Η έλευση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις αθηναϊκές θεατρικές σκηνές

Την προηγούμενη εβδομάδα, δύο εξίσου ενδιαφέρουσες παραστάσεις, με κοινό παρονομαστή την τεχνολογία και ειδικότερα την ταχύτατα εξελισσόμενη Τεχνητή Νοημοσύνη, κέντρισαν το ενδιαφέρον μου. Οι παραστάσεις ήταν το "Oracle" σε σκηνοθεσία Łukasz Twarkowski που ανέβηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση και το "ΜακΝηλ" σε σκηνοθεσία Χρήστου Σουγάρη που ανεβαίνει στον Νέο Ακάδημο.

Το θέμα της Τεχνητής Νοημοσύνης σε σχέση με το μέλλον της ανθρωπότητας προβληματίζει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους, δεδομένης της ταχύτητας εξέλιξης, αλλά και επικράτησης της τεχνολογίας στην καθημερινότητά μας. Οι ασφυκτικά γεμάτες αίθουσες με θεατές κάθε ηλικίας, άνδρες και γυναίκες, επιβεβαιώνουν την διαπίστωσή μου.

Τί είναι όμως αυτό που κεντρίζει τους θεατές ώστε να παρακολουθήσουν παραστάσεις που σχετίζονται με το θέμα; Είναι η αγωνία για το μέλλον της ανθρωπότητας και αναζητούν απαντήσεις για ένα μέλλον, το οποίο δημιουργεί αν όχι φόβο, σίγουρα ανασφάλεια; Ενδεχομένως να επιθυμούν να δουν τεχνολογικά επιτεύγματα στη σκηνή, με αποτέλεσμα η θεατρική εμπειρία να προσομοιάζει, λιγότερο ή περισσότερο, στη μεγάλη οθόνη; Ή μήπως το θέατρο συνεχίζει να είναι το καταφύγιο από κάθε τεχνολογική επέλαση; Η απάντηση μάλλον βρίσκεται και στα τρία.

Το θέμα της Τεχνητής Νοημοσύνης απασχολεί σε καθημερινή βάση όλους, σχεδόν, τους σημερινούς ανθρώπους, οι οποίοι καλούνται πολλές φορές να την χρησιμοποιήσουν, είτε το επιθυμούν είτε όχι. Ενδεικτικό της εξάπλωσης της είναι ότι υπάρχουν εταιρείες οι οποίες υποχρεώνουν τους εργαζόμενους να ‘φιλτράρουν’ τα κείμενά τους μέσω της χρήσης Τεχνητής Νοημοσύνης, με ειδικό λογισμικό που τους παρέχει η ίδια η εταιρεία.

Από την άλλη, η ταχύτατα εξελισσόμενη τεχνολογία, προσφέρει τη δυνατότητα δημιουργίας υπερθεαμάτων, ακόμα και στο θέατρο. Τόσο στο "Oracle", όσο και, πιο περιορισμένα, στο "ΜακΝηλ" έγινε χρήση τεχνολογικών μέσων που αναμφίβολα εντυπωσιάζουν το κοινό. Η παράσταση που σκηνοθέτησε ο Twarkowski πήγε και ένα βήμα παραπέρα δείχνοντας μια εικόνα από το, μάλλον όχι πολύ μακρινό, μέλλον του θεάτρου: η παράσταση περιλάμβανε κινηματογράφηση παράλληλη με την σκηνική δράση, ακόμα και με θερμικές κάμερες. Η ψηφιακή παρακολούθηση παραστάσεων άρχισε να χρησιμοποιείται εκτενώς κατά την πανδημία του covid-19, δείχνει όμως ότι θα αποτελέσει μέρος της θεατρικής πραγματικότητας και στο μέλλον.  

Μολονότι και οι δύο παραστάσεις ασχολήθηκαν, τόσο θεματολογικά, όσο και σκηνικά, με την τεχνολογία και την Τεχνητή Νοημοσύνη, ωστόσο επένδυσαν περισσότερο στην πλοκή και τους χαρακτήρες. Υπογραμμίσθηκε λοιπόν το ανθρώπινο πλεονέκτημα στη σκέψη, το συναίσθημα και την καλλιτεχνία. Οι ήρωες και η πλοκή, και δευτερευόντως η τεχνολογία, ήταν θεωρώ οι κυρίως κερδισμένοι και των δύο παραστάσεων.

Εξαιρετικά ανησυχητική ήταν τέλος η επισήμανση και των δύο παραστάσεων για την αυτονόμησης της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία αποφασίζει ερήμην του ανθρώπου και κυρίως, δείχνει να ανησυχεί για την ίδια της την επιβίωση.  

Το θέατρο δείχνει να συναγωνίζεται τον κινηματογράφο και ίσως να κερδίζει και έδαφος έναντι της μεγάλης οθόνης, όσον αφορά στην ενασχόλησή του με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ειδοποιός διαφορά είναι ότι το θέατρο είναι μορφή τέχνης η οποία δημιουργείται μπροστά στο κοινό, προϋποθέτοντας την αλληλεπίδραση με τους θεατές. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο συνεχίζει να προκαλεί "έλεος" και "φόβο" στους θεατές, 2.500 χιλιάδες περίπου χρόνια αφότου ο Αριστοτέλης μίλησε για αυτά στην "Ποιητική" του. Στο θέατρο το κοινό αγωνιά για τον ήρωα και στην συνέχεια ταυτίζεται με την τύχη του. Τόσο το "Oracle", όσο και το "ΜακΝηλ" μοιράστηκαν την αγωνία τους με τους θεατές καθιστώντας το θέαμα κοινό βίωμα, απευχόμενοι η ζοφερή εικόνα που εμφανίστηκε στη σκηνή να μην επικρατήσει στο μέλλον.