"Superstar" της Ιωάννας Πορτόλου: Ο χορός στην αρένα της επιβίωσης

Πότε γεννήθηκε για σένα η ανάγκη να δημιουργήσεις το "Superstar” και ποια προσωπική στιγμή στάθηκε αφετηρία;

Συνήθως δεν είναι μία συγκεκριμένη προσωπική στιγμή που πυροδοτεί την δημιουργία του κάθε έργου για μένα. Η δημιουργία είναι μία συνεχόμενη ροή που με καθρεφτίζει την επαφή μου με την ζωή. Υπάρχουν θέματα καινούργια όσο μεγαλώνω ίσως, και άλλα που είναι επαναλαμβανόμενα με άλλη οπτική γωνία ή βάθος επεξεργασίας. Οπότε η ζωή μου και ότι συμβαίνει γύρω μου θα είναι η αφετηρία. Δημιουργώ έργα με την ομάδα Griffon σταθερά και κάθε χρόνο από το έτος 2000. Η ανάγκη μου να δημιουργήσω έχει πάρει και μία επιπλέον μορφή. Η δική μου προσωπική ανάγκη έκφρασης έχει συγχωνευτεί και με την ανάγκη της ομάδας να υπάρχει και να συνεχίσει να υπάρχει. Ίσως το "Superstar" να μιλάει και για το σύστημα πίεσης μέσα στο οποίο καλούμαστε να ζούμε και να δημιουργούμε πλέον.

Στο έργο το σώμα μοιάζει να μη σταματά ποτέ. Τι σε ενδιαφέρει περισσότερο: η αντοχή ή η στιγμή που αυτή καταρρέει;

Με ενδιαφέρει ολόκληρη η καμπύλη. Από το αρχικό κίνητρο μέχρι και την κατάρρευση στο τέλος. Ή μήπως δεν είναι καμπύλη και είναι ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος; Δηλαδή, μήπως μετά την κατάρρευση μπορώ να βάλω μπρος την αντοχή μου ξανά και να δω που θα με πάει; Κάθε φορά που μπορώ να σηκωθώ είναι ένας καινούργιος κύκλος που θα με οδηγήσει σε μια νέα κατάρρευση. Τι χρειάζομαι για να τον σπάσω;

Πώς δουλέψατε με τις ερμηνεύτριες πάνω στα όρια – σωματικά, ψυχικά, σκηνικά;

Η κάθε μία από τις ερμηνεύτριες δούλεψε στον δικό της δρόμο, με τον δικό της τρόπο και γύρω από τα δικά της όρια. Είναι μία αλήθεια για μένα πως ο κάθε ένας από τους ερμηνευτές που έχω δουλέψει έχει άλλη είσοδο στον εαυτό του. Ένας μπορεί να προσεγγίζει την δημιουργία υλικού κινητικά και σωματικά, άλλος συναισθηματικά, άλλος ψυχικά, ενεργειακά, αφηγηματικά, δραματουργικά. Υπάρχουν τόσοι τρόποι όσοι και ερμηνευτές. Συνήθως για μένα έχει νόημα να σέβομαι την προσωπική είσοδο αν περιμένω προσωπικό υλικό και προσωπική σύνδεση με το έργο. Σε ένα ομαδικό κομμάτι του έργου μπορεί να δουλέψω και κάπως διαφορετικά. Η δυσκολία όταν δουλεύεις έτσι είναι ότι όταν έρχεται η στιγμή της δυσκολίας στην πρόβα, γιατί πάντα έρχεται, δεν ξέρεις ποιανού τα όρια είναι που έχουν τεντώσει…

Τι ρόλο παίζει η μουσική μέσα σε αυτή την "αρένα”;

Η μουσική, μιας και ο Αντώνης Παλάσκας που την υπογράφει είναι παρόν από την πρώτη πρόβα μέχρι και την τελευταία, είναι σαφέστατα ένα σημαντικό κομμάτι της δραματουργίας. Η δραματουργία σαν υλικό έρχεται από τις ερμηνεύτριες και την μουσική του Αντώνη, η επεξεργασία του υλικού αυτού από ένα εξωτερικό μάτι είναι δική μου και της Δήμητρας Μητροπούλου που υπογράφει την δραματουργία. Ακόμα και στις παραστάσεις είναι με κάποιο τρόπο ανοιχτή η μουσική σε αυτό που συμβαίνει, την στιγμή που συμβαίνει. Η παράσταση είναι κάτι ζωντανό, είναι ο χώρος στον οποίο συναντιόμαστε οι συντελεστές. Η μουσική έχει τον ρόλο του συνεκτικού ιστού. Μας οδηγεί, μας παρασύρει, μας πηγαίνει σε περιοχές που δεν γνωρίζαμε και ενίοτε μας φτάνει στα όρια μας. Είναι όμως σίγουρα ένας από τους παίκτες του παιχνιδιού. Εχει και αυτή τα δικά της όρια και την δική της ιδιοσυγκρασία στην οποία κάποιες φορές αναφερόμαστε για να βρούμε την λύση που μας λείπει.

