Η μυσταγωγική "Νέκυια" της Φένιας Παπαδόδημα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Η Φένια Παπαδόδημα παρουσιάζει στις 27 Φεβρουαρίου και στις 6 Μαρτίου, μια μουσική και μυσταγωγική εκδοχή της "Νέκυιας", στη Μουσική Βιβλιοθήκη του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Εκεί ζωντανεύει η λ’ ραψωδία της Οδύσσειας, το πιο κομβικό σημείο του ομηρικού έπους, προτείνοντας μια τελετουργική εμπειρία που συνδέει την αρχαία ελληνική παράδοση με σύγχρονες και διαπολιτισμικές μουσικές αναζητήσεις.

Στο επίκεντρο της παράστασης βρίσκεται η μορφή του ραψωδού, όπως αυτή αναδύεται από την αρχαιοελληνική παράδοση: φορέας μνήμης, συλλογικού ασυνείδητου και κοινωνικής τελετουργίας. Η σκηνική προσέγγιση της Παπαδόδημας συνομιλεί με αφηγηματικές πρακτικές άλλων αρχαίων πολιτισμών, ιδίως της Αφρικής, όπως αυτές έγιναν ευρύτερα γνωστές στο δυτικό κοινό μέσα από το έργο και την έρευνα του Πίτερ Μπρουκ.

Η δημιουργός ήρθε σε επαφή με τη μουσική παράδοση του Μάλι στο Παριζιάνικο θέατρο Bouffes du Nord, εμπειρία που σημάδεψε βαθιά την καλλιτεχνική της πορεία. Η τέχνη των griots, σύγχρονων αφηγητών-ραψωδών της δυτικής Αφρικής, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για μια τελετουργική μουσική αναπαράσταση, βασισμένη στον παλμό της αφρικανικής άρπας, πάνω στον οποίο πλέκονται μελωδίες που αντηχούν τη βυζαντινή και την αρχαία ευρωπαϊκή μουσική παράδοση. Μέσα από την έμμετρη αφήγηση, η Παπαδόδημα επιχειρεί να ανασυστήσει τη μορφή και τη λειτουργία των αρχαίων αοιδών, επαναφέροντας την αφήγηση στη σφαίρα του ιερού και του συλλογικού βιώματος.

Στη σκηνή, η ίδια υπογράφει την πρωτότυπη μουσική, τα τραγούδια και τους στίχους, ενώ ερμηνεύει μια θεατρική, μελωδική και ρυθμική εκδοχή της "Νέκυιας". Η φωνή της διατρέχει ένα ευρύ εκφραστικό φάσμα, από τον ψίθυρο και την έμμετρη άρθρωση έως την κραυγή, τον αυτοσχεδιασμό και την ενσάρκωση των μορφών του Ελπήνορα και της Αντίκλειας. Η αφήγηση αποκτά χορωδιακή και τελετουργική διάσταση, μετατρέποντας τη σκηνή σε τόπο μνήμης και μύησης.

Στο ρόλο του Οδυσσέα εμφανίζεται ο συνθέτης και performer Μανώλης Αφολάνιο (MC Yinca), ενώ η ηθοποιός Ευαγγελή Φίλη ενσαρκώνει τον μάντη Τειρεσία. Τη ζωντανή μουσική πλαισιώνουν ο Κώστας Γιαξόγλου στο πιάνο, ο Χάρης Λαμπράκης στο νέυ και ο Γιώργος Παλαμιώτης στο ηλεκτρικό μπάσο και στα ηχητικά τοπία, συνθέτοντας ένα πολυεπίπεδο ηχητικό σύμπαν.

