©Karol Jarek
Με τη "Δύναμη των αδυνάτων" ως αόρατο νοηματικό νήμα, το MIR Festival, το ευρηματικό αθηναϊκό φεστιβάλ που εδώ και δεκαοκτώ χρόνια ανοίγει νέους δρόμους στις παραστατικές τέχνες, επιστρέφει από τις 20 έως τις 29 Νοεμβρίου, απλώνοντας τη δράση του σε ακόμη περισσότερες γειτονιές και απρόσμενες γωνιές της πόλης. Σαν ένας μικρός διαστημικός σταθμός σε ένα παράλληλο σύμπαν, παρουσιάζει δεκαέξι καλλιτεχνικά πρότζεκτ, όπου η performance συναντά τη σκηνή, την εικόνα, τον ήχο και τον αστικό ιστό, αποκαλύπτοντας αθέατες ιστορίες και κρυμμένες δυνάμεις. Φέτος, μάλιστα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ανεξάρτητη ελληνική σκηνή, με δεκατέσσερα έργα να πραγματοποιούν την παγκόσμια πρεμιέρα τους και την πλατφόρμα KOSMOS να ενισχύει τη διεθνή δικτύωση των δημιουργών.
"Η σύγχρονη τέχνη είναι μια γενεσιουργός δύναμη, μια ακτίνα φωτός που πρέπει να εμπιστευτούμε."
Η ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ, Χριστιάνα Γαλανοπούλου, μιλά στο "α" για τη δύναμη της ευαλωτότητας απέναντι στη ρητορική της ισχύος, την τέχνη ως χώρο αντίστασης, τη σχέση της performance με την πόλη και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ελληνική ανεξάρτητη σκηνή. Για την ίδια, η σύγχρονη τέχνη είναι "μια γενεσιουργός δύναμη, μια ακτίνα φωτός που πρέπει να εμπιστευτούμε", σήμερα περισσότερο από ποτέ.

Η ευαλωτότητα ως πράξη αντίστασης
Αφετηρία της φετινής θεματικής είναι η διαπίστωση ότι ο δημόσιος και πολιτικός λόγος αναπαράγουν διαρκώς μια ρητορική δύναμης, επιβολής και κυριαρχίας. Η Γαλανοπούλου επισημαίνει ότι ακόμη και ο αντίλογος συχνά καταλήγει να χρησιμοποιεί την ίδια γλώσσα, αναπαράγοντας τη λογική που επιχειρεί να αμφισβητήσει. Απέναντι σε αυτή τη συνθήκη, θεωρεί ότι η αναγνώριση της ανθρώπινης ευαλωτότητας μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό ανάχωμα στην κλιμάκωση της βίας.
Εκεί ακριβώς εντοπίζει τη δυνατότητα της τέχνης να ανοίξει μια χαραμάδα για να εισβάλει το συναίσθημα και να μας υπενθυμίσει την κοινή ανθρώπινη υπόστασή μας. "Η υπενθύμιση ότι είμαστε άνθρωποι" είναι, όπως χαρακτηριστικά λέει, η μοναδική βεβαιότητα μέσα σε έναν ωκεανό αβεβαιότητας. Τα δεκαέξι έργα του MIR επιχειρούν να δημιουργήσουν έναν χώρο όπου η ευθραυστότητα, η ποιητική και η τρυφερότητα μπορούν να λειτουργήσουν ως επαναστατική στάση απέναντι σε μια ολοένα σκληρότερη πραγματικότητα.
"Το φεστιβάλ διαμορφώθηκε με σταθερή έγνοια για τον άνθρωπο και τον ανθρωπισμό"
Η καλλιτεχνική διευθύντρια υπογραμμίζει ότι το φεστιβάλ διαμορφώθηκε με σταθερή έγνοια για τον άνθρωπο και τον ανθρωπισμό, αλλά και για τη σχέση τέχνης, πολιτικής και κοινωνίας. Τα έργα θέτουν επείγοντα ερωτήματα για το μέλλον της ανθρωπότητας: τι θα ακολουθήσει μετά την καταστροφή και πώς θα μπορέσουμε να κατοικήσουμε έναν πληγωμένο πλανήτη; Απέναντι σε αυτές τις αγωνίες, το MIR αναζητά αναγεννητικές δυνάμεις, αφήνοντας χώρο στην τρυφερότητα να γίνει κοινός τόπος και στην ποιητική να λειτουργήσει όχι μόνο ως βάλσαμο, αλλά και ως πολιτική πράξη. Η πίστη στον άνθρωπο παραμένει η πυξίδα του.

