Τη θλιβερή είδηση για τον θάνατο του Σωτήρη Τσόγκα έκανε γνωστή με μια συγκινητική ανάρτηση ο Σπύρος Μπιμπίλας, θυμούμενος τη γνωριμία τους από τις αρχές της δεκαετίας του '80 στα γυρίσματα της εμβληματικής σειράς "Ιερόσυλοι". Όπως σημείωσε, ο Σωτήρης Τσόγκας ξεχώριζε πάντα για τον ήπιο χαρακτήρα και την τελειομανία του. Ήταν ένας αφοσιωμένος εργάτης της σκηνής, που μαζί με την πολυαγαπημένη του σύζυγο, Μαίρη Ραζή, δημιούργησε μια ολόκληρη θεατρική οικογένεια — χαράζοντας παράλληλα μια κοινή πορεία ζωής και τέχνης, καρπός της οποίας είναι και η κόρη τους, η ηθοποιός Κοραλία Τσόγκα.
Η πορεία του Σωτήρη Τσόγκα ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με το όραμα που μοιράστηκε με τη σύντροφό του. Η ίδια η Μαίρη Ραζή, σε μια εξομολόγηση ψυχής στο Αθηνόραμα, είχε περιγράψει με συγκλονιστικό τρόπο τα θεμέλια αυτής της κοινής τους διαδρομής:
"Το 1984, μαζί με τον Σωτήρη Τσόγκα και τον Τάσο Δήμα, ιδρύσαμε την Εταιρεία Θεάτρου "Πρόβα". Στόχος μας ήταν να αναδείξουμε τη νεοελληνική δραματουργία. Στη στέγη μας —το θέατρο της οδού Ερμού— στεγάσαμε τα όνειρά μας και το όραμά μας για το θέατρο. Σε αυτή τη φωλιά ανθίσαμε. Δεν ήμασταν σκηνοθέτες, αλλά μόνον ηθοποιοί. Θέλαμε, με την παρουσία μας, να βάλουμε τη δική μας καλλιτεχνική σφραγίδα στον πολιτισμό της Ελλάδας. Τα θεμέλιά μας ήταν γερά και αντέξαμε στον χρόνο. Σημαντικό ρόλο στην πορεία μας έπαιξε η απόφασή μας να γίνουμε ομάδα και να πάρουμε τη δουλειά μας στα χέρια μας — να ορίσουμε εμείς αυτό που είχαμε ανάγκη να κάνουμε."
Μια ζωή αφιερωμένη στην τέχνη, τη σκηνοθεσία και τη διδασκαλία
Ο Σωτήρης Τσόγκας υπήρξε μια πολυσχιδής και πολυσήμαντη προσωπικότητα των ελληνικών γραμμάτων και των τεχνών. Έχοντας ως γερές βάσεις την αποφοίτησή του από τη Γερμανική Σχολή Αθηνών και τη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, καθώς και τα θεατρικά σεμινάρια στο Tübingen της Γερμανίας, υπηρέτησε τον πολιτισμό από πολλές και υπεύθυνες θέσεις. Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ), του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ) και της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών (ΕΕΣ), ενώ υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Θεάτρου Οδού Ερμού-Πρόβα, της Πειραματικής Σκηνής "Οι Μύστες", καθώς και του Πρότυπου Κέντρου Αποφυγής Άγχους "Η ευ-θυμία".
Η μακρά και πλούσια διαδρομή του μοιράστηκε ανάμεσα στη σκηνή, τη σκηνοθεσία και το διδακτικό έδρανο. Ως ηθοποιός πρωταγωνίστησε σε 45 θεατρικές παραστάσεις, κάνοντας ξεκίνημα ήδη από το 1972 με ειδική άδεια στον εμβληματικό θίασο των Μυράτ - Ζουμπουλάκη, ενώ συμμετείχε σε αρχαίες τραγωδίες στο Ηρώδειο και συνεργάστηκε με σπουδαίους θιάσους. Στην τηλεόραση άφησε το δικό του αποτύπωμα με τη συμμετοχή του στη θρυλική σειρά "Οι Ιερόσυλοι" το 1981.
