Δικαιοσύνη, εξουσία και ιδιωτικά αδιέξοδα: Ο Τάκης Τζαμαργιάς μιλάει για τη "Συναίνεση"

Το επίκαιρο και αιχμηρό έργο "Συναίνεση" (Consent) της βραβευμένης Βρετανίδας συγγραφέως Νίνα Ρέιν επιστρέφει για δεύτερο κύκλο παραστάσεων στο Σύγχρονο Θέατρο, σε σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργιά, από τις 16 Οκτωβρίου. Με αφορμή μια υπόθεση σεξουαλικής βίας, το έργο διερευνά τα ρευστά όρια ανάμεσα στον νόμο, την ηθική και την προσωπική ευθύνη, αποκαλύπτοντας πώς η δικαστική λογική εισβάλλει φθοροποιός στην ιδιωτική ζωή. Επί σκηνής, ένα εξαιρετικό πρωταγωνιστικό σύνολο —Αλέξανδρος Μαυρόπουλος, Κίττυ Παϊταζόγλου, Βαλέρια Δημητριάδου, Παναγιώτης Γαβρέλας, Βαγγέλης Αμπατζής, Καλλιόπη Παναγιωτίδου, Μανταλένα Καραβάτου— ξεδιπλώνει τις αντιφάσεις, τα στερεότυπα και τα αδιέξοδα των ηρώων.

Ο σκηνοθέτης Τάκης Τζαμαργιάς μιλά για τη γλώσσα ως εργαλείο εξουσίας, τη δραματική ένταση και την ουσιαστική ενσυναίσθηση που απαιτείται για να υπάρξει αληθινή συναίνεση.

Όταν η δικαστική λογική εισβάλλει στην ιδιωτική ζωή

Η "Συναίνεση” της Νίνα Ρέιν πραγματεύεται ένα εξαιρετικά επίκαιρο και ευαίσθητο θέμα. Ποιο είναι το κεντρικό ερώτημα που θέτει η παράσταση και πού συναντιούνται τα όρια του νόμου, της ηθικής και της προσωπικής ευθύνης;" Στο συγκεκριμένο έργο καταπιάνεται με ένα επίκαιρο και ευαίσθητο θέμα, όπως ο βιασμός, αλλά αυτό αποτελεί αφορμή για να διερευνήσει τη σχετικότητα της "Συναίνεσης" στο χώρο της θεσμικής δικαιοσύνης στα δικαστήρια από τη μια και της βιωμένης εμπειρίας στην εντός των τειχών ιδιωτικής ζωής μας από την άλλη. Τι γίνεται αλήθεια όταν οι εκπρόσωποι της δικαιοσύνης, δικηγόροι και εισαγγελείς, μεταφέρουν τη δικαστική λογική και τα νομικίστικα επιχειρήματα τους στις διαπροσωπικές τους σχέσεις.  Τι είδους Συναίνεση μπορεί να υπάρξει στη σχέση ενός ζευγαριού, όταν δεν υπάρχει ειλικρίνεια και κυριαρχεί η λογική της υποκρισίας και του βολέματος;

Οι αντιφάσεις των ηρώων και τα πατριαρχικά στερεότυπα

Βλέπουμε μια ομάδα δικηγόρων να αναμετράται στο δικαστήριο για μια υπόθεση σεξουαλικής βίας, την ώρα που οι ίδιοι στην ιδιωτική τους ζωή καταρρέουν. Πώς αποκαλύπτονται οι δικές τους αντιφάσεις και τα πατριαρχικά στερεότυπα πίσω από τις κλειστές πόρτες;" Τα θύματα στην εξέλιξη της συγκεκριμένης ιστορίας γίνονται θύτες κι οι θύτες θύματα. Όλοι κρίνουν με ευκολία τους άλλους, ενώ κανείς δεν έχει ολοκληρωμένη άποψη του τι συμβαίνει. Στην ιδιωτική τους ζωή καταρρέουν, όταν συνειδητοποιούν πως η λογική των επιχειρημάτων και τα ρητορικά σχήματα που χρησιμοποιούν για να αθωώσουν τους πελάτες τους δεν είναι ικανά να τους βοηθήσουν να σταθούν στις διαπροσωπικές τους σχέσεις Εκεί στη ρευστότητα των διαφυλικών σχέσεων, όπου καιροφυλακτούν τα πατριαρχικά τους σύνδρομα και στερεότυπα αναγκάζονται να αποδεχτούν τις αντιφάσεις τους στη υποτιθέμενη βεβαιότητα κάποιων δικαστικών αποφάσεων. Τίποτα στο έργο δεν είναι άσπρο – μαύρο, κινείται σε μια γκρίζα περιοχή.