Η "Νέκυια" προσεγγίζεται ως τελετουργία κατάβασης και ανάδυσης. Ο Οδυσσέας, "δισθανής", δύο φορές αποθαμένος, διασχίζει τον κόσμο των νεκρών και επιστρέφει μεταμορφωμένος, έτοιμος να αναμετρηθεί με το πεπρωμένο του. Η κάθοδος στον Άδη μετατρέπεται σε πράξη αυτογνωσίας και αναγέννησης, σε ένα "ψυχαναλυτικό εργαστήρι της ανθρώπινης συνείδησης", όπου συνυπάρχουν το πένθος, το δράμα και η κάθαρση. Από αυτή τη δοκιμασία αναδύεται η βαθύτερη ταυτότητα του ήρωα και μαζί της, μια υπαρξιακή συμφιλίωση με τη νομοτελειακή πορεία προς το τέλος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, με αφορμή την παρουσίαση της "Νέκυιας" με τίτλο "Όταν σε λίγο κατεβήκαμε στη θάλασσα" στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2017, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος χαρακτήρισε την παράσταση "Επιστροφή στο παντοτινό", επισημαίνοντας τη σπάνια πολυμορφία της δημιουργού και τη συνοχή με την οποία όλες οι εκφραστικές της ικανότητες υπηρετούν μια κεντρική ιδέα: τη μύηση στη νομοτελειακή πορεία προς το πεπρωμένο, όχι ως απελπισία, αλλά ως αναγκαιότητα της ύπαρξης.

Η πρωτότυπη μουσική, τα τραγούδια, η σύλληψη και η δραματουργία είναι της Φένιας Παπαδόδημα. Οι προβολές βίντεο και οι εικόνες είναι του εικαστικού Laurent Kinowski. 

Who is who - Φένια Παπαδόδημα

Η Φένια Παπαδόδημα είναι ηθοποιός , τραγουδίστρια, συνθέτης και σκηνοθέτης του σινεμά. Έχει σπουδάσει θέατρο στο Conservatoire, C.N.S.A.D (Ανώτατη Εθνική Δραματική Σχολή της Γαλλίας), στο Παρίσι, όπου έχει συνεργαστεί ως ηθοποιός με σημαντικούς σκηνοθέτες του γαλλικού θεάτρου: Mathias Langhoff, Philippe Adrien, Alain Olivier, Patrick Sommier, Jean Francois Perret, Michel Deutch (Théâtre de l’ Odéon, Théâtre de Gennevilliers, Théatre Bobigny, Théâtre National de Strasbourg, Festival d’ Avignon, Théâtre de la Tempête). Έχει σκηνοθετήσει πέντε μικρού μήκους ταινίες που βραβεύονται  σε διεθνή φεστιβάλ: Angers, Créteil, Tampere, Cannes, Oberhausen, Δράμα, Θεσσαλονίκη.

Στην Ελλάδα παίζει στο θέατρο και σε ταινίες (βραβείο  Shooting Stars, Βερολίνο 2000). Κυκλοφορεί τρία άλμπουμ "Eleusis tales of the holy”, "Photini’s Delos” και "Άστρον πεσμένον".

Τα τελευταία χρόνια ολοκληρώνοντας τις σπουδές της στη Βυζαντινή μουσική, ερμηνεύει και ηχογραφεί βυζαντινούς ύμνους. Παράλληλα σκηνοθετεί το ντοκιμαντέρ "Το καταφύγιο στην Ομόνοια", μία παραγωγή του Ε.Κ.Κ. και της ΕΡΤ που συμμετέχει στο διεθνές τμήμα του φεστιβάλ Θεσ/νίκης και στο διαγωνιστικό τμήμα των διεθνών φεστιβάλ του Σίντνεϊ, του Μπουένος Άιρες, της Βουδαπέστης και του Λονδίνου (First time filmmaker). Γράφει μουσική και τραγούδια για το μουσικό θέατρο αντλώντας έμπνευση από τα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και από την Οδύσσεια του Ομήρου". Παρουσιάζει μία μουσική εκδοχή της Νέκυιας, της λ’ ραψωδίας της Οδύσσειας, " Όταν σε λίγο κατεβήκαμε στη θάλασσα" στο φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και στο Θέατρο Τέχνης, τον "Ξεπεσμένο Δερβίση" στην Εναλλακτική Λυρική Σκηνή και στο Θέατρο Μπέλλος, το "Άνθος του γιαλού" στο Ίδρυμα Κακογιάννης, την μουσική παράσταση "Η Ελλάδα μέσα από τα μάτια του Ζακ Λακαρριέρ" στο Εθνικό Θέατρο.