Στο πρόσωπό του, η Ρούλα Πατεράκη βρήκε τον ιδανικό ερμηνευτή του Άγνωστου, ενός alter ego του Άουγκουστ Στρίντμπεργκ στην παράσταση «Post Inferno-Προς Δαμασκόν» της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών.
Ο τίτλος «Προς Δαμασκόν» αναφέρεται στη μεταστροφή του Παύλου από διώκτη των χριστιανών σε Απόστολο των Εθνών. Εννοεί άραγε και μια μεταστροφή του ίδιου του συγγραφέα;
Ο Στρίντμπεργκ είναι ο κατεξοχήν ανασκοπικός συγγραφέας: νιώθεις πως γράφει θέατρο για να κατανοήσει τον απροσάρμοστο εαυτό του. Επίσης είναι ο συγγραφέας της απωθημένης ορμής – και μάλιστα λίγο πριν ο Φρόιντ διατυπώσει την ψυχαναλυτική θεωρία. Μοιραία το έργο του παρακολουθεί τις διανοητικές περιπέτειες του συγγραφέα του και διατρέχει όλα τα είδη του θεάτρου: τα κλασικά ψυχολογικά αριστουργήματά αλληλοεξόντωσης (τον «Πατέρα», τη «Δεσποινίδα Τζούλια», τους «Δανειστές») θα τα διαδεχτούν εξπρεσιονιστικά ποιητικά δράματα (π.χ. το «Ονειρόδραμα», ο «Χορός του Θανάτου»), ενώ παράλληλα γράφει ιστορικά έργα για να καταλήξει σε διανοητικά δράματα δωματίου. Το «Προς Δαμασκόν», γραμμένο μέσα σε μια πενταετία (1898-1903), είναι μια ανασκόπηση των διανοητικών διαδρομών ενός πυρακτωμένου μυαλού, ένα μεγάλο reset. Υπό την έννοια αυτή νιώθω πως το «Προς Δαμασκόν» επέχει στο στριντμπεργκικό έργο την ίδια θέση που έχει ο «Πέερ Γκιντ» στο έργο του Ίψεν.
Τι σας γοητεύει στο ρόλο που ερμηνεύετε;
Η παλινδρόμησή του ανάμεσα στα άκρα του ανθρώπινης διάνοιας, ανάμεσα σε αντιθετικά σχήματα της ανθρώπινης πνευματικής περιπέτειας. Ο Άγνωστος υπόκειται στη θεμελιακή βάση αυτής της αντίφασης: είναι ηθικός και συνάμα ανηθικιστής, βυρωνικός και ενοχικός, νικητής και ηττημένος. Κι ακόμη: ακουμπάει από τη μια πλευρά στον Νίτσε (και πιο συγκεκριμένα στον «Ζαρατούστρα») και τον θεριεμένο του αθεϊσμό και την ίδια ώρα φλερτάρει έντονα με τη χριστιανική μεταφυσική και τη λύτρωση διά της αγάπης. Μόνο στον Ντοστογιέφσκι νομίζω μπορείς να συναντήσεις τόσο πυρακτωμένο μοίρασμα του νου και της ψυχής σε δυο αντιδιαμετρικά πνευματικά άκρα.
Ποιες είναι οι σκηνοθετικές οδηγίες που σας έδωσε η Ρούλα Πατεράκη;
Η σκηνοθετική μέθοδος της Ρούλας Πατεράκη, την οποία έχει αναπτύξει μέσα από δεκαετίες δουλειάς στο θέατρο, έχει στο κέντρο της τον ηθοποιό και μόνο τον ηθοποιό. Την πυροδότηση ενός υποκριτικού μηχανισμού μέσα στο ηθοποιό σε σχέση με το αίτημα που η ίδια διαβλέπει μέσα στο κείμενο. Μέσα στις πρόβες οι ρόλοι και οι ηθοποιοί βρίσκουν την έκτασή τους, την κλίμακά τους και τα βάθη τους. Αλλά το στοίχημα της Ρούλας Πατεράκη νιώθω πως είναι περισσότερο το να πυροδοτεί παρά να καθοδηγεί. Καθοδηγεί στενά για να μπορέσει να απελευθερώσει τον ηθοποιό και το κείμενο.
