Από την κωμωδία στο δράμα: Η Αγγελική Μαρίνου ανάμεσα σε δύο θεατρικά σύμπαντα

Παίζεις ταυτόχρονα στους "Κάλπηδες”, μια λαϊκή, φωτεινή κωμωδία και σε ένα σύγχρονο, αλληγορικό έργο για την κρίση τον "Δεσμώτη”. Πώς μετακινείσαι ως ηθοποιός ανάμεσα σε αυτά τα δύο τόσο διαφορετικά σύμπαντα;

Πρόκειται πράγματι για δύο εντελώς διαφορετικά έργα, κάτι που βρίσκω πολύ ενδιαφέρον και ιντριγκαδόρικο. Στους "Κάλπηδες" αλλάζω συνεχώς ρόλους: υποδύομαι από τις γυναίκες των δύο κάλπηδων μέχρι και τον αρχηγό των πειρατών. Αντίθετα, στον "Δεσμώτη" είμαι μία καθώς πρέπει, σοβαρή και στιβαρή γυναίκα, με ξεκάθαρο σκοπό να υποδείξει στους άλλους πώς πρέπει να συμπεριφέρονται στη ζωή τους, ώστε να επιτύχουν και να γίνουν καλοί άνθρωποι και σωστοί πολίτες. Στο ένα έργο κινούμαι μέσα σε ένα πιο χαλαρό πλαίσιο, με δυνατότητες αυτοσχεδιασμού, ενώ στο άλλο ακολουθώ μια πιο αυστηρή χορογραφία.

Αυτό με δυσκόλεψε λίγο στην αρχή. Είχα συνηθίσει για δύο χρόνια να παίζω σε μια παράσταση με απόλυτη ελευθερία, όπου μπορούσα ακόμη και να αλληλεπιδρώ με το κοινό, και στον "Δεσμώτη" υπήρξαν στιγμές που κρατήθηκα με δυσκολία! Από την άλλη, αυτή ακριβώς είναι και η μαγεία: κάθε παράσταση είναι τόσο διαφορετική, έχει τη δική της δύναμη και τον δικό της τρόπο να επικοινωνεί αυτό που θέλει με το κοινό.

Στους "Κάλπηδες" υπάρχει χιούμορ, παραμύθι και παιχνίδι. Πόσο απελευθερωτικό είναι σήμερα να επιστρέφει κανείς σε ένα λαϊκό αφήγημα που δεν φοβάται τη χαρά;

Δεν είχα ξανακάνει κάτι τόσο καθαρά κωμικό. Στις πρόβες είχα ενστάσεις για κάποια σημεία του έργου· μου φαίνονταν απλοϊκά ή υπερβολικά παιχνιδιάρικα για μια παράσταση ενηλίκων. Ο σκηνοθέτης μας, όμως, ο Κώστας Παπακωνσταντίνου, επέμενε — και του είχα εμπιστοσύνη. Τελικά, σε αυτά ακριβώς τα σημεία οι μεγάλοι ξαναγίνονται παιδιά. Γελούν και το απολαμβάνουν σε βαθμό που δεν το φανταζόμουν.

Κατά τη διάρκεια της παράστασης κάθομαι συχνά ανάμεσα στους θεατές και τους παρατηρώ, κι έτσι κατάλαβα πόση αξία έχει το να κάνεις τον άλλον να γελά σαν παιδί. Γιαγιάδες μού κρατούν το χέρι και μου λένε: "Σας ευχαριστούμε, μα πώς γελάμε έτσι σήμερα!". Eίναι απελευθερωτικό να παίζεις σε ένα έργο που απευθύνεται σε ένα ευρύ κοινό, χωρίς ηλικιακούς περιορισμούς και ανεξάρτητα από το υπόβαθρο του καθενός. Και είναι τύχη να μπορείς να το κάνεις αυτό μέσα από μια παράσταση που εμπεριέχει τη σάτιρα, το παραμύθι και το παιχνίδι, αλλά ταυτόχρονα και την κοινωνικοπολιτική κριτική.