Υπάρχει για σένα διαχωρισμός ανάμεσα στη φιλοδοξία ως δημιουργική δύναμη και στη φιλοδοξία ως αυτοκαταστροφή;

Ίσως σαν αίσθηση να μπορώ να διακρίνω την διαφορά. Στην θεωρία δηλαδή καταλαβαίνω πως υπάρχει μεγάλη διαφορά. Όταν όμως δεν βλέπω καθαρά την πρόθεση μου, μπορεί και  να χάσω τον τελικό προορισμό ή στόχο. Στόχος μπορεί να μην είναι η αυτοκαταστροφή αυτή καθαυτή, αλλά μπορεί να προκύψει στην διαδρομή. Πάλι έχω την εντύπωση ότι καταλήγουμε στην αναγνώριση των ορίων μας. Άρα ο διαχωρισμός είναι μεταξύ μίας δημιουργικής αλλά διαλλακτικής πρόθεσης και μίας απαίτησης για ένα προκαθορισμένο αποτέλεσμα.

Πιστεύεις ότι ο σύγχρονος χορός σήμερα πιέζεται να λειτουργήσει περισσότερο ως "θέαμα” για να επιβιώσει;

Όχι απαραίτητα. Πιστεύω πως ο σύγχρονος χορός ξέρει σήμερα περισσότερο από ποτέ ποια είναι η θέση του χωρίς αυταπάτες. Αυτό που ονομάζεται σύγχρονος χορός δεν έχει περιθώρια να λειτουργήσει ως θέαμα ούτε του το επιτρέπουν τα αποθέματα του. Το θέαμα είναι κάτι που χρειάζεται πλεόνασμα και αφθονία και αυτό δεν υπάρχει. Όταν είναι μετρημένα τα αποθέματα πρέπει να βρεις τι είναι σημαντικό από αυτά που θέλεις να πεις. Ο σύγχρονος χορός επιβιώνει σήμερα με τα ελάχιστα. Ο μόνος παράγοντας που τείνει προς την κατεύθυνση του θεάματος αν μπορώ να το πω έτσι, είναι η τεχνική των χορευτών που εξελίσσεται συνεχώς.

Πώς βλέπεις τη θέση του σώματος στη διεθνή σκηνή: ως πολιτικό εργαλείο, ως προϊόν ή ως πεδίο αντίστασης;

Το σώμα το βλέπω σαν πολύ-εργαλείο πλέον. Μπορεί να πάρει πολιτική θέση αν χρειαστεί, να γίνει οικειοθελώς ένα προϊόν ή να γίνει πεδίο αντίστασης. Δεν υπάρχει θέση που να μην μπορεί να πάρει! Αυτή είναι η δύναμη του σώματος. Είναι πλέον μέσα στην εκπαίδευση των χορευτών και των χορογράφων όλες αυτές οι θέσεις και οι επιλογές. Είναι μέρος της κινησιολογίας και της δραματουργίας το λεξιλόγιο του σώματος σαν οπτική γωνία, σαν μέρος της αφήγησης.

Παρατηρείς κοινές θεματικές στον σύγχρονο χορό διεθνώς τα τελευταία χρόνια;

Έχω την εντύπωση πως μέρος της θεματικής πλέον είναι να βάλεις τον θεατή στον κόσμο σου. Μέσα στον κόσμο που διαδραματίζεται το έργο. Είναι σαν ένα στοίχημα που πρέπει να κερδίσεις με τα ελάχιστα μέσα που διαθέτεις. Με νύξεις, ίχνη και διάσπαρτα στοιχεία να χτίσεις έναν κόσμο που οδηγεί σε κάποιο νόημα χωρίς αφήγηση που να μιλάει για την εποχή που ζούμε που έχει κάποιο νόημα; Που αναιρείται την επόμενη στιγμή από αυτή που θα το καταλάβεις. Το νόημα διαρκεί όσο διαρκεί μέχρι να έρθει κάτι άλλο να το αντικαταστήσει. Ή που πιστεύεις ότι βλέπεις και ακούς ή δεν πιστεύεις τίποτα.

Τι σημαίνει για σένα να δημιουργείς από την Ελλάδα μέσα σε ένα διεθνές χορευτικό τοπίο;

Γεωγραφική μοναξιά και ενίοτε αποκλεισμός. Δεν έχουμε την πολυτέλεια συνήθως να υπάρχει ο άνθρωπος που θα φροντίσει να βγει η δουλειά προς τα έξω, προς αυτό το πιο διεθνές χορευτικό τοπίο και να αναμετρηθεί με αυτό. Τις περισσότερες φορές τα έργα πεθαίνουν μετά από λίγες παραστάσεις. Δηλαδή μόλις γεννηθούν, πεθαίνουν. Υπάρχει μία ματαιότητα σε αυτό. Τα έργα χρειάζονται επανάληψη και πολλές, πολλές παραστάσεις για να βρουν πραγματικά τον εαυτό τους. Επίσης θα χρειάζονταν έκθεση σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Αυτό δεν είναι απλό από την Ελλάδα για την μέση Ελληνική ομάδα.

Πότε αισθάνεσαι ότι ένα έργο σου έχει πετύχει πραγματικά;

Όταν υπάρχει αβίαστη ροή κοινού και οι θεατές θέλουν να μιλήσουν για το έργο μετά. Κάποιες φορές θέλουν να μιλήσουν αμέσως μετά και άλλες φορές χρειάζονται χρόνο. Επίσης νιώθω ότι ένα έργο έχει πετύχει όταν έχει κάνει τον κύκλο του. Όταν δηλαδή έχει παίξει έναν ικανοποιητικό αριθμό παραστάσεων και έχει δουλευτεί τόσο όσο να μην υπάρχουν αμφιβολίες σε κανένα από τα επίπεδα του, σε καμία από τις ενώσεις του και απλά ρέει. Οι ερμηνευτές πλέον κινούνται ελεύθερα μέσα σε αυτό σαν να είναι σπίτι τους.