Ποια είναι η σχέση σας με την πίστη;
Η τέχνη είναι μια διαρκής αναζήτηση της πίστης – και ταυτόχρονα μια εξακολουθητική αμφισβήτηση κάθε πίστης. Εάν αισθάνεσαι ασφαλής μέσα σε μια «Πίστη», και μάλιστα την ορίζεις ως «Πίστη» με κεφαλαίο Πι, η τέχνη σού είναι περιττή και άχρηστη. Για να το πω αλλιώς: πιστεύω πολύ στην τέχνη για να αποστρέφομαι τη σιγουριά οποιασδήποτε κανονιστικής πίστης.
Στη διάρκεια της προετοιμασίας της παράστασης, αισθανθήκατε να γεννώνται ερωτήματα;
Εάν ζω μέσα στο θέατρο, το κάνω για να βρίσκω ερωτήσεις. Αυτές οι ερωτήσεις νιώθω πως με πολλαπλασιάζουν. Στο «Προς Δαμασκόν» ξαναβρήκα, μια δεκαετία μετά τον «Πέερ Γκιντ», τη βασική διερώτηση του υπαρξισμού: Πόση αξία έχει να δημιουργεί κανείς ψευδεπίγραφες στιγμές αιωνιότητας εφόσον τα πάντα ανήκουν σε μια αδηφάγο ματαιότητα, σε ένα ολόλαμπρο Μηδέν; Και θεωρώ πως θα προσβάλει τη λάμψη μιας τέτοιας διερώτησης αν επιχειρήσω να δώσω απάντηση.
Ποιο αισθητικό ρεύμα υπερισχύει στο έργο;
Στο έργο υπερισχύει ο Στρίντμπεργκ. Και αυτό είναι το χαρακτηριστικό κάθε μεγάλου συγγραφέα του θεάτρου: στο τέλος ο συγγραφέας ξεπερνά το αισθητικό ρεύμα το οποίο υπηρετεί, και στο τέλος το αισθητικό του αποτύπωμα είναι ο προσωπικός σπασμός του. Γι’ αυτό και ονομάζουμε κάποιον μεγάλο συγγραφέα ή κλασικό συγγραφέα: επειδή ξεπέρασε τους κανόνες που του δόθηκαν.
Αυτή η επική τριλογία σε τι διαφοροποιείται από τη γνώριμη πλοκή των δραμάτων του Στρίντμπεργκ;
Το «Προς Δαμασκόν» είναι ένα ανασκοπικό έργο που μέσα του συγκεράζει όλον τον προηγούμενο αλλά και τον επερχόμενο κόσμο του Στρίντμπεργκ. Ως εκ τούτου είναι μια ωμή και αδιαμεσολάβητη καταβύθιση στο τόσο σκοτεινό αλλά και τόσο δημιουργικό χάος του μυαλού του. Μοιραία οι δραματουργικές ισορροπίες φτάνουν στα όριά τους – και την ίδια ώρα η ένταση του θεατρικού γεγονότος εκρήγνυται.
Θα μας δώσετε μια αίσθηση για το σκηνικό περιβάλλον της παράστασης;
Η Εύα Μανιδακη σχεδίασε ένα μαγικό λαβύρινθο δρόμων και κτιρίων, ένα εξωτερικό κέλυφος της αφήγησης και συνάμα ένα εσωτερικό τοπίο του ίδιου του χαοτικού κειμένου αλλά και του μυαλού του Στρίντμπεργκ. Μέσα σ’ αυτόν το λαβύρινθο οι ηθοποιοί καλούμαστε να βρούμε το νήμα που δεν οδηγεί σε κάποιο προκαθορισμένο κέντρο αλλά σε έναν κρυμμένο και ακαθόριστο ακόμη εαυτό.
Περισσότερες πληροφορίες
Post Inferno - Προς Δαμασκόν
Μια επική μεταφυσική τριλογία με εναγώνιες θεολογικές, υπαρξιακές, συζυγικές και ερωτικές αναζητήσεις.
