"Η παράσταση σου τρυπάει με τέτοιο τρόπο το στομάχι, που δεν χρειαζόταν η οδηγία του σκηνοθέτη να μην υπάρξει χειροκρότημα στο τέλος": με αυτά τα λόγια υποδέχτηκε ο Τύπος την πρεμιέρα του "Βίι", που δόθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο στο Αμβούργο από το Thalia Theater. Μαρτυρίες, ντοκουμέντα και βίντεο από τις ισοπεδωμένες ουκρανικές πόλεις τροφοδότησαν το κείμενο της παράστασης, για την οποία συνεργάζονται Γερμανοί, Ουκρανοί και Ρώσοι ηθοποιοί, μέλη μιας ευρωπαϊκής ομάδας που τους ενώνει η πίστη στην αξία της τέχνης ως πεδίου συνεργασίας και συνύπαρξης.
Με αυτή την παράσταση θα σηματοδοτηθεί η επίσκεψη για πρώτη φορά στη χώρα μας του Ρώσου σκηνοθέτη (από Εβραίο πατέρα και Ουκρανή μητέρα), Κιρίλ Σερεμπρένικοφ, ο οποίος τον τελευταίο χρόνο, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ζει στη Γερμανία. "Προσωρινά, η έδρα μου είναι το Βερολίνο και μέχρι νεωτέρας μάλλον θα παραμείνω στη Δυτική Ευρώπη. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα απομακρυνθώ από τα ρωσικά θέματα", δήλωνε στο "α", με αφορμή την ταινία του "Η γυναίκα του Τσαϊκόφσκι". Εξάλλου, δεν είναι υπέρμαχος της οριζόντιας ισοπέδωσης της ρωσικής κουλτούρας και τέχνης, εξαιτίας της εισβολής. "Θεωρώ παράλογο τον αποκλεισμό των Ρώσων δημιουργών από τις διεθνείς εκδηλώσεις. Πρόκειται για επίθεση όχι στον Πούτιν, αλλά σε μια πολιτιστική κληρονομιά", δήλωσε στην ίδια συνέντευξη, ενώ αλλού επεσήμανε ότι χρειάζεται να δοθεί βήμα σε καλλιτέχνες που δεν προπαγανδίζουν τις ιμπεριαλιστικές πολιτικές της ρωσικής κυβέρνησης, αλλά αντίθετα καταφεύγουν στις πανανθρώπινες ιστορίες της ρωσικής κληρονομιάς.
Πράγματι, τα ρωσικά θέματα απασχολούσαν ανέκαθεν τον 54χρονο σήμερα σκηνοθέτη του θεάτρου, της όπερας και του κινηματογράφου: όχι μόνο επειδή υπήρξε επί δέκα χρόνια καλλιτεχνικός διευθυντής του Κέντρου Γκόγκολ, μετατρέποντάς το κατά γενική ομολογία στον πιο δραστήριο καλλιτεχνικό οργανισμό της Μόσχας, αλλά και επειδή δεν φοβήθηκε να ασκεί κριτική με την τέχνη και με τα λεγόμενά του στις πολιτικές της κυβέρνησης Πούτιν, στους Ρώσους ολιγάρχες, στην Εκκλησία ("Στη Ρωσία, η θρησκεία έχει γίνει η δεύτερη επίσημη ιδεολογία, κάνει μαζική πλύση εγκεφάλου. Η ορθοδοξία παρεμβαίνει σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα: στο στρατό, στους θεσμούς, στον πολιτισμό και ειδικά στην εκπαίδευση", δήλωνε επίσης στο "α" το 2016, με αφορμή την ταινία "Πιστός"), όπως και να αγωνίζεται υπέρ των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, ενώ ο ίδιος είναι ανοιχτά γκέι σε μια χώρα με αυστηρή νομοθεσία κατά της ομοφυλοφιλίας. Αυτή του την τολμηρή στάση πλήρωσε με δεκαοχτάμηνο κατ’ οίκον περιορισμό το 2017-19, κάτι που προκάλεσε τις αντιδράσεις σύσσωμης της ευρωπαϊκής θεατρικής κοινότητας.
Αναμενόμενα, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν θα μπορούσε να τον αφήσει αδιάφορο. "Κλείνεις τα μάτια σου και πυροβολείς! Είναι πολύ απλό! Κλείνεις τα μάτια και το κάνεις": αυτή η φράση στάθηκε καθοριστική για την έμπνευση και τη δημιουργία της παράστασης "Βίι", όπως εξήγησε ο Σερεμπρένικοφ, σε συνέντευξή του στον "Guardian". Του τη μετέφερε ένας Ρώσος ηθοποιός, που αρνήθηκε τη στράτευση· ήταν η απάντηση που έλαβε από κάποιον συμπατριώτη του που μόλις είχε γυρίσει από το μέτωπο, στο σχόλιό του ότι αδυνατεί να επιτεθεί εναντίον οποιουδήποτε ανθρώπου. Κάπως έτσι ο Σερεμπρένικοφ κατέφυγε στο ομώνυμο έργο του ουκρανικής καταγωγής Νικολάι Γκόγκολ: εμπνευσμένο από διάφορους θρύλους της σλάβικης λαογραφίας, μιλάει για ένα τέρας με τεράστια κλειστά μάτια, που, μόλις τα ανοίξει, σκοτώνει με ένα βλέμμα όποιον αντικρίζει.
Διαβάστε Επίσης
Για τον Σερεμπρένικοφ, το τέρας με τα κλειστά μάτια είναι ο πόλεμος, "ένα άψυχο τέρας που κλέβει από τους ανθρώπους την ταυτότητα και το μέλλον τους". Τι θα γινόταν, όμως, αν ανοίγαμε τα μάτια μας και κοιτούσαμε ο ένας τον άλλον; Αν δεν τα ξανακλείναμε; Αν δεν στρέφαμε αλλού το βλέμμα μας; Αυτά είναι τα ερωτηματικά που θέτει, συνυπογράφοντας το κείμενο με τον νεαρό Ουκρανό συγγραφέα Μπόνταν Πανκρουχίν, σε μια παράσταση που διεγείρει τα συναισθήματα του τρόμου, του φόβου, της φρίκης –ενίοτε με έναν, σκοτεινό έστω, ποιητικό τρόπο–, προκειμένου να καταθέσει ένα ηχηρό σχόλιο εναντίον αυτού και κάθε πολέμου. Στις 7 και 8 Ιουνίου, λοιπόν, στο χώρο Δ της Πειραιώς 260, μια οκταμελής πολυπολιτισμική ομάδα θα μας αφηγηθεί ένα τρομακτικό όσο και αληθινό "παραμύθι". Σημειώστε ότι μετά τη λήξη της πρώτης παράστασης, θ’ ακολουθήσει συζήτηση με τους συντελεστές.
