Πώς μας μιλά ο Γιώργος Παπαπαύλου μέσα από τον "Αρχιτέκτονα"

Ο "Αρχιτέκτων" της Φώφης Τρέζου είναι μια σουρεαλιστική κωμωδία με έντονη υπαρξιακή, φιλοσοφική και πολιτική διάσταση· ένα έργο για τη λεπτή, συχνά αδιόρατη γραμμή ανάμεσα στη φροντίδα και στον έλεγχο. Η Ζωή Ξανθοπούλου σκηνοθετεί τον Γιώργο Παπαπαύλου σε ένα σύμπαν όπου το σπίτι δεν είναι απλώς ένας τόπος κατοίκησης, αλλά ένα αυστηρά οργανωμένο σύστημα: μια σύνθεση που απαιτεί απόλυτη πειθαρχία. Ο εξαιρετικά ταλαντούχος ηθοποιός ερμηνεύει έναν αρχιτέκτονα που παραδίδει σε ένα ζευγάρι το σπίτι που έχει σχεδιάσει για εκείνους. Καθώς το ζευγάρι προσπαθεί να ζήσει τον χώρο — να ξεκουραστεί, να μετακινήσει έπιπλα, να αγαπηθεί — ο Αρχιτέκτονας παρεμβαίνει διαρκώς. Διορθώνει, απαγορεύει, επιβάλλει.

Κάπως παράξενα ακούγονται όλα αυτά. Κι όμως, μέσα από το χιούμορ, την υπερβολή και το παράλογο, το έργο μιλά για την εξουσία της αισθητικής, για την τέχνη όταν μετατρέπεται σε αυθεντία, για τον φόβο απέναντι σε ό,τι δεν ελέγχεται. Για εκείνη τη στιγμή που ο δημιουργός εγκλωβίζεται στο δημιούργημά του και ο χώρος παύει να υπηρετεί τη ζωή. Μοιάζει να είναι ένα πολυεπίπεδο έργο και μας κάνει να αναρωτηθούμε ποιες είναι οι σκέψεις του Αρχιτέκτονα. Ο Γιώργος Παπαπαύλου απαντά σε τέσσερις ερωτήσεις που συνομιλούν με τον πυρήνα του έργου. 

Πότε ένα σπίτι παύει να είναι χώρος ζωής και γίνεται σύστημα εξουσίας;

Ένα σπίτι παύει να είναι χώρος ζωής τη στιγμή που δεν αντέχει πια την ανθρώπινη κατάσταση. Όταν ο δημιουργός του ή ο κάτοικός του δεν το βλέπει ως πλαίσιο που θα κατοικηθεί, θα φθαρεί, θα προδοθεί ίσως, αλλά ως προέκταση του εαυτού του. Εκεί αρχίζει η ταύτιση: το σπίτι δεν υπηρετεί τον άνθρωπο, τον επιβλέπει. Δεν προστατεύει, ρυθμίζει. Δεν αγκαλιάζει, διορθώνει. Τότε το σπίτι γίνεται μηχανισμός ελέγχου, ένας ζωντανός οργανισμός που απαιτεί πειθαρχία για να συνεχίσει να υπάρχει.

 Ποιος αποφασίζει πώς πρέπει να κατοικείται ένας χώρος;

Ο αρχιτέκτονας φαντάζεται τάξη, ο άνθρωπος φέρνει χάος, ανάγκη, επιθυμία, απόκλιση. Αν ο χώρος δεν μπορεί να διαπραγματευτεί με τη ζωή, τότε μετατρέπεται σε δομή επιβολής. Ