Η Ιόλη Ανδρεάδη σε διεθνή τροχιά: Ποιος είναι ο επόμενος σταθμός της;

Τι να πω γι’ αυτό το κορίτσι... Την πρωτοσυνάντησα το 2017, όταν το Φεστιβάλ Φιλίππων γιόρταζε τα 60 του χρόνια με ένα πλούσιο πρόγραμμα και καινοτομούσε διοργανώνοντας στο Αρχαίο Θέατρο και την περιοχή των Κρηνίδων ένα διεθνές εργαστήρι αρχαίου δράματος. Τότε, με τιμώμενο πρόσωπο τον Θεόδωρο Τερζόπουλο, η Ιόλη  ξεχώριζε ανάμεσα στους σκηνοθέτες της νέας γενιάς από την Ελλάδα και την Αμερική που συμμετείχαν. Από εκείνες τις πρώτες δοκιμές στο αρχαίο δράμα μέχρι σήμερα, η εξέλιξή της υπήρξε καταιγιστική.

Σήμερα, η Ιόλη Ανδρεάδη, Επίκουρη Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, αποτελεί μια από τις πιο δυναμικές και πρωτοποριακές φωνές του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου. Από το 2003 έως σήμερα έχει σκηνοθετήσει περισσότερες από 50 παραστάσεις σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, το Λονδίνο, η Ρώμη, το Εδιμβούργο, η Σόφια, η Φιλιππούπολη, η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη. Σπούδασε σκηνοθεσία στη Royal Academy of Dramatic Art στο Λονδίνο, μετεκπαιδεύτηκε στο Lincoln Center Theater Director’s Lab της Νέας Υόρκης και ολοκλήρωσε τη διατριβή της στο King’s College London με θέμα τα Αναστενάρια και τη Σκηνική Πράξη, υπό την υποτροφία του Ιδρύματος Ωνάση.

Η διεθνής παρουσία της Ανδρεάδη υποστηρίζεται τα τελευταία χρόνια από το Κοινωφελές Ίδρυμα Γεωργίου και Βικτωρίας Καρέλια, ενώ στο παρελθόν τη δουλειά της στο εξωτερικό έχουν στηρίξει τα ιδρύματα Fulbright, Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου και Σταύρος Νιάρχος. Το έργο της έχει αναγνωριστεί διεθνώς, με εξαιρετικές κριτικές για παραστάσεις όπως "Όσα Παίρνει ο Άνεμος", "Οικογένεια Τσέντσι", "Αρτώ/Βαν Γκογκ" και "Ελένη".

Ο "Μισάνθρωπος" και η αρένα της Κυψέλης

Στην πρόσφατη παράσταση "Ο Μισάνθρωπος", η σκηνοθεσία της Ανδρεάδη χαρακτηρίζεται από αξιοσημείωτη σιγουριά. Στο ερώτημα πώς άλλαξε η ενέργεια του έργου μεταφερόμενη από το ιστορικό "Κώστας Τσιάνος" της Λάρισας στο νέο θέατρο "Φιλίπ" της Κυψέλης, η  ίδια η Ανδρεάδη είπε σχετικά: " Η ενέργεια της παράστασης νιώθω πως είναι τώρα πολύ διαφορετική. Στο Θεσσαλικό Θέατρο εισπράτταμε μια αίσθηση μοναδικότητας, η παράστασή μας ήταν εκεί, σταθερά, κάθε βράδυ, για το κοινό της Λάρισας και των γύρω περιοχών - πήρε και έδωσε πολλά, βίωσε την ενέργεια της περιοχής, αυτή τη μεγάλη φιλόξενη αγκαλιά.

Στο Θέατρο Φιλίπ επίσης νιώθουμε φροντίδα, από τους ανθρώπους που μας φιλοξενούν, και ταυτόχρονα γινόμαστε μία από τις πολλές επιλογές των θεατρόφιλων της πρωτεύουσας. Χαίρομαι που η παράστασή μας έκανε αυτή τη διαδρομή, μετά τους δυόμιση μήνες στο Θεσσαλικό Θέατρο να έρθει εδώ, με αποτέλεσμα η ενέργεια των ηθοποιών στη σκηνή κάθε μέρα να ξεκινά από ένα επίπεδο και πάνω, έχοντας βρει μέσα σε μια διαδρομή μηνών τρόπους να αλληλοεπιδρούν πραγματικά, ο ένας με τον άλλο, μέσα σε ένα στυλιζαρισμένο και μετωπικό παίξιμο, όπως το απαιτεί το ανέβασμα. Χαίρομαι που αυτό το πλαίσιο μέσα στο οποίο έχουν μπει, σκηνοθετικά και σκηνογραφικά – με το σκηνικό της συνεργάτιδάς μου της Δήμητρας Λιάκουρα – τολμούν να το ζωντανέψουν και να το κάνουν δικό τους, κάθε βράδυ".

Η συνεργασία της με τον Γεράσιμο Γεννατά (στην πέμπτη τους κοινή δουλειά) αποδείχθηκε καταλυτική, με τον ηθοποιό να ενσαρκώνει έναν Μισάνθρωπο που παλεύει ανάμεσα στη λάμψη της κοινωνικής δεξίωσης και το βάθος μιας υπαρξιακής κρίσης. "Τη σεζόν 2019-2020 ήταν η πρώτη, όταν ενσάρκωνε με συγκλονιστική μαεστρία τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη στο "Πόλεμος και Ειρήνη" στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Ακολούθησε το "Κόκκαλο", το "Όσα παίρνει ο άνεμος", η "Genica" και τώρα "Ο Μισάνθρωπος"" μας είπε η Ιόλη.

"Αυτό που κάνει τη μεταξύ μας συνεργασία ουσιαστική, είναι ότι, ο  καθένας με την δική του εμπειρία – η οποία έχει και μια σημαντική διαφορά κλίμακας – φαίνεται πως έχουμε κάποια κοινά ζητούμενα, κάποιες κοινές αξίες τόσο για το πώς αντιμετωπίζουμε την κάθε πρόβα και την κάθε παράσταση, όσο και για το πώς αντιμετωπίζουμε θέματα που άπτονται του πώς – αξίζει να – συνεργάζεται κανείς στο θέατρο. Στην πρόβα και στην παράσταση – και στο αμέσως πριν και στο αμέσως μετά της παράστασης – ο άνθρωπος του θεάτρου είναι θεωρώ σημαντικό να είναι όσο το δυνατόν πιο παρών – και μάλιστα παρών ως μια φροντισμένη εκδοχή του εαυτού του, περιποιημένος μέσα του. Ο Γεράσιμος είναι ακριβώς έτσι".

 

Την πρωτότυπη έμμετρη διασκευή του μολιερικού έργου συνυπογράφουν Ιόλη Ανδρεάδη και Άρης Ασπρούλης. Η συνεργασία της με τον Άρη Ασπρούλη έχει αποδώσει δεκαεπτά θεατρικά έργα, πρωτότυπα και διασκευές, που συνδέουν ιστορικές και λογοτεχνικές αναφορές με πειραματική θεατρική γλώσσα. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν η τετραλογία για τη ζωή και το έργο του Αντονέν Αρτώ, καθώς και πρωτότυπες διασκευές των "Όσα Παίρνει ο Άνεμος", "Πόλεμος και Ειρήνη" και "Περηφάνια και Προκατάληψη". Οι παραστάσεις τους ανεβαίνουν τα τελευταία χρόνια σταθερά σε διεθνείς σκηνές, όπως στο The Tank Theater της Νέας Υόρκης, και έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιταλικά και βουλγάρικα.

Το αμερικανικό Broadwayworld.com, ο έγκυρος οδηγός για το θέατρο παγκοσμίως, παρακολουθεί στενά την πορεία της και έχει αφιερώσει εγκωμιαστικά σχόλια στη σκηνοθετική της προσέγγιση. Ενδεικτικά, αναφέρουμε δύο από τις κριτικές που ξεχώρισαν:

Για το "Όσα παίρνει ο άνεμος": "Η σκηνοθεσία της Ανδρεάδη είναι αξιοσημείωτα σίγουρη. Η ροή είναι ευκίνητη, με έναν ρυθμό που μοιάζει σχεδόν κινηματογραφικός... Χειρίζεται το τεράστιο αφήγημα με την αυτοπεποίθηση ενός μαέστρου".

Για την "Οικογένεια Τσέντσι": "Η Ανδρεάδη έχει καταλήξει σε ένα μοναδικά πρωτότυπο σύστημα που είναι ταυτόχρονα όμορφο και φωτεινό. Το ύφος θυμίζει Ρόμπερτ Γουίλσον, αλλά το στυλ της ενσωματώνεται αρμονικά στην αφήγηση, ομαλά και οργανικά".

Διεθνής αναγνώριση: Από τα Σκόπια στη Νέα Υόρκη

Πριν λίγες ημέρες, η υπογραφή των Ανδρεάδη-Ασπρούλη "ταξίδεψε" στα Σκόπια, όπου ο μονόλογος "Αρτώ / Βαν Γκογκ" έκανε πρεμιέρα στο διάσημο Public Room με τον Branko Mihajloski. 

Η επόμενη στάση είναι η Νέα Υόρκη στο πλαίσιο του μίνι φεστιβάλ "ANTONIN ARTAUD - 130th ANNIVERSARY". Για 7η συνεχή χρονιά, το περίφημο The Tank Theater στο Μανχάταν εντάσσει στο ρεπερτόριό του τις παραστάσεις της. Στις 16, 17 και 18 Απριλίου, το αμερικανικό κοινό θα βιώσει μια ενιαία θεατρική πρόταση αφιερωμένη στον Αντονέν Αρτώ, με την ευκαιρία των 130 χρόνων από τη γέννησή του. Θα παρουσιαστούν τα έργα:
"Κόκκαλο" με τον Γεράσιμο Γεννατά (που επιστρέφει μετά το τριπλό sold out του 2023).
"Genica: ο πίδακας του αίματός μου" με τη Βανέσα Αδαμοπούλου και τον Γεράσιμο Γεννατά (βασισμένο στον έρωτα του Αρτώ για τη Γενίκα Αθανασίου).
Η μουσική και στα δύο έργα ανήκει στον ιδιοφυή Γιώργο Παλαμιώτη, ενώ οι παραστάσεις τελούν υπό την αιγίδα του Ελληνικού Προξενείου της Νέας Υόρκης.

Τι εισπράττεις από το κοινό του εξωτερικού σε σχέση με το ελληνικό;

"Από το κοινό του εξωτερικού εισπράττω συνήθως μια μεγάλη διάθεση για συζήτηση, για διάλογο. Στη Νέα Υόρκη είναι άλλες οι μορφές των παραστάσεων – από το μεγάλο μιούζικαλ και τους κώδικές του ως την μικρή πειραματική παραγωγή – και συνήθως, επειδή στο επίκεντρο του αμερικανικού θεάτρου βρίσκεται ο ηθοποιός, και όχι ο σκηνοθέτης, υπάρχει ένα μικρότερο ή μεγαλύτερο φλερτ με αυτό που ονομάζουμε ρεαλισμό. Ταυτόχρονα, πρόκειται και για την κοιτίδα των πιο σημαντικών ίσως θεατρικών πρωτοποριών του εικοστού – και του εικοστού πρώτου - αιώνα. JoAnne Akalaitis, Lee Breuer, Richard Foreman, Robert Wilson, Anne Bogart και τόσοι άλλοι.

Το κοινό του θέατρου The Tank, το οποίο μας εντάσσει σταθερά εδώ και επτά χρόνια στο ρεπερτόριό του, είναι πολυσυλλεκτικό και έχει βιώσει μια πληθώρα θεατρικών αναπαραστάσεων, οι οποίες είναι φορείς μιας μεγάλης και σπουδαίας θεατρικής ιστορίας, της ιστορίας του off-off Broadway θεάτρου, που τα τελευταία χρόνια παραγκωνίζεται και περιθωριοποιείται περαιτέρω για χάρη του κέρδους. Οι συζητήσεις είναι έντονες και φέρνουν σε μας νέα ερεθίσματα και γεννούν στο μυαλό μου νέες προκλήσεις. Νομίζω ότι για αυτό και η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του θεάτρου, η εξαιρετική σκηνοθέτις και πειραματίστρια Meghan Finn, μας προσκαλεί κάθε χρόνο να παρουσιάσουμε δουλειά μας, γιατί αυτό που προσπαθούμε να κομίσουμε καλλιτεχνικά εγείρει ερωτήματα που συνάδουν με τη φιλοσοφία του The Tank.

Η Τέχνη ως "Εξαγωγή Πολιτισμού"

Για την Ιόλη Ανδρεάδη, η κλίμακα αλλάζει, αλλά η ουσία παραμένει η ίδια. Είτε σκηνοθετεί μια υπερπαραγωγή στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, είτε ένα πειραματικό έργο στο Μανχάταν, ο στόχος είναι η επικοινωνία με τον "πυρήνα" του ανθρώπου. Όπως μας είπε :

"Αισθάνομαι τυχερή που κάνω τη δουλειά που αγαπώ, και που η δουλειά αυτή μπορεί και ταξιδεύει. Η καλλιτεχνική μου ταυτότητα δεν έχει φύλο, ή ηλικία, ή άλλα ποσοτικά χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα, όπως είναι φυσικό, επηρεάζεται από την πραγματική μου ταυτότητα ως Ελληνίδας, που μιλάει και γράφει και εκφράζεται όπως επιθυμεί στην ελληνική γλώσσα -πρωτίστως-, που είναι μητέρα, που είναι γυναίκα, και ούτω καθεξής. Χαίρομαι ιδιαιτέρως όταν η δουλειά μου βγαίνει εκτός συνόρων, και έτσι δοκιμάζεται το πώς και κατά πόσο τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της καλλιτεχνικής της ταυτότητας επικοινωνούν με τον "πυρήνα" του ανθρώπου, του θεατή, μια που το θέατρο εν γένει και, συγκεκριμένα, οι δικές μας παραστάσεις, θέτουν ερωτήματα γύρω από ζητήματα που αφορούν μεγάλη μερίδα των ανθρώπων: τον έρωτα, την εξιδανίκευση, το θάνατο, την υποκρισία, την προδοσία, την αλληλεγγύη, τη φαυλότητα, την αγάπη, τη συγχώρεση, την εξουσία, τον ανθρώπινο μόχθο για την επιβίωση.

Αυτό το όνειρο, το να βλέπεις τις παραστάσεις σου να ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο και να συνομιλούν με τόσες διαφορετικές κουλτούρες, δεν γίνεται χωρίς συνοδοιπόρους. Η πολυδάπανη φύση του εγχειρήματος απαιτεί σημαντικούς αρωγούς, που να πιστεύουν σε αυτού του είδους την εξαγωγή πολιτισμού στην οποία αναφέρεστε, για αυτό και θέλω να αναφερθώ -πολύ πέραν της τυπικής αναφοράς- στο Κοινωφελές Ίδρυμα Γεωργίου και Βικτωρίας Καρέλια, μεγάλο υποστηρικτή των παραστάσεων μας στη Νέα Υόρκη τα τελευταία τέσσερα χρόνια, αλλά και στον όμιλο Carnegie Hospitality του Στάθη Αντωνακόπουλου που επίσης ενισχύει με την χειρονομία του την υλοποίηση αυτού του ονείρου τα τελευταία δύο χρόνια".