Ο "Δεσμώτης" μιλά για χρέος, υποχρέωση και δεσμά — όχι μόνο οικονομικά αλλά και ηθικά. Τι σε άγγιξε περισσότερο σε αυτό το έργο όταν το πρωτοδιάβασες;

Θαυμάζω πολύ τους ανθρώπους που γράφουν, και ειδικά όσους γράφουν θεατρικά έργα, τα οποία θεωρώ ένα ιδιαίτερα δύσκολο είδος. Είναι πολύ ωραίο και δημιουργικό που αυτή τη στιγμή παίζονται τόσα καινούργια νεοελληνικά έργα στην Αθήνα. Υπάρχουν συγγραφείς που ανήκουν ήδη σε μια ομάδα και μπορούν πιο εύκολα να δοκιμάσουν τα έργα τους, και υπάρχουν και εκείνοι που χρειάζονται κάποιος να τους ανακαλύψει. Είχαμε την τύχη να ανακαλύψουμε τον "Δεσμώτη" και μας κέρδισε αμέσως.

Το έργο, ενώ στην αρχή φαίνεται ότι μιλά για ένα πράγμα, τελικά διαπιστώνεις ότι θίγει πολλά περισσότερα. Ασχολείται με το χρέος, τη δέσμευση, την οφειλή, την οικογένεια, την αναζήτηση της ελευθερίας, τα πάσης φύσεως δεσμά μας. Και ενώ πραγματεύεται θέματα σκληρά, που μας αφορούν τόσο ατομικά όσο και συλλογικά, το κάνει με έναν τρόπο ποιητικό, όπου συνυπάρχουν και εναλλάσσονται αρμονικά το χιούμορ, το μυστήριο και το δράμα.

Βλέπεις σημεία επαφής ανάμεσα στα δύο έργα; Μπορεί η πονηριά και το γέλιο των "Κάλπηδων" να συνομιλήσει με τη σκοτεινότερη πραγματικότητα του "Δεσμώτη";

Εν πρώτοις θα έλεγα πως όχι. Οι "Κάλπηδες" μας θυμίζουν το αυτοσχέδιο της ζωής μας: την αρπακόλα, το "πάμε κι όπου βγει", την πονηριά του Καραγκιόζη. Στον "Δεσμώτη", αντίθετα, υπάρχει ένα αυστηρά δομημένο σύστημα, όπου τα γρανάζια οφείλουν να δουλεύουν προς μία μόνο κατεύθυνση. Όποιος παρεκκλίνει δεν χωράει· όποιος δεν μπορεί να συναλλάσσεται, περισσεύει.

Το γέλιο των "Κάλπηδων" μέσα σε ένα τέτοιο σύστημα δεν ακούγεται. Η απατεωνιά όμως; Αν ζούμε σε ένα κράτος που νιώθουμε ότι δεν μας σέβεται, όπου  η παιδεία και η υγεία υπολειτουργούν, οι μισθοί παραμένουν σταθερά χαμηλοί και όλα γύρω μας ολοένα ακριβαίνουν, τότε είναι σχεδόν αναπόφευκτο να στραφούμε προς την "εύκολη" λύση: προς την καβάντζα, την αρπαχτή, την πατέντα — προς οποιονδήποτε τρόπο επιβίωσης.

Και στα δύο έργα οι ήρωες παλεύουν με κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους: την ανάγκη για επιβίωση, την τιμή, το σύστημα. Πόσο πολιτική θεωρείς τη δουλειά σου ως ηθοποιός σήμερα;

