"Oracle": Μια συζήτηση με τον σκηνοθέτη Łukasz Twarkowski

Ο Łukasz Twarkowski είναι παλιός γνώριμος του κοινού της Στέγης, καθώς την έχει επισκεφθεί και στο παρελθόν με το "Rothko”, αλλά και το "Respublica”. Φέτος, με αφορμή την νέα του παράσταση, με τίτλο "Oracle”, μιλήσαμε μαζί του για το χρόνο, την ανθρώπινη συνείδηση και την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά και την πολιτική.

Ο τίτλος της παράστασης, "Oracle" (προφητεία) παραπέμπει τόσο στην αρχαία Ελλάδα, όσο και στην ομώνυμη πολυεθνική εταιρεία, η οποία δραστηριοποιείται στο χώρο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Επίσης, όπως μας θυμίζει ο γνωστός σκηνοθέτης, η μηχανή του Άλαν Τούρινγκ, ο οποίος αποτελεί και μία από τις τέσσερις πρωταγωνιστικές μορφές της παράστασης, λεγόταν Oracle. Ήδη από τον τίτλο, ο Twarkowski θέτει το πλαίσιο το οποίο απασχολεί την παράσταση, η οποία κινείται ανάμεσα στον άνθρωπο και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο σκηνοθέτης εκκινεί από τον Τούρινγκ τον οποίο συνδέει με την εξέλιξη της τεχνολογίας και, κατ’ επέκταση, με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Το ζήτημα της Τεχνητής Νοημοσύνης και η εξέλιξη της, καθώς και η όποια πιθανότητα να αποκτήσουν συνείδηση οι μηχανές, είναι τα θέματα που προβληματίζουν περισσότερο τον σκηνοθέτη. Στον πυρήνα ωστόσο της καλλιτεχνικής αναζήτησης του Twarkowski παραμένει η δαιδαλώδης και ανεξερεύνητη ανθρώπινη συνείδηση. Συγκεκριμένα, τον απασχολεί πολύ ο τρόπος λειτουργίας της ατομικής συνείδησης, ειδικά στο θέατρο, το οποίο αποτελεί μια συλλογική εμπειρία. Τί σκέφτεται και πώς αισθάνεται ο κάθε θεατής, αλλά και πώς λειτουργούν τα ερεθίσματα, οι εικόνες, αλλά ακόμα και οι απόψεις όσων απαρτίζουν το εκάστοτε κοινό.

Ο Twarkowski θεωρεί ότι αντίστοιχος της ανθρώπινης συνείδησης είναι και ο τρόπος που λειτουργεί η αλήθεια. Πιστεύει ότι η αλήθεια είναι σχετική και εξαρτάται άμεσα από το αναφορικό σύστημα στο οποίο ανήκει. Γι' αυτό και θεωρεί συχνά άσκοπη την αναζήτηση της, φέρνοντας ως παράδειγμα την πολιτική και τους εκπροσώπους της, οι οποίοι πασχίζουν να κρατήσουν τους πολίτες μακριά από την αλήθεια.

Η σχετικότητα της αλήθειας, αλλά και φιλοσοφικές αναζητήσεις κάνουν τον ίδιο να αμφιβάλλει για πολλά. Αυτό το σπόρο της αμφιβολίας μοιράζεται και με το κοινό του. Επιθυμία, και επιδίωξή του, είναι το κοινό του να αμφιβάλλει, ει δυνατόν, για τα πάντα. Προφανώς επειδή η αμφιβολία είναι αυτή που διαχρονικά κινητοποιεί τον άνθρωπο. Στο σημείο αυτό εδράζει πιθανότατα και η πεποίθηση του Πολωνού σκηνοθέτη ότι το θέατρο και οι ηθοποιοί, παρά την όποια εξέλιξη της τεχνολογίας, δεν θα αντικατασταθούν από την Τεχνητή Νοημοσύνη, όσο δηλαδή θα διαθέτουν το πλεονέκτημα της αμφιβολίας. 

Το "Oracle” μοιάζει με μια προφητεία, η ρίζα της οποίας χάνεται στο βάθος του χρόνου. Μιλάει για τον άνθρωπο, το χρόνο, τα ανθρώπινα επιτεύγματα και την επέλαση της τεχνολογίας. Άλλωστε και ο ίδιος ο Twarkowski χρησιμοποιεί στις παραστάσεις του διάφορα τεχνολογικά μέσα, όπως θερμικές κάμερες, όμοιες με αυτές που χρησιμοποιούνται αυτή τη στιγμή στο πεδίο επιχειρήσεων στην Ουκρανία, όπως ανέφερε ο ίδιος. Ωστόσο, παρά τη χρήση της τεχνολογίας, στο επίκεντρο της τέχνης του βρίσκεται πάντα ο άνθρωπος.