Η Ηρώ Μουκίου, τα 40 χρόνια από το Τσέρνομπιλ και η συγκλονιστική "Φωνή της Λουντμίλα"

"Η πυρηνική ομίχλη δεν φίμωσε ποτέ την Λουντμίλα. Κατόρθωσε να επιβιώσει μέσα σε ένα δυστοπικό περιβάλλον και να φωνάξει την ιστορία της". Μιλήσαμε με την Ηρώ Μουκίου με αφορμή την επιστροφή της συγκλονιστικής παράστασης "Η φωνή της Λουντμίλα" στο θέατρο "Τζένη Καρέζη" στις 15 και 16 Σεπτεμβρίου 2026, για τα σαράντα χρόνια από την πυρηνική καταστροφή του Τσέρνομπιλ. Μια γυναίκα 22 ετών που έζησε από κοντά όσα ακολούθησαν μετά τις 26 Απριλίου 1986, χάνοντας τον πυροσβέστη σύζυγό της, ο οποίος επιχειρούσε στον πυρηνικό αντιδραστήρα. Αυτή είναι η Λουντμίλα, η φωνή της οποίας μεταφέρει στη σκηνή την ωμή πραγματικότητα ενός κόσμου που χάθηκε.

Η παράσταση μετατρέπει σε θέατρο ντοκουμέντο τη μαρτυρία από το ομώνυμο βιβλίο του Σουηδού δημοσιογράφου και σκηνοθέτη Γκούναρ Μπεργκντάλ, σε διασκευή και σκηνοθεσία του 'Άρη Μπαφαλούκα. Σε μια εξομολογητική συνέντευξη, η γνωστή ηθοποιός μιλά για το συναισθηματικό βάρος της πραγματικής μαρτυρίας, τη μετάβαση από την οδύνη στην ελπίδα και την τρομακτική επικαιρότητα του έργου.

Πώς νιώθετε που επιστρέφετε στη "Φωνή της Λουντμίλα" με αφορμή τα 40 χρόνια από το Τσέρνομπιλ;

Τα συναισθήματα είναι ανάμεικτα. Χαρά, συγκίνηση, ευθύνη, δημιουργικό άγχος και κάποια συναισθήματα που μου είναι δύσκολο να τα χωρέσω σε λέξεις. Κάτι σαν μέθεξη. Η συγκεκριμένη χρονική συγκυρία επιτείνει την εσωτερική μου ένταση.

Τι σας συγκλόνισε περισσότερο στην ιστορία της Λουντμίλα όταν ήρθατε για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο και πώς έχει αλλάξει η ματιά σας απέναντί της μέσα στα χρόνια;

Με συγκλόνισε η σεμνότητα και η ενοχή της αφήγησης. Με συγκλόνισε η συνειδητοποίηση του ότι δύο κορίτσια, στην ίδια ηλικία το 1986, το ένα στην Ελλάδα και το άλλο στην τότε Σοβιετική Ένωση, μπορούσαν να ζουν μια τόσο εκ διαμέτρου αντίθετη εμπειρία νεότητας. Νιάτων! Εγώ άνοιγα τα φτερά μου να πετάξω ανεμπόδιστη, εκείνης της τα έκοβαν βίαια οι καταστάσεις. Η πυρηνική έκρηξη καθόρισε την ζωή της για πάντα…

Με συγκλόνισαν οι περιγραφές που φάνταζαν σαν από ταινία. Σταθηκα περισσότερο στο ανατριχιαστικό ανάγλυφο των γεγονότων. Πριν από 16 χρόνια, η ματιά μου ήταν ίσως περιορισμένη στην ανάγκη να φωνάξω μαζί με την ηρωίδα μου και να λειτουργήσω καταγγελτικά. Από τότε μέχρι σήμερα όμως, αντιλαμβάνομαι τις πολλαπλές αναγνώσεις. Πώς καταφέρνει μια κοπέλα τόσο νεαρή, αμόρφωτη, σε μια μικρή επαρχιακή πόλη της Ουκρανίας, δίχως πρόσβαση στην πληροφορία το μακρινό 1986, να δίνει μαθήματα επιβίωσης μέσα από μια αστείρευτη δύναμη ψυχής, αγάπης και προσφοράς για τον συνάνθρωπο και αξιοπρέπεια αξιοζήλευτη; 'Ίσως να αντλούσε και από την άγνοια σε συνδυασμό με τον ορμέμφυτο εαυτό της. Το αποτέλεσμα δικαιώνει την διαδικασία. Η πυρηνική ομίχλη δεν κατάφερε να την ισοπεδώσει. Να την φιμώσει. Κατόρθωσε να επιβιώσει μέσα σε ένα δυστοπικό περιβάλλον και να φωνάξει την ιστορία της.

"Ακριβώς επειδή πρόκειται για ένα υπαρκτό πρόσωπο, δεν είχα την πολυτέλεια και την ελευθερία να την δομήσω χωρίς περιορισμούς. Η φαντασία εδώ μοιάζει αδύναμη. Πώς αλήθεια να φανταστείς την πραγματική κόλαση;".

Τίποτα δεν ειναι επεξεργασμένο απ' όσα αφηγείται. 'Όλα αυθόρμητα σχεδόν πρωτόγονα. Βουβός πόνος, τόσο οξύς που χαράσσει τις σάρκες. Φοβερές έννοιες: Τι είναι θάρρος; Αυτοθυσία; Φόβος; Πόνος; Σε ένα κείμενο χωρίς λογοτεχνική αξία ανακαλύπτω την αξία της ίδιας της ύπαρξης. Διαπιστώνει κανείς πόσο μπορεί να μεγαλώσει το ανάστημα μας, απέναντι σε κάτι υπερφυσικό - παρότι ανθρωπογενές - και να αντιδράσουμε εξίσου υπερφυσικά. Είναι η ψυχολογία ή η φυσική και οι τόσες διαστάσεις της; Με μαγεύει και με ωριμάζει κάθε ανάγνωση καθώς μεγαλώνω κι εγώ μαζί με την Λουντμίλα.

