"Ομόνοια - Μια μυθοπλασία": Η Αθήνα των αντιφάσεων μέσα από τη ματιά των Ανέστη Αζά και Πρόδρομου Τσινικόρη

Ο Ανέστης Αζάς και ο Πρόδρομος Τσινικόρης είναι ένα από τα πιο δημιουργικά και επιδραστικά σκηνοθετικά ζευγάρια του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου. Με πολυετή, κοινή καλλιτεχνική διαδρομή —που σφραγίστηκε, μεταξύ άλλων, από τη γόνιμη θητεία τους στη διεύθυνση της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου— έχουν διαμορφώσει μια αναγνωρίσιμη αισθητική ταυτότητα. Το θέατρό τους κινείται σταθερά στον άξονα της κοινωνικής τεκμηρίωσης (documentary theatre), μπολιάζοντας την έρευνα πεδίου και τις πραγματικές μαρτυρίες με στοιχεία μυθοπλασίας, πολιτικής σάτιρας και μαύρης κωμωδίας. Αναζητάμε τις σκηνοθετικές τους προτάσεις γιατί χαρακτηρίζονται από μια οξεία παρατηρητικότητα απέναντι στους μηχανισμούς της εξουσίας, τη συλλογική μνήμη και τις αόρατες πτυχές της καθημερινότητας.

Στην νέα τους παράσταση, "Ομόνοια - Μια μυθοπλασία", η οποία παρουσιάζεται από το Εθνικό Θέατρο στο Θέατρο Δίπυλον (από 22/10) σε κείμενο των Ανέστη Αζά, Μιχάλη Πητίδη και Πρόδρομου Τσινικόρη, με πρωταγωνιστές τους Πάρη Αλεξανδρόπουλο, Στέλλα Βογιατζάκη, Τίτο Γρηγορόπουλο, Κατερίνα Κρίστο, Panú (Παναγιώτης Μανουηλίδης), Παναγιώτα Παπακυριακού, Μιχάλη Πητίδη, οι δύο σκηνοθέτες επιστρέφουν στον πυρήνα του αστικού ιστού. Αφορμή στέκεται ένα μυστηριώδες περιστατικό: ένα βράδυ, ένας νέος άντρας ανακαλύπτει ένα πτώμα αγνώστων λοιπών στοιχείων στην περιοχή της Ομόνοιας. Όταν το επόμενο πρωί διαπιστώνει πως δεν υπάρχει καμία αναφορά στα μέσα ενημέρωσης ή στα κοινωνικά δίκτυα, ξεκινά μια προσωπική σταυροφορία αναζήτησης της αλήθειας με απρόβλεπτες συνέπειες...

Η Ομόνοια ως αφετηρία ενός αστικού θρίλερ

Γιατί άραγε επέλεξαν την Ομόνοια ως αφετηρία ενός αστικού θρίλερ; Ρωτήσαμε τον Ανέστη Αζά και τον Πρόδρομο Τσινικόρη για την επιλογή της συγκεκριμένης τοποθεσίας και το τι αυτή αποκαλύπτει για τη σύγχρονη Αθήνα κι εκείνοι επισημαίνουν:

"Η Ομόνοια είναι ένα από τα λίγα σημεία της Αθήνας όπου μπορείς να συναντήσεις, μέσα σε λίγα λεπτά, σχεδόν όλες τις αντιφάσεις της πόλης. Άνθρωποι που εργάζονται, άνθρωποι που δεν έχουν πού να μείνουν, τουρίστες που αναζητούν μια αυθεντική εμπειρία της Αθήνας, επενδυτές που αναζητούν το επόμενο ακίνητο, άνθρωποι που περνούν βιαστικά και άλλοι που περνούν εκεί ένα μεγάλο μέρος της ζωής τους. Όλοι βρίσκονται στον ίδιο χώρο, αλλά δεν ζουν απαραίτητα στην ίδια πόλη.