Παράλληλα, ως σκηνοθέτης, υπέγραψε 50 κλασικά και σύγχρονα έργα, καθοδηγώντας καλλιτεχνικά όλες τις παραγωγές του θεάτρου "Πρόβα" από το 1993 έως το 2019. Η προσφορά του ολοκληρώθηκε μέσα από τον ρόλο του δασκάλου, αφού μετέδιδε με πάθος τις γνώσεις του στη Δραματική Σχολή "Η Πρόβα", σε πανεπιστήμια όπως το ΑΠΘ και το "Λομονόσοφ" της Μόσχας, αλλά και σε ευαίσθητους κοινωνικούς χώρους, όπως οι αγροτικές φυλακές Τίρυνθας.
Το σπουδαίο αυτό έργο αναγνωρίστηκε εντός και εκτός συνόρων μέσα από κορυφαίες τιμητικές διακρίσεις. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το Α' Βραβείο Ανδρικού Ρόλου και Σκηνοθεσίας στο 3ο Διεθνές Φεστιβάλ Διαβαλκανικού Θεάτρου, το Α' Πανελλήνιο Βραβείο Ποιήσεως από την Ε.Ν.Ε.Λ., το Α' Βραβείο Διδασκαλίας στο Διεθνές Φεστιβάλ Δραματικών Σχολών "Υπερίων", το Χρυσό Μετάλλιο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, καθώς και το Βραβείο Πολιτιστικής Προσφοράς από την Ακαδημία των Τεχνών το 2021.
Πέρα από χαρισματικός εργάτης του σανιδιού, ο Σωτήρης Τσόγκας υπήρξε και ένας σπουδαίος παιδαγωγός, ένας δάσκαλος με πολυετή εμπειρία στην υποκριτική και την αγωγή του λόγου. Το 2001, το ζευγάρι έκανε το επόμενο μεγάλο βήμα, ιδρύοντας τη Δραματική Σχολή "Η Πρόβα", κληροδοτώντας μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη στους νέους καλλιτέχνες. Όπως χαρακτηριστικά είχε αποτυπώσει η Μαίρη Ραζή:
"Θέλαμε να μεταδώσουμε τις γνώσεις μας στη νέα γενιά. Η διδασκαλία είναι μία δημιουργική εργασία· μας ενδιέφερε πάντα. Στη διδασκαλία υπάρχει ο πομπός και ο δέκτης. Η σχέση δασκάλου–μαθητή είναι αμφίδρομη. Το θέμα δεν είναι να μάθεις στον σπουδαστή να παίζει έναν ρόλο, αλλά να του διδάξεις την τέχνη της υποκριτικής. Για να γευτεί ένας σπουδαστής τα μυστικά αυτής της τέχνης, νομίζω ότι πρέπει να εγκαταλείψει τον ρόλο που παίζει στη ζωή του, να αποβάλει την προσωπικότητά του και να απελευθερωθεί από τις αναστολές του, ώστε να περάσει σε μια άλλη διάσταση: της απόλυτης ελευθερίας."
Ο ξαφνικός θάνατος του Σωτήρη Τσόγκα αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό, όμως η "καλλιτεχνική σφραγίδα" που ο ίδιος έβαλε στον ελληνικό πολιτισμό, μέσα από τις παραστάσεις του και τους εκατοντάδες μαθητές του που οδηγήθηκαν στην "απόλυτη ελευθερία" της τέχνης, θα μείνει ανεξίτηλη.
Θερμά συλλυπητήρια στη Μαίρη Ραζή, την Κοραλία Τσόγκα και σε όλους τους δικούς του ανθρώπους. Η εξόδιος ακολουθία θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 20 Ιουνιου, ώρα 12:00 στο Νεκροταφείο Ζωγράφου.
