Νικόλας Κωστής©
Το "Ψέμα του μυαλού" (A Lie of the Mind) του Σαμ Σέπαρντ θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της σύγχρονης αμερικανικής δραματουργίας. Γραμμένο τη δεκαετία του 1980, εστιάζει σε δύο οικογένειες που συνδέονται μέσα από μια βίαιη σχέση, αποκαλύπτοντας σταδιακά τις ρωγμές της αμερικανικής κοινωνίας και των προσωπικών μύθων που τη στηρίζουν.
Η Ελένη Σκότη στη σκηνοθεσία και ο Γιώργος Χατζηνικολάου στα σκηνικά και ως συνεργάτης σκηνοθεσίας μάς οδηγούν βαθύτερα στον κόσμο του έργου και στη σκέψη του Σέπαρντ, φωτίζοντας πέντε βασικούς άξονες της δραματουργίας του.
1# Ο Σαμ Σέπαρντ και η δραματουργία του
Στο "A Lie of the Mind" ο Σαμ Σέπαρντ χρησιμοποιεί μια φαινομενικά απλή ιστορία οικογενειακής βίας για να εμβαθύνει στην ψυχολογία της αμερικανικής επαρχίας και στους μύθους και τα πρότυπα της αρρενωπότητας. Η γραφή του συνδέεται στενά με την προσωπικότητά του και τα βιώματά του, αφού μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον επαρχιακής Αμερικής, με έναν πατέρα ψυχικά τραυματισμένο από τον πόλεμο και συχνά βυθισμένο στο αλκοόλ. Αυτή η εμπειρία διαπερνά το έργο. Οι χαρακτήρες του αγαπούν, αλλά δεν ξέρουν πώς να εκφράσουν την αγάπη τους χωρίς να τη μετατρέπουν σε φόβο, ζήλια ή βία. Η γλώσσα τους είναι σπασμένη, γεμάτη επαναλήψεις και παρεξηγήσεις, σαν να μην διαθέτουν τα συναισθηματικά εργαλεία για να καταλάβουν τον εαυτό τους. Μέσα από μια ιδιότυπη μίξη σκληρού ρεαλισμού και μιας σχεδόν ονειρικής διάστασης, ο Σέπαρνταποτυπώνει μια Αμερική όπου οι άνθρωποι, χαμένοι σε απέραντες εκτάσεις και κουβαλώντας μύθους, τραύματα και ανεκπλήρωτες προσδοκίες, βιώνουν ψυχολογική μοναξιά και υπαρξιακά αδιέξοδα, συχνά επιστρέφοντας στα ένστικτά τους ως μια τελευταία προσπάθεια να βρουν την αλήθεια τους.
2# Η μνήμη και η ψευδαίσθηση
Πώς οι χαρακτήρες κατασκευάζουν "ψέματα του μυαλού" για να επιβιώσουν από τον πόνο. Στο "A Lie of the Mind" ο Σέπαρντ δείχνει πώς ο ανθρώπινος νους κατασκευάζει αφηγήσεις, μικρά "ψέματα του μυαλού", για να προστατεύσει τον εαυτό του από την οδύνη. Η μνήμη δεν λειτουργεί ως συνεκτική και αξιόπιστη αναφορά στο παρελθόν, αλλά ως ένας εύθραυστος μηχανισμός άμυνας που φλερτάρει με το παράλογο. Στον κόσμο του έργου, η αλήθεια δεν είναι ποτέ ενιαία· είναι κατακερματισμένη και συχνά αντιφατική. Οι χαρακτήρες προσπαθούν να αντέξουν την πραγματικότητα δημιουργώντας προσωπικές αφηγήσεις. Αφηγήσεις που βασίζονται, αφενός, σε συλλογικούς μύθους και σύμβολα —όπως η σημαία, το έθνος, η Άγρια Δύση ή οι σούπερ-ήρωες— και, αφετέρου, στη δική τους κατακερματισμένη μνήμη, από την οποία επιλέγουν τι να θυμούνται και τι να ξεχνούν.
3# Η αμερικανική κοινωνία και το αμερικανικό όνειρο
Η αποδόμηση μύθων, η αντίθεση ανάμεσα σε φαντασίωση και πραγματικότητα. Στο "A Lie of the Mind" η ιδέα της προσωπικής επιτυχίας, της δύναμης και της αυτάρκειας συγκρούεται με την πραγματικότητα της μοναξιάς, της βίας και της αποτυχίας. Οι άντρες του έργου προσπαθούν να ανταποκριθούν σε ένα πρότυπο αρρενωπότητας που τους ζητά να είναι δυνατοί και ανεξάρτητοι, αλλά τελικά αποκαλύπτεται η ευαλωτότητά τους. Οι γυναίκες, από την άλλη, παλεύουν να βρουν χώρο μέσα σε έναν κόσμο όπου η τρυφερότητα συχνά εκλαμβάνεται ως αδυναμία. Ο Shepard δεν καταγγέλλει απλώς αυτά τα στερεότυπα αλλά τα απογυμνώνει. Δείχνει πώς οι άνθρωποι συνεχίζουν να πιστεύουν σε αφηγήσεις που τους έχουν ήδη προδώσει. Έτσι το έργο γίνεται ένα βαθιά ανθρώπινο πορτρέτο μιας κοινωνίας που ζει ανάμεσα στη φαντασίωση και στην πραγματικότητα.