Η performance συναντά την πόλη
Η σχέση του MIR με την πόλη αποτελεί ένα ακόμη θεμελιώδες στοιχείο της ταυτότητάς του. Το φεστιβάλ δεν περιορίζεται στους συμβατικούς χώρους πολιτισμού, αλλά ενεργοποιεί και απρόσμενα σημεία της Αθήνας, επιδιώκοντας μια διαφορετική ανάγνωση του αστικού τοπίου.
Όπως εξηγεί η Γαλανοπούλου, ορισμένες από τις δράσεις πραγματοποιούνται σε δημόσιους χώρους, όπου οι performances συναντούν πολίτες που ενδεχομένως δεν θα επέλεγαν από μόνοι τους να παρακολουθήσουν αυτό το είδος τέχνης. "Πηγαίνουμε, λοιπόν, εμείς σ’ αυτούς, γιατί τα έργα μας έχουν κάτι επείγον να μεταφέρουν", σημειώνει, υπογραμμίζοντας την ανάγκη η σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία να βγει από τα όρια του θεσμικού της περιβάλλοντος και να συναντήσει την καθημερινή ζωή.
Για την ίδια, κάθε καλλιτεχνική πράξη στον δημόσιο χώρο αφήνει ένα αποτύπωμα, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη βία και τη σκληρότητα που εγγράφονται στην πόλη. Η παρουσία μιας performance μπορεί, έστω και προσωρινά, να καλύψει τα ήδη υπάρχοντα ίχνη και να φωτίσει διαφορετικά τον χώρο. Δεν είναι βέβαιη ότι μια τέτοια παρέμβαση μπορεί από μόνη της να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κατοικούμε τον δημόσιο χώρο, πιστεύει όμως ότι μπορεί να αλλάξει κάτι μέσα μας και, μέσα από αυτή τη μετατόπιση, να μας οδηγήσει σε μια διαφορετική σχέση μαζί του.

Αυτή είναι, άλλωστε, και η ουτοπική διάσταση των δράσεων του φεστιβάλ: η ελπίδα ότι τα όνειρα μπορούν σταδιακά να αποκτήσουν πραγματική υπόσταση και ότι τα ίχνη που αφήνει η τέχνη στην ιστορία της πόλης, των χώρων της και των παραστατικών τεχνών θα μετατραπούν κάποτε σε εργαλεία αλλαγής. "Οι μετεωρίτες που σπέρνουμε" είναι, όπως χαρακτηριστικά λέει, εκείνοι που μπορεί να ριζώσουν και να ανθίσουν σε ένα μέλλον αντάξιο των προσδοκιών μας.
Η ελληνική σκηνή και η διεθνής παρουσία της
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει φέτος το MIR στην ανεξάρτητη ελληνική σκηνή, παρουσιάζοντας δημιουργούς διαφορετικών γενεών και καλλιτεχνικών διαδρομών. Η Γαλανοπούλου αμφισβητεί την αντίληψη ότι η ελληνική τέχνη χρειάζεται να καλύψει κάποια απόσταση από τη διεθνή, υποστηρίζοντας ότι "η σύγχρονη ελληνική τέχνη πάντα είχε τη δική της ξεχωριστή γλώσσα και πάντα συνομιλούσε ισότιμα με τη διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα".
Όπως εξηγεί, η εντύπωση ότι η τέχνη στο εξωτερικό βρίσκεται πάντοτε πιο μπροστά συνδέεται με χρόνιες αντιλήψεις πολιτισμικής εξάρτησης και κατωτερότητας. Αντίθετα, η ελληνική καλλιτεχνική διασπορά βρισκόταν ανέκαθεν στο διεθνές "κέντρο". Εκείνο που κάνει τη διαφορά δεν είναι τόσο η ποιότητα των έργων όσο οι συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργούνται και παρουσιάζονται, η λειτουργία της αγοράς και οι δυνατότητες διεθνούς προβολής και περιοδείας.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η πλατφόρμα KOSMOS, η οποία δίνει τη δυνατότητα σε διεθνείς επιμελητές να παρακολουθήσουν τα έργα του φεστιβάλ και να γνωρίσουν από κοντά την ελληνική σκηνή. Ωστόσο, η Γαλανοπούλου τονίζει ότι τέτοιες πρωτοβουλίες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μια οργανωμένη πολιτιστική πολιτική. Η απουσία ενός συνολικού σχεδίου αφήνει τους δημιουργούς να δίνουν μεμονωμένα τις μάχες τους, χωρίς συνέχεια και σταθερή υποστήριξη. "Αν σήμερα έχουμε πέντε αναγνωρίσιμα ονόματα, αυτό είναι αποτέλεσμα μεμονωμένων πρωτοβουλιών και όχι αποτέλεσμα ενός σχεδίου", παρατηρεί.
Παράλληλα, θεωρεί ότι πρέπει να επαναπροσδιοριστεί και ο ίδιος ο όρος "ελληνική σκηνή των ανεξάρτητων παραστατικών τεχνών". Η οικονομική κρίση οδήγησε πολλούς εξαιρετικούς δημιουργούς στο εξωτερικό, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες υποστήριξης της καλλιτεχνικής παραγωγής. Σήμερα, αυτοί οι καλλιτέχνες αποτελούν ενεργά μέλη των ευρωπαϊκών καλλιτεχνικών κοινοτήτων, διαμορφώνοντας νέες συνεργασίες και ανοίγοντας τον διεθνή ορίζοντα της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας.