Όταν είπα κάποτε ότι θέλω να ασχοληθώ με το θέατρο, δεν ήξερα καλά καλά τι ήταν αυτό που με τραβούσε προς τα εκεί, ούτε τι ακριβώς ήθελα να κάνω. Όσο προχωρούσαν τα χρόνια ανακάλυπτα τον εαυτό μου και τι είναι αυτό που με γεμίζει. Η επαφή με τους ανθρώπους, η ανάγκη για μοίρασμα, η κοινή επιθυμία να μιλήσουμε μέσα από τις παραστάσεις μας για πράγματα που μας καίνε και μας απασχολούν όλους. Τα έργα που διαλέγουμε έχουν πάντα μια πολιτική διάσταση και μια διάθεση να γίνουν μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού διαλόγου. Τώρα, δεν ξέρω κατά πόσο μπορεί να θεωρεί κάποιος πολιτική τη δουλειά του, αν δεν συνάδει με τη γενικότερη στάση του απέναντι στα πράγματα και την συνολική παρουσία του στο χώρο.

Μπορεί για παράδειγμα να μην είναι πολιτικό το περιεχόμενο του έργου που διάλεξε μια ομάδα, αλλά το πού επέλεξε να το παίξει, πχ σε μία κατάληψη ή σε μία απεργία. Με ποιους ανθρώπους επιλέγουμε να συνεργαστούμε και με ποιους όχι, με ποιους παραγωγούς και με ποιους όχι, σε ποιους οργανισμούς, σε ποια θέατρα, πώς πληρώνονται οι ηθοποιοί, τι εισιτήριο πληρώνουν οι θεατές, πόσο έχει η ατέλεια των συναδέλφων ηθοποιών, σε ποια μέσα διαλέγουμε να διαφημιστούμε ή να δώσουμε συνέντευξη. Όλα αυτά καθιστούν την ύπαρξη και τη δουλειά μας πολιτική.

Ανήκεις σε μια θεατρική ομάδα, τους "Πτωχαλαζόνες" με σταθερή ταυτότητα και διαδρομή. Τι σημαίνει για σένα σήμερα το "ανήκω” σε μια ομάδα και όχι απλώς σε μια παραγωγή;

Με τους Πτωχαλαζόνες (τον Κώστα Παπακωνσταντίνου, τον Ελισσαίο Βλάχο, τον Δημοσθένη Ξυλαρδιστό και πολλούς απ’τους συντελεστές μας, όπως την Μαργαρίτα Τρίκκα, τον Βασίλη Κουτσιλιέρη, τον Γιώργο Αγιαννίτη) είμαστε μαζί από το 2012! "Ανήκω" σε μια ομάδα σημαίνει συνεργάζομαι, νοιάζομαι, συναποφασίζω, συνδημιουργώ, έχω τη δυνατότητα να μην παρεκκλίνω από τις ηθικές μου αξίες και συμμετέχω σε έργα με τα οποία κάτι θέλω να μοιραστώ.

Σημαίνει όμως επίσης ότι είμαι παραγωγός του εαυτού μου, αρχίζω με ένα οικονομικό ρίσκο, γιατί κανείς δεν μου εγγυάται πως θα πάει η παράσταση, έχω έγνοια και επίβλεψη για όλα τα πράγματα κι ευθύνη για τις επιλογές και την πορεία της ομάδας. Επειδή βέβαια τόσα χρόνια έχω μάθει να με αφορά το όλον και όχι μόνο ο ρόλος μου, και σε μία άλλη παραγωγή να είμαι, δεν επαναπαύομαι, δρω και πάλι συλλογικά όσο μου επιτρέπεται, απλώς με λιγότερο άγχος.

Σε μια εποχή επισφάλειας, τι κρατά ζωντανό έναν θίασο; Είναι η ιδεολογία, η φιλία, η ανάγκη να πεις κάτι ή απλώς η επιμονή;

Η Νίνα στον Γλάρο του Τσέχωφ, λέει πως "στη δουλειά μας, στο παίξιμο ή στο γράψιμο, εκείνο που αξίζει δεν είναι η φήμη ή η δόξα, αλλά το να μαθαίνεις να κάνεις υπομονή και να έχεις πίστη". Η πίστη, η αγάπη γι’ αυτό που κάνουμε, η επίμονη και η υπομονή, είναι βασικά συστατικά για να αντέξει κανείς σε αυτό το δύσκολο επάγγελμα, που ήταν ανέκαθεν επισφαλές και ασταθές, πριν η αβεβαιότητα εξαπλωθεί σε ολόκληρη την κοινωνία. Αυτά όμως, θα απαντούσα μέχρι και πέρσι.