Η γλώσσα ως εργαλείο εξουσίας

Όπως και στις "Φυλές" η Νίνα Ρέιν, ως γλωσσολόγος υποστηρίζει πως η γλώσσα στα χέρια των ισχυρών γίνεται εργαλείο εξουσίας και χρησιμοποιείται κατά πως βολεύει. Όποιος ξέρει να χειρίζεται τη γλώσσα στο δημόσιο βίο ορίζει το σωστό και το λάθος, το δίκαιο και το άδικο, πολλές φορές σε βάρος της ζωής του άλλου. Πολύ περισσότερο από τον τρόπο που τη χρησιμοποιούν οι δικηγόροι στις ερωτήσεις τους στα δικαστήρια, οι οποίες είναι φτιαγμένες έτσι, ώστε να προεξοφλούν την απάντηση. Οι ίδιοι όμως αυτοί, οι εγνωσμένου κύρους για την ηθική τους, τις υψηλές ιδέες τους και τα πνευματικά τους ενδιαφέροντα, εντός των τειχών στην ιδιωτική τους ζωή μιλούν μια γλώσσα διαφορετική που προσιδιάζει αυτήν του πεζοδρομίου, σαν αυτή που χρησιμοποιούν οι θύτες πελάτες τους και που καλούνται να υπερασπιστούν, με λέξεις χυδαίες χωρίς να νιώθουν καμιά συστολή. Η τραγικωμωδία προκύπτει από την αντιφατική συμπεριφορά των ηρώων. " Δε μετανιώνω γι αυτό που έκανα, αλλά για αυτό που έπαθα, όταν το έμαθε", λέει ένας ήρωας του έργου, όταν η γυναίκα του τον διώχνει από το σπίτι επειδή την απατά.

Η δημιουργική σύγκρουση και η σκηνική λιτότητα

Επί σκηνής βλέπουμε εφτά εξαιρετικούς ηθοποιούς να εμπλέκονται σε ένα απαιτητικό, απαιτητικό παιχνίδι εναλλαγής ρόλων και ισορροπιών. Πώς δουλέψατε με τους συντελεστές για να χτιστεί αυτή η αμεσότητα, η ρυθμική χημεία και ο ρεαλισμός που απαιτούν οι χαρακτήρες της Νίνα Ρέιν;" Η αναζήτηση του νοήματος στα έργα της Νίνα Ρέιν δεν είναι απλή υπόθεση, γι αυτό και η προετοιμασία στο συγκεκριμένο έργο ήταν γόνιμη και δημιουργική μεν, αλλά με πολλές αντιπαραθέσεις και κάποιες φορές συγκρούσεις, προκειμένου να αποκαλυφθούν οι πολλαπλές σημάνσεις του. Ομολογώ πως στάθηκα τυχερός με αυτό το εξαιρετικό επιτελείο ηθοποιών που δε σταμάτησαν, ακόμα και στις παραστάσεις που ακολούθησαν, να διερευνούν για να φωτίσουν τις αντιφατικές πτυχές, στην παραμικρή λεπτομέρεια, του ρόλου τους και τη σχέση του με τους άλλους. Πολύ συχνά προστρέχαμε στο πρώτο κείμενο, παρότι η μετάφραση του Αντώνη Πέρη είναι πολύ καλή, για να επαληθευτεί η εκάστοτε επιλογή.

Πολλές φορές οι ηθοποιοί κι εγώ μαζί τους βρεθήκαμε αντιμέτωποι με τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα μας για τη σχέση των δύο φύλων, όπου και διατυπώνονταν προσωπικές απόψεις, συχνά εκ διαμέτρου αντίθετες. Έχει ενδιαφέρον πως αυτό που χτίζαμε σε μια πρόβα γκρεμίζονταν στην επόμενη. Ένα νέο στοιχείο άλλαζε τη δυναμική του νοήματος. Το αποτέλεσμα πάντως μας δικαιώνει όλους και επιβεβαιώνεται από την ανταπόκριση των θεατών σε σειρά ερωτημάτων που θέτει. Δεν ήθελα κανένα στοιχείο να κυριαρχεί εκτός από την υποκριτική των ηθοποιών, εξού και η μίνιμαλ σκηνογραφία και ο φωτισμός. Η υπαινικτική μουσική από την πλευρά της εντείνει την εσωτερική εξέλιξη των ηρώων από σκηνή σε σκηνή.

Η ενσυναίσθηση ως μοναδική προϋπόθεση "Συναίνεσης"

Η εμπειρία από τη μέχρι τώρα πρόσληψη της παράστασης έδειξε πως τα δυσδιάκριτα όρια της Συναίνεσης εντός του γάμου δεν επιτρέπουν απαντήσεις. Αναρωτιώνταν περισσότερο αν μπορεί να υπάρχει αληθινή Συναίνεση και όχι καμουφλαρισμένη υποταγή από ανάγκη και φόβο στη σχέση μας με τον άλλον. Στις γκρίζες ζώνες της ζωής μας, που όλα είναι σχετικά, τίποτα απόλυτα λογικό ή απόλυτα συναισθηματικό δεν μπορεί να βοηθήσει τη σχέση μας με τον άλλον, παρά μόνο αν αφουγκρασθούμε την ανάγκη του. Μόνο με την ενσυναίσθηση ως προϋπόθεση μπορεί να υπάρξει Συναίνεση. Αυτή είναι η σκέψη – πρόκληση, που θα θέλαμε να αποχωρεί το κοινό από την αίθουσα.