Ένα πανόραμα διαφορετικών φωνών
Το φετινό πρόγραμμα αποτυπώνει αυτή την πολυφωνία, φέρνοντας κοντά καταξιωμένες δημιουργούς της χορογραφικής performance, όπως η Kat Válastur (Βερολίνο) και η Κατερίνα Ανδρέου (Γαλλία), με καλλιτέχνες που περιοδεύουν συστηματικά στο εξωτερικό, όπως η Ιωάννα Παρασκευοπούλου, αλλά και δημιουργούς που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα, όπως η Βιτόρια Κωτσάλου και ο Αντώνης Αντωνόπουλος.
Στο ίδιο πανόραμα συμμετέχουν νεότερες δημιουργοί που ζουν στο εξωτερικό, όπως η Αλέξια Σαραντοπούλου (Ιταλία), η Σοφία Δανάη Βορβίλα (Βέλγιο) και η Νεφέλη Αστερίου (Γαλλία), μέλη της αθηναϊκής πανκ σκηνής, όπως οι Violet 76, Αντωνία Πιτουλίδου, Ανθή Κουγιά και Ευδοκία Νούλα, καθώς και μια νέα γενιά που παρουσιάζει τα πρώτα της έργα, με τη Νεφέλη Παπαναστασοπούλου και την Κωνσταντίνα Μπάρκουλη.
Η συνύπαρξη τόσο διαφορετικών καλλιτεχνικών φωνών αποτυπώνει την πολυμορφία και τη δυναμική της ανεξάρτητης ελληνικής δημιουργίας. Για τη Γαλανοπούλου, το MIR παραμένει ένας ανοιχτός τόπος συνάντησης, όπου η σκηνή συναντά την πόλη και η τέχνη την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Ένα φεστιβάλ που, μέσα από την αμφισβήτηση, την ποιητική και τη συλλογικότητα, επιμένει να υπερασπίζεται την πίστη στον άνθρωπο και στη δυνατότητα ενός διαφορετικού κόσμου.

Περισσότερες πληροφορίες
MIR festival 2026
Το διεθνές φεστιβάλ σύγχρονης τέχνης MIR επιστρέφει για δέκατη όγδοη χρονιά με δεκαέξι έργα θεάτρου, χορού και μουσικής περφόρμανς. Σε επιμέλεια της Χριστιάνας Γαλανοπούλου, η φετινή διοργάνωση στρέφεται στις διεθνείς διαδρομές Ελλήνων καλλιτεχνών που ζουν και δημιουργούν στο εξωτερικό, αναδεικνύοντας νέες αντιλήψεις για τη σχέση ανάμεσα στο "κέντρο" και την "περιφέρεια". Μέσα από διεθνείς συνεργασίες και έργα, τα περισσότερα από τα οποία δημιουργήθηκαν ειδικά για το φεστιβάλ, το MIR εξακτινώνεται σε γειτονιές της Αθήνας και της Αττικής. Το πρόγραμμα συνδέεται με ένα κοινό θεματικό νήμα, τη "Δύναμη των αδυνάτων", φωτίζοντας τη συλλογική αντίσταση και ανυπακοή. Παράλληλα, διοργανώνεται για δεύτερη χρονιά η Πλατφόρμα Kosmos για νέους δημιουργούς, με στόχο τη σύνδεσή τους με ευρωπαϊκούς πολιτιστικούς οργανισμούς.