4# Η σκηνοθετική προσέγγιση
Πώς η παράσταση ισορροπεί ανάμεσα στον ωμό ρεαλισμό και την ποιητικότητα, και πώς το κοινό καλείται να βιώσει την ένταση, την ένταση και την τραγική ομορφιά της ιστορίας. Η σκηνοθετική προσέγγιση στο "A Lie of the Mind" επιδιώκει να ισορροπήσει ανάμεσα στον ωμό ρεαλισμό της καθημερινότητας και στην ποιητική διάσταση που διαπερνά το έργο. Από τη μία πλευρά, οι σχέσεις των χαρακτήρων παρουσιάζονται με ένταση, σωματικότητα και αλήθεια, ώστε το κοινό να νιώσει τη βία, την αγάπη και την απόγνωση που τους συνδέει. Από την άλλη, ο ρυθμός, οι σιωπές και οι εικόνες της παράστασης αφήνουν χώρο σε μια πιο υπαρξιακή ανάγνωση της ιστορίας.
Διαβάστε Επίσης
Ο στόχος δεν είναι να παρουσιαστεί απλώς μια οικογενειακή σύγκρουση, αλλά να αποκαλυφθεί η εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στη μνήμη, την επιθυμία και την πραγματικότητα. Έτσι το κοινό καλείται όχι μόνο να παρακολουθήσει την ιστορία αλλά να τη βιώσει συναισθηματικά. Η παράσταση επιδιώκει να δημιουργήσει μια εμπειρία όπου η ωμή σύγκρουση και η ανθρώπινη ευαισθησία συνυπάρχουν, αναδεικνύοντας τη μελαγχολική ματιά του Σέπαρντ στην ευαλωτότητα και τη μοναξιά των ανθρώπων στη σύγχρονη αμερικανική κοινωνία.
5# Οι ηθοποιοί και η συνεργασία επί σκηνής
Το"A Lie of the Mind" ως παράσταση είναι το αποτέλεσμα της ομαδικής δουλειάς όλων των συντελεστών. Οι χαρακτήρες, που υποδύονται οι Μελέτης Γεωργιάδης, Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη, Κατερίνα Γιαμαλή, Ορέστης Τζιόβας, Γιώργος Τριανταφυλλίδης, Βαγγέλης Αμπατζής, Ήβη Νικολαΐδου, Μαρία Δαμασιώτη, αναπτύσσει χημεία, ένταση και αλληλεπίδραση για να αποδώσει την πολυπλοκότητα των χαρακτήρων βρίσκονται διαρκώς σε σύγκρουση, αλλά ταυτόχρονα σε μια πολύπλοκη σχέση εξάρτησης τόσο μεταξύ τους όσο και με τον χώρο και τον χρόνο μέσα στον οποίο κινούνται. Για να αποδοθεί αυτή η ένταση χρειάζεται έντονη σκηνική αλληλεπίδραση και μεγάλη εμπιστοσύνη μέσα στην ομάδα. Στις πρόβες δουλέψαμε πάνω στις λεπτές μετατοπίσεις των συναισθημάτων — από την τρυφερότητα στη βία και από την ελπίδα στην απόγνωση — μέσα στην ατμόσφαιρα ενός σκηνικού χώρου και ενός ηχητικού τοπίου που θέλαμε να αποδίδει το ιδιαίτερο περιβάλλον της αμερικανικής πραγματικότητας. Τέλος, οι σιωπές, τα βλέμματα και η σωματική παρουσία αντιμετωπίστηκαν ως εξίσου σημαντικά με τα λόγια. Ο στόχος μας ήταν κάθε χαρακτήρας να επηρεάζει και να μετακινεί τον άλλον μέσα σε έναν κοινό σκηνικό παλμό.
Δείτε όλες τις παραστάσεις στον οδηγό θεάτρου του "α".
Προπώληση εισιτηρίων: more.com
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
Περισσότερες πληροφορίες
Το ψέμα του μυαλού
Η σκοτεινή ιστορία για την ψευδαίσθηση του αμερικανικού ονείρου, που ισορροπεί με τον χαρακτηριστικό τρόπο του βραβευμένου Σαμ Σέπαρντ μεταξύ ωμού ρεαλισμού και ποιητικότητας, ξεκινά από μια στιγμή βίας που ανατρέπει ζωές: ο Τζέικ, πεπεισμένος για την απιστία της γυναίκας του Μπεθ, τη χτυπά τόσο άγρια που αυτή μένει βαριά τραυματισμένη. Από εκεί ξεκινά ένα ταξίδι τρέλας, ενοχής και αποξένωσης, που δεν αφορά μόνο αυτούς τους δύο χαρακτήρες, αλλά αγγίζει όλους μας. Αν και γράφτηκε το 1985, πραγματεύεται ζητήματα πιο επίκαιρα παρά ποτέ. Απομονώνει και εξετάζει το αρχέτυπο του σκληραγωγημένου Αμερικανού από την Άγρια Δύση του παρελθόντος, ως αντανάκλαση ενός ανώμαλου ψυχολογικού τοπίου στο σήμερα, του οποίου όλοι γινόμαστε καθημερινά μάρτυρες μέσω των ειδήσεων και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