Η Αθήνα μετασχηματίζεται γρήγορα, και ένα μεγάλο μέρος αυτής της αλλαγής συνδέεται με τον τουρισμό, την αγορά ακινήτων και την αξιοποίηση του δημόσιου χώρου

Μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα αυτή η συνύπαρξη χωρίς πραγματική συνάντηση. Η Ομόνοια είναι ένας τόπος πάνω στον οποίο προβάλλουμε τις δικές μας επιθυμίες και τους δικούς μας φόβους. Για κάποιους είναι μια περιοχή που πρέπει να σωθεί, για άλλους μια περιοχή από την οποία πρέπει να προστατευτούμε και για άλλους απλώς ένας τόπος εργασίας και επιβίωσης. Συχνά, μάλιστα, μιλάμε για την αναβάθμιση μιας περιοχής χωρίς να αναρωτιόμαστε ποιοι άνθρωποι θα μπορούν να εξακολουθούν να ζουν και να εργάζονται σε αυτήν μετά την αναβάθμισή της.

Η Ομόνοια είναι ιδανική για ένα αστικό θρίλερ, ακριβώς επειδή τίποτα εκεί δεν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται. Κι επειδή το πιο παράξενο μυστήριο δεν είναι απαραίτητα αυτό που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας, αλλά το πώς καταφέρνουμε να το προσπερνάμε καθημερινά."

Η κατασκευή της αλήθειας και οι μηχανισμοί της εξουσίας

Μέσα από τη ροή του έργου, οι θεωρίες συνωμοσίας, οι ψευδείς ειδήσεις, τα live streams και τα τηλεοπτικά στούντιο διαχέονται στις υπόγειες στοές της πλατείας, περιπλέκοντας την πραγματικότητα. Αναλογιζόμενοι το ποιος ορίζει τελικά την αλήθεια σε μια εποχή καταιγισμού πληροφοριών, οι δύο δημιουργοί τοποθετούνται με σκεπτικισμό:

"Νομίζουμε ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς πως κυκλοφορούν πολλές ψευδείς πληροφορίες. Είναι ότι συχνά προσεγγίζουμε την αλήθεια έχοντας ήδη αποφασίσει τι θέλουμε να πιστέψουμε. Μια πληροφορία που επιβεβαιώνει τις πεποιθήσεις μας γίνεται αμέσως πειστική, ενώ μια πληροφορία που τις αμφισβητεί αντιμετωπίζεται με καχυποψία. Με αυτή την έννοια, η κατασκευή της αλήθειας δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των μέσων ενημέρωσης, των πολιτικών ή των αλγορίθμων. Συμμετέχουμε όλοι σε αυτήν.

Βέβαια, δεν έχουν όλοι την ίδια δύναμη. Άλλο είναι να αφηγείσαι την πραγματικότητα και άλλο να διαθέτεις τους μηχανισμούς που μπορούν να κάνουν τη δική σου αφήγηση κυρίαρχη. Η εξουσία επηρεάζει ποια γεγονότα γίνονται είδηση, ποιες φωνές θεωρούνται αξιόπιστες και ποιες παραμένουν στο περιθώριο. Αλλά και η δική μας ανάγκη να πιστέψουμε κάτι μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός αυτοεξαπάτησης. Μερικές φορές δεν χρειάζεται καν να μας πείσει κάποιος· έχουμε ήδη πείσει τον εαυτό μας."

Το μετασχηματιζόμενο πρόσωπο της Αθήνας

Η παράσταση μετατρέπει την εμβληματική πλατεία σε μια σκηνική αλληγορία για ολόκληρη την πόλη αλλά και τη χώρα. Στο ερώτημα για το είδος της πόλης που διαμορφώνεται σήμερα και τις προσδοκίες ή τους φόβους τους για το μέλλον της Αθήνας, ο Αζάς και ο Τσινικόρης υπογραμμίζουν:

"Η Αθήνα μετασχηματίζεται γρήγορα, και ένα μεγάλο μέρος αυτής της αλλαγής συνδέεται με τον τουρισμό, την αγορά ακινήτων και την αξιοποίηση του δημόσιου χώρου. Το ερώτημα είναι ποιος αποφασίζει για την αλλαγή, ποιος ωφελείται από αυτήν και ποιος πληρώνει το κόστος της.

Θα θέλαμε μια Αθήνα που να μην αντιμετωπίζει τους κατοίκους της ως εμπόδιο στην ανάπτυξή της. Μια πόλη όπου η κατοικία, η πρόσβαση στον δημόσιο χώρο και η αξιοπρεπής διαβίωση δεν θα εξαρτώνται αποκλειστικά από την αγοραστική δύναμη του καθενός. Και μια πόλη που δεν θα χρειάζεται να κρύψει ό,τι την ενοχλεί για να γίνει ελκυστική."