Μιλήστε μας για την ηρωίδα σας και το πώς διαχειρίζεστε επί σκηνής το τεράστιο συναισθηματικό βάρος αυτής της μαρτυρίας;

Ακριβώς επειδή πρόκειται για μια υπαρκτή ηρωίδα, δεν είχα την πολυτέλεια και την ελευθερία να την δομήσω χωρίς περιορισμούς. Η φαντασία εδώ μοιάζει αδύναμη. Πώς αλήθεια να φανταστείς την πραγματική κόλαση; Προσπάθησα να εκπαιδεύσω τα συναισθήματα μου να ανταποκρίνονται in vitro. Την πραγματικότητα την βίωσα "άμα τη εμφανίσει" στη σκηνή. Εκεί έγινε το "πείραμα". 'Ένιωσα σε πραγματικές συνθήκες. 'Έκανα  μια ανείπωτη μετάβαση στην ψυχή της. Το βάρος αβάσταχτο και η διαχείριση του ακόμη πιο δύσκολη. Η τεχνική που συνήθως κάνει άρση και βάζει όρια ανάμεσα στην υποκριτική και τον ηθοποιό σαν άνθρωπο, εδώ σαν να υποχώρησε. Παρόλα αυτά, όλη η διαδικασία με οδηγεί πάντα εκεί όπου και η ίδια η Λουντμίλα οδηγείται. Στην ανακούφιση. Στην αισιοδοξία. Επέρχεται έτσι μια ισορροπία.

Υπάρχει μια φράση της Λουντμίλα που παραμένει πάντα στη σκέψη σας;

Μια φράση που περικλείει όλα όσα πρεσβεύει το έργο - ντοκουμέντο. Η 22χρονη έγκυος Λουντμιλα, λέει στον 25χρονο πυροσβέστη σύζυγό της: "Βάσια που πας; Το πυρηνικό εργοστάσιο έπιασε φωτιά; Ε και; Εσύ έχεις άδεια. Στις 4 πρέπει να είμαστε στο σταθμό των τρένων. Θα προλάβεις;".

Η παράσταση είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ, εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων και διαρκών πυρηνικών απειλών. Τι αποκαλύπτει για την ανθρωπότητα κατά τη γνώμη σας;

Τίποτα δεν έχει αλλάξει και τίποτα δεν είναι όπως παλιά. Ναι μεν η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν προχωρήσει με ταχύτητα φωτός, όμως οι άνθρωποι εξακολουθούν να είναι αφελείς, ευκολόπιστοι, αδιάφοροι, κοντόφθαλμοι, ιδιοτελείς, για να δουν ότι η επόμενη καταστροφή είναι πολύ κοντά. Η κλιματική κρίση, την οποία επέσπευσε η πυρηνική έκρηξη, καθώς και όλα όσα δομούνται γύρω από τον μύθο της πυρηνικής ενέργειας, οι ίδιοι οι πόλεμοι που βασίζονται σε πυρηνικά όπλα, εξακολουθούν να μην μας εκπλήσσουν. Να μην μας κινητοποιούν, να μην μας ευαισθητοποιούν, να μην μας ταράζουν. Τα συνηθίσαμε μάλλον… Με θλίβει αλλά και με θυμώνει αυτή η αποκάλυψη για την ανθρωπότητα του σήμερα.

Υπάρχουν σχόλια θεατών που έχουν παραμείνει χαραγμένα στο μυαλό σας από την πολύχρονη πορεία της παράστασης;

Θα σταθώ στα βουβά πρόσωπα όπου τον λόγο παίρνουν τα δακρυσμένα μάτια. Στα στόματα που είναι άναυδα απορημένα αλλά και οργισμένα. Αυτή η αστραπιαία αλλαγή στην έκφρασή τους, από την οδύνη στην οργή, είναι χαραγμένα στη μνήμη μου.

Η "Φωνή της Λουντμίλα" είναι μία παράσταση που σας καθόρισε ως ηθοποιό αλλά και ως άνθρωπο;

Ναι σίγουρα. Ως ηθοποιό, γιατί έπαψα να επιζητώ  μόνο την αρτιότητα στην τεχνική μου, αλλά παιδεύτηκα ψάχνοντας μέσα σε μια υπαρκτή ψυχή. Μονοπάτια παράξενα. 'Άλλοτε σκοτεινά, άλλοτε φωτεινά. Σαν τα όνειρα, όταν νιώθεις ότι τα βιώνεις και ξυπνάς απότομα. 

Σαν άνθρωπο - παρά το γεγονός ότι προηγήθηκε η ανάγκη μας με τον 'Άρη Μπαφαλούκα να ανησυχούμε για το περιβάλλον και τον άνθρωπο - με καθόρισε γιατί άφησα στην άκρη τα πολύ θεωρητικά γύρω από αυτόν τον τομέα. Πέρασα απότομα στην ωμή πραγματικότητα των συμβάντων που αφηγείται αλλά και βιώνει παράλληλα επί σκηνής ή Λουντμίλα.

Που αλλού θα σας δούμε τη φετινή σεζόν;

Την σεζόν 2026-27, έχω την χαρά να συμμετέχω στην παράσταση του έργου "'Άννα Καρένινα" του Λέοντος Τολστόι σε σκηνοθεσία του Πέτρου Ζούλια, που κάνει πρεμιέρα στο Θέατρον του Κέντρου Πολιτισμού "Ελληνικός Κόσμος" από 6 Νοεμβρίου.