Η χρόνια που διανύουμε φέτος είναι πολύ δύσκολη για πάρα πολλούς θιάσους και ας επικράτησε στα μάτια του κόσμου η εικόνα των αμέτρητων sold out και του πλήθους κόσμου που συρρέει στο θέατρο. Είναι μια χρόνια που ταράχτηκαν οι ισορροπίες και οι σταθερές, και πιστεύω ότι είναι κάτι που πρέπει να συζητήσει και να αναλύσει ο κλάδος μας, ώστε να δούμε πώς πορευόμαστε από εδώ και πέρα. Αλλιώς, "ζωντανό" θα μείνει μόνο το καλό marketing.

Ως ηθοποιός και ως άνθρωπος, ποια "δεσμά” νιώθεις ότι σε αφορούν περισσότερο σήμερα; Υπάρχει κάτι που σου δίνει χαρά ή σε κινητοποιεί τα τελευταία χρόνια;

Αυτό που μας κρατάει δέσμιους όλους είναι το χρήμα. Ή μάλλον όχι όλους, όσους δεν μας περισσεύει, και είμαστε πολλοί. Χωρίς το χρήμα, όπως αναφέρεται και στον Δεσμώτη αρχίζουμε συνειδητά ή ασυνείδητα να χάνουμε τις ελευθερία μας σε πολλούς τομείς της ζωής μας. Στις επιλογές μας, στο πώς σκεφτόμαστε, στο πώς κινούμαστε, στο τι διεκδικούμε, στο τι πιστεύουμε ότι μας αξίζει.

Δεν είμαι φύσει αισιόδοξος άνθρωπος, πιο εύκολα παρατηρώ τα κακώς κείμενα, και ειδικά με όσα συμβαίνουν αυτόν τον καιρό γύρω μας, αλλά και πολύ κοντά μας, απελπίζομαι. Σίγουρα τα παιδιά μου με κινητοποιούν για να παλεύω για κάτι καλύτερο και να ελπίζω. Μου δίνουν επίσης χαρά και δύναμη για να συνεχίσω όσα κάνω, οι ομάδες παιδιών που κάνω θέατρο, γιατί έχουν ακόμη τη λαχτάρα στα μάτια τους, και οι θεατές που μας μιλούν μετά από μια παράσταση γιατί καταφέραμε να τους αγγίξουμε μέσα από την καθημερινή τους πανοπλία.

Τι σε αποφορτίζει από την δουλειά;

Μια συνάντηση με φίλους που έχω να δω καιρό ή μια εκδρομή! Με το που βγω στην εθνική, βάλω την αγαπημένη μου μουσική και αφήσω πίσω το τσιμέντο, παίρνω ανάσα.

Έχεις αγαπημένα στέκια στην πόλη;

Αχ, έχω, αλλά με δύο μικρά παιδιά δεν τα πολυεπισκέπτομαι! Μ’ αρέσει να πίνω έναν πρωινό καφέ στο Καταλαχού (ένα συνεργατικό μπακάλικο-μανάβικο φίλων) οπότε μετά να κάνω και τα ψώνια μου, για φαγητό το Ρακόρ και για ποτό το Ορεβουάρ. Αλλά στην πραγματικότητα το στέκι μας λόγω παιδιών είναι το πάρκο Καπάψ! Ένα πάρκο που έχει παιδική χαρά, έχει το καφέ Μύρτιλλο, όπου δουλεύουν άνθρωποι με αναπηρίες, και δίπλα έχει μια βρεφική και μια εφηβική βιβλιοθήκη!

Ποια είναι τα επόμενα καλλιτεχνικά σου σχέδια;

Να κάνω μια ανεπανάληπτη, άχαστη, συνεχόμενα sold out παράσταση.