Ο Ντοστογιέφσκι στοιχημάτισε ότι μπορεί να γραφτεί ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα έχοντας ως κεντρικό ήρωα έναν απόλυτα καλό άνθρωπο και ο Νίκος Διαμαντής αναλαμβάνει το επίσης δύσκολο όσο και πολυαναμενόμενο έργο να το αποδείξει δίνοντάς του θεατρική πνοή (Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, από 13/4).
O συγγραφέας, που ούτως ή άλλως διακρίνεται για το πόσο καίρια έχει κατανοήσει την ανθρώπινη φύση, με τον «Ηλίθιο» πραγματοποίησε ένα ενδιαφέρον κοινωνικό «πείραμα»: συνέλαβε ως κεντρικό ήρωα έναν απόλυτα καλό άνθρωπο, έναν εξανθρωπισμένο Ιησού, απλό, καλόκαρδο και γενναιόδωρο, και τον τοποθέτησε μέσα στην κοινωνία της Ρωσίας του 19ου αι. – στην πραγματικότητα μέσα σε κάθε κοινωνία του τότε ή του τώρα. Η αλληλεπίδραση του Πρίγκιπα Μνίσκιν με ανθρώπους οι οποίοι εμφορούνται από πάθη, ίντριγκες κι εγωισμούς έδωσε στον συγγραφέα την ευκαιρία να συνθέσει ακόμη ένα μεγάλου εύρους μωσαϊκό προσώπων, ψυχοσυνθέσεων και συμπεριφορών που θέτει μέχρι σήμερα το ερώτημα: υπάρχει χώρος για το καλό;
Όπως κι αν εκληφθεί, ως παραβολή ή ως έργο διαλεκτικής ή σύγκρουσης, ο «Ηλίθιος» –με τον επί τούτου ειρωνικό τίτλο– φέρνει στο προσκήνιο μια μάχη που είναι πρώτα απ’ όλα εσωτερική κι έπειτα την εξωτερικεύει στα βασικά πρόσωπα του έργου. Ο Νίκος Διαμαντής θα δώσει τη δική του οπτική πάνω σε αυτήν τη σύγκρουση, βοηθούμενος και από τη νέα διασκευή (των Αντώνη και Κωνσταντίνου Κούφαλη) που κρατάει μόλις δέκα ήρωες από το πολυπρόσωπο πρωτότυπο, εστιάζοντας στην ψυχοσύνθεση και την αλληλεπίδρασή τους. Τι συμβαίνει όταν ένας πράος άνθρωπος (στον ρόλο του Μνίσκιν ο Πέτρος Φιλιππίδης) συναναστρέφεται μια κοινωνία υλιστική, στρεφόμενη προς τον αθεϊσμό; Ανθρώπους όπως ο παθιασμένος, σαρκικός Ραγκόζιν (Γιάννης Στάνκογλου), ο μηδενιστής Ιππόλυτος που αμφισβητεί όσο κανείς άλλος την κοσμοθεωρία του (Ιωάννης Παπαζήσης) ή ο υπερόπτης, φιλάργυρος στρατηγός Επάντσιν (Γιώργος Κωνσταντίνου);
Ο Ντοστογιέφσκι, μακριά από κάθε πρόθεση μανιχαϊστικής θεώρησης προσώπων και πραγμάτων, δεν εμπλουτίζει την πινακοθήκη του με καλούς και κακούς, αλλά με αληθινούς ανθρώπους που κουβαλούν ένα μεγάλο φάσμα συμπεριφορών, όπως αποτυπώνεται εύγλωττα π.χ. στη σκιαγράφηση των δύο γυναικών που στρέφονται ερωτικά προς τον Μνίσκιν: η Ναστάζια Φιλίποβνα (Μαρία Κίτσου) και η Αγλαΐα Ιβάνοβνα (Λένα Παπαληγούρα) διαμορφώνονται και ορίζονται από την εσωτερική πάλη μεταξύ μιας αγγελικής αθωότητας και του δαιμονικού αντικατοπτρισμού της. Αυτό είναι που κάνει τον «Ηλίθιο» να αποτελεί τελικά ένα συνολικό στοχασμό πάνω στον άνθρωπο που κρίνεται και σήμερα επιτακτικά αναγκαίος.
Περισσότερες πληροφορίες
Ο ηλίθιος
Ο αδέξιος στις κοινωνικές επαφές πρίγκιπας Μίσκιν επιστρέφει στη Ρωσία, όπου εκπλήσσει με την απλότητα και τον αυθορμητισμό του
