"Άσπρο Μαύρο": Καφετζόπουλος και Καλούτα σε μια υπαρξιακή μονομαχία

Το καλακαίρι σας γράφαμε για το "Άσπρο Μαύρο" ("The Sunset Limited”) του κορυφαίου Αμερικανού συγγραφέα Κόρμακ ΜακΚάρθι και το ανέβασμα του στο θέατρο Επί Κολωνώ (από 21/10).  Θα το δούμε σε μετάφραση και σκηνοθεσία Αντώνη Καφετζόπουλου, ο οποίος μοιράζεται τη σκηνή με τον Ζερόμ Καλούτα. Είναι ένα έργο-διάλογος, μια λογοτεχνική μονομαχία για την πίστη, την αμφιβολία και τη σιωπηλή μάχη του ανθρώπου απέναντι στο σκοτάδι.

Στην καρδιά του έργου βρίσκονται δύο άνδρες: ο "Μαύρος", ένας πρώην κατάδικος που βρήκε φως μέσα στην πίστη, και ο "Λευκός", ένας διανοούμενος καθηγητής που βυθίζεται στην απελπισία και την επιθυμία να δώσει τέλος στη ζωή του. Η μεταξύ τους συνομιλία δεν είναι μια απλή αντιπαράθεση επιχειρημάτων· είναι μια ψυχική αναμέτρηση όπου συγκρούονται η ελπίδα με τον μηδενισμό, η πίστη με την αμφισβήτηση, το φως με το αβυσσαλέο σκοτάδι.

Μαύρος: "Είδα το φως μέσα στο σκοτάδι. Ποιος λέει ότι δεν υπάρχει ελπίδα;"
Λευκός: "Αυτός ο κόσμος είναι ένα μεγάλο, άδειο δωμάτιο
και οι κραυγές μας είναι η ηχώ μέσα του."

Ο Κόρμακ ΜακΚάρθι (1933–2023), συγγραφέας του "The Road" και του "No Country for Old Men", μας έχει συνηθίσει σε έργα που εξερευνούν τα άκρα της ανθρώπινης κατάστασης. Στο "Άσπρο Μαύρο" απογυμνώνει το θέατρο από κάθε περιττό στολίδι: δύο άνθρωποι, ένα δωμάτιο, και η λέξη ως μοναδικό όπλο. 

Ο Αντώνης Καφετζόπουλος, με τη διπλή ιδιότητα του σκηνοθέτη και ερμηνευτή, συναντά τον Ζερόμ Καλούτα σε μια ερμηνευτική αναμέτρηση τύπου μπραντ-ντε-φερ, όπου ο λόγος και η ένταση συγκρούονται αδιάκοπα. Η σκηνοθετική του ματιά θα επιχειρήσει να υπογραμμίσει τα καυτά ερωτήματα που προκύπτουν από το έργο και δεν απαντώνται εύκολα: Τι μας κρατά στη ζωή; Είναι η πίστη ένα σωσίβιο ή μια ψευδαίσθηση; Υπάρχει ελπίδα μέσα στο χάος;

Σημείμωμα σκηνοθέτη

Η γνωριμία μου με τον Κόρμακ ΜακΚάρθι είναι σχετικά πρόσφατη και έχει όλα τα χαρακτηριστικά του κεραυνοβόλου έρωτα. Σαν να ξαναείδα τον Μέλβιλ και το Φόκνερ στον εικοστό πρώτο αιώνα. Και ταυτόχρονα ένοιωσα μεγάλη ιδεολογική, θα έλεγα, φιλοσοφική ταύτιση. Ακόμα, η θεματολογία, η ελλειπτικότητα του λόγου και λυρικός κυνισμός που τον διακρίνει κάνει το ύφος του συναρπαστικό. Τόσο από άποψη περιεχόμενου όσο και ως προς τη μορφή. Όταν ανακάλυψα ότι έχει γράψει και δύο θεατρικά έργα, αποφάσισα ότι θα με ευχαριστούσε πολύ να ασχοληθώ. Το "Sunset limited" είναι μια ιστορία -τραγική όπως και να το κάνεις- όπου συγκρούονται δύο διαμετρικά αντίθετες προσεγγίσεις για την ανθρώπινη ιδιότητα. Η μία υποστηρίζει μέσω του καθηγητή White ότι εμείς, η ανθρωπότητα, ως είδος γεννημένο απο την πολυπλοκότητα της ζωής σε αυτόν τον πλανήτη, έχουμε τελειώσει. Ο Θεός που επινοήσαμε είναι αδιάφορος για την οδύνη και τη δυστυχία που βιώνουμε ατομικά και ομαδικά. Ή ίσως, ακόμα και να είναι η ίδια η ενσάρκωση του Κακού. Η άλλη άποψη εκφράζεται από τον κ.Black, ο οποίος πιστεύει ακράδαντα, ειλικρινά, αγνά και αδιαπραγμάτευτα στην καλοσύνη που εκπορεύεται από το Θείο. Η σύγκρουση είναι μετωπική και η πόλωση απόλυτη.

Άσπρο-Μαύρο. Όπως είναι τα χρώματα του δέρματος των δύο πρωταγωνιστών. Και το διακύβευμα ύψιστης σημασίας: η ζωή του καθηγητή. Όμως η φιλοσοφημένη ιδιοσυγκρασία και η φυσική ευφυΐα του κ.νBlack, κάνει τη διαμάχη απολαυστική για το θεατή και παρασύρει τον ψυχρό, ορθολογιστή και καταθλιπτικό καθηγητή White σε διαλόγους που λάμπουν από πνευματικότητα και βάθος. Το εγχείρημα έχει αναμενόμενα δυσκολίες. Κατ’ αρχήν μεταφραστικές. Είναι αδύνατο δυστυχώς να αποδοθεί η προφορικότητα του αφροαμερικάνου Black. Δεν έχουμε κάτι αντίστοιχο στις παραλλαγές της δικής μας γλώσσας. Η διάλεκτος που μιλάει, είναι τα αγγλικά που αναγκάστηκαν να μάθουν οι σκλάβοι πρόγονοί του όταν έφτασαν δια της βίας από την Αφρική στα βαμβακοχώραφα του αμερικανικού Νότου. Επέλεξα μια ελαφρά πιο "λαϊκή" εκφραστικότητα για τον Μαύρο σε αντίθεση με την συγκρατημένα περίτεχνη γλώσσα του Λευκού καθηγητή.

Η μεγαλύτερη πρόκληση φυσικά, είναι η "υλοποίηση” ενός απόλυτα διαλογικού θεατρικού κειμένου σε κάτι ελκυστικό στη θεατρική σκηνή. Το Έβερεστ του σκηνοθέτη. Όμως, το υποδόριο χιούμορ και ο σαρκασμός που κυριαρχούν σε όλη σχεδόν τη διάρκεια της αναμέτρησης των δυο χαρακτήρων, τα πειράγματα και η ειρωνεία οδηγούν πιστεύω σε υψηλή απόλαυση. Μέσα στην αμείλικτη σκληρότητα που αποπνέει το θέμα. Και πάντα, η δυσκολότερη αναμέτρηση στη θεατρική πράξη είναι η προσπάθεια που κάνουμε ‘εμείς’ επάνω στη σκηνή, με την ενδόμυχη προσδοκία του θεατή να ‘εξαπατηθεί’ ώστε να πιστέψει -έστω για κλάσματα δευτερολέπτου- ότι σε ένα παράλληλο σύμπαν τα πρόσωπα και οι καταστάσεις που παρακολουθεί είναι όντως ‘πραγματικά’.

Προπώληση εισιτηρίων: more.com