδοντας στον δαιμόνιο Δημήτρη Πιατά τον κομβικό ρόλο του Συνηθισμένου Ανθρώπου, ενός κομπέρ δηλαδή που παίρνει τη μορφή των θυμόσοφων πληβείων του 16ου αιώνα για να υπογραμμίσει τη μεγάλη τούτη αλήθεια, ότι «το κράτος είναι ανήθικο», αφήνοντάς μας να αναλογιζόμαστε αν του αξίζουν ή όχι οι ήρωες…
Συνεπείς και ενδιαφέρουσες είναι οι ερμηνείες όλου του θιάσου (Μ. Βακούσης, Κ. Γαλανάκης, Γ. Γιαννακάκος, Στ. Γουλιώτη, Π. Κατσώλης, Αλ. Μαυρόπουλος, Αν. Παπαδοπούλου, Μ. Σαουσοπούλου, Ρ. Τζάννι), αν και κάπως σχηματική η απόδοση του Κρόμγουελ ως «συμπαθούς μηχανορράφου» από τον –κατά τα άλλα ικανότατο– Αλέξανδρο Μυλωνά. Το μεγάλο κέρδος είναι, πάντως, αυτή καθαυτή η παρακολούθηση του ολιγοπαιγμένου βρετανικού έργου-ένα μνημείο δικανικών λόγων που γνέφει θαρρείς το ύστατο αντίο στον ουμανισμό και «μυρίζει» θέατρο (και δη «καλό θέατρο»), σε μια παράσταση πρωταγωνιστών, πολιτικά σκεπτόμενη κι αισθητικά άρτια.
ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, 2105288170. Διάρκεια: 135΄.
Περισσότερες πληροφορίες
Ένας άνθρωπος για όλες τις εποχές
Ο σερ Τόμας Μορ, ο οποίος διαφωνεί με την επιθυμία του βασιλιά Ερρίκου Η΄ να χωρίσει τη γυναίκα του και να παντρευτεί την ερωμένη του, δικάζεται με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας και καταδικάζεται σε θάνατο
