Άξιζε τελικά η παράσταση της πολυσυζητημένης Καρολίνα Μπιάνκι;

Μία σκέψη τριγυρνούσε στο μυαλό μου μετά το τέλος της πολυαναμενόμενης και πολυσυζητημένης επί ευρωπαϊκού εδάφους περφόρμανς της Καρολίνα Μπιάνκι, "Η νύφη και το ‘καληνύχτα Σταχτοπούτα’": αφενός πόσο σημαντικό είναι το γεγονός να αναδεικνύει η τέχνη κρίσιμα ζητήματα και αφετέρου πόσο λίγη και "φτωχή" μπορεί να αποδειχθεί απέναντί τους. 

Γιατί τελικά η περφόρμανς που είδαμε ελάχιστα κατάφερε να αναμετρηθεί με την αγριότητα της πραγματικότητας που προσπάθησε να παρουσιάσει επί σκηνής, δηλαδή την έμφυλη βία και τη σεξουαλική κακοποίηση που υφίστανται -και δη με τρομερή βαναυσότητα- αμέτρητες γυναίκες, ειδικά στις χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, η Καρολίνα Μπιάνκι -που υπογράφει το κείμενο και τη σκηνοθεσία- εμφανίζεται μόνη στο πρώτο μισό της παράστασης με μια θεωρητική παρουσίαση, σχεδόν σαν διάλεξη. ΄Έπιασε το νήμα της γυναικείας κακοποίησης από τα βάθη του χρόνου και της Ιστορίας, με αναφορές στην τέχνη, στη λογοτεχνία, στις κοινωνικές δομές, μίλησε για την ευθύνη του καλλιτέχνη και για την τέχνη που οφείλει να συνιστά μια "ενοχλητική άσκηση μνήμης", απέτισε φόρο τιμής σε σημαντικές γυναίκες περφόρμερς που πρόσφεραν -κυριολεκτικά κάποιες- το σώμα τους ως καμβά για να καταδείξουν τις ταπεινώσεις και την ακραία βία που έχει υποστεί το γυναικείο σώμα και η γυναικεία φύση, σχεδόν ως θεμελιακό στοιχείο της ιστορικής και κοινωνικής συνέχειας.

Μίλησε επίσης για τη γυναίκα πίσω από την παράσταση -που εμπνέει το πρώτο μισό του τίτλου- την Ιταλίδα περφόρμερ Πίπα Μπάκα, που αποφάσισε να διασχίσει με οτοστόπ και ντυμένη νύφη τη διαδρομή από το Μιλάνο ως την Ιερουσαλήμ, στην περφόρμανς υπέρ της αδελφοσύνης και της αγάπης, "Νύφες σε περιοδεία", καθώς η ίδια πρέσβευε την πεποίθηση πως "αν πιστεύεις στην καλοσύνη, η καλοσύνη σού ανταποδίδεται". Η Μπάκα μαζί με την επίσης περφόρμερ Σίλβια Μόρο διέσχισαν τη μισή Ευρώπη, έφτασαν στην Τουρκία, όπου χωρίστηκαν, και εκεί η Μπάκα βιάστηκε και δολοφονήθηκε από έναν οδηγό, ο οποίος έθαψε το πτώμα της κάπου έξω από την Κωνσταντινούπολη.

Η Μπιάνκι παρέθεσε αναλυτικές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ιστορία της Μπάκα, εξηγώντας, για παράδειγμα, πώς προετοιμάστηκε μεθοδικά και επί δύο χρόνια η περφόρμανς/δράση, σε συννενόηση με καλλιτέχνες και κολλεκτίβες από πολλές χώρες, κι έθεσε το θέμα της ζωντανής τέχνης, αυτής που δημιουργείται εκτός των "κλειστών τειχών". Συνολικά, η παρουσίασή της -γεμάτη πάθος, νοιάξιμο, ορμή και ωραίο ρυθμό αποτέλεσε τελικά το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της παράστασης, παρά τον στατικό και λογοκεντρικό χαρακτήρα της, και έδειξε πόσο δεξιοτεχνικά συνέδεσε η δημιουργός αναφορές από την τέχνη, τη λογοτεχνία (από τον Δάντη ως τον Μπολάνιο), την Ιστορία, την πραγματική ζωή σε μια ενιαία αφήγηση με ξεκάθαρο στόχο.

΄Όμως, αν για κάτι συζητήθηκε, συντάραξε και προκάλεσε συζητήσεις η παράσταση είναι για το γεγονός πως η Μπιάνκι λαμβάνει επί σκηνής ένα μίγμα ουσιών που της προκαλεί προσωρινή και ελεγχόμενη παράλυση, σαν να πέφτει σε βαθύ ύπνο. Αναφερόμενη στο αποκαλούμενο ως "ναρκωτικό του βιασμού" (ή το ανατριχιαστικό "καληνύχτα, Σταχτοπούτα"), το οποίο φαίνεται να χρησιμοποιείται ευρέως στη Βραζιλία, η Μπιάνκι (εξ)έθεσε το σώμα και τον εαυτό της ως τον πυρήνα μιας σειράς δράσεων που ακολούθησαν, καθώς στη σκηνή εμφανίστηκαν οχτώ ηθοποιοί της ομάδας της. 

Μόνο που τελικά ό,τι ακολούθησε ήταν μια σειρά δράσεων όχι απλώς χωρίς ειρμό, χωρίς άξονα, χωρίς δραματουργία, αλλά κυρίως χωρίς ενδιαφέρον. Μέσα στο ομολογουμένως δυνατό σκηνογραφικό και μουσικό περιβάλλον (η σκηνή ήταν σπαρμένη με λάκκους από χώμα, στο βάθος ένα αυτοκίνητο με την πινακίδα "φώναζε" FUCK CATHARSIS, ενώ την ατμόσφαιρα συντάραζαν δυνατοί ήχοι κλαμπάτης μουσικής), οι περφόρμερς είτε αναλώνονταν σε σιωπηλές σκηνές σεξουαλικού περιεχομένου είτε μονολογούσαν, χωρίς όμως να μένει κάτι από τα λόγια τους. 

Αυτό που πραγματικά αιχμαλώτιζε το ενδιαφέρον και προκαλούσε ρίγη ήταν τα πραγματικά δεδομένα, όπως καταγράφονταν σιωπηλά στην οθόνη. ΄Όπως, για παράδειγμα, η περίπτωση του Βραζιλιάνου τερματοφύλακα που σκότωσε -ή μάλλον έβαλε τους συμπαίκτες του να σκοτώσουν- την ερωμένη του με άγριο τρόπο κι έπειτα πέταξε τα κομμάτια της στα τρία ντόμπερμαν του. ΄Ή η πληροφορία πως ένα συνηθισμένο βασανιστήριο στις λατινικές δικτατορίες ήταν οι βιασμοί από σκύλους. ΄Ή πως οι βιασμοί γυναικών διαχρονικά αποτελούν μέσο επιβολής στους πολέμους. ΄Ή πως ειδικά στις φτωχές περιοχές της Λατινικής Αμερικής, οι γυναικοκτονίες είναι συχνό φαινόμενο και μάλιστα διαπράττονται με άγρια βαναυσότητα.

΄Ο,τι άλλο συνέβαινε επί σκηνής ήταν αδιάφορο, άνευρο και φλύαρο, ενώ το αναίσθητο (;) σώμα της Μπιάνκι ούτε ενεπλάκη στα δρώμενα -πλην της τελευταίας προκλητικότατης σκηνής της κολποσκόπησης- ούτε λειτούργησε ιδιαίτερα, ως ένας οπτικός έστω συμβολισμός. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι συνιστούσε περισσότερο ένα τέχνασμα, που άφησε και την αίσθηση κάποιου καλλιτεχνικού ναρκισισμού.

Η παράσταση παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου στις 5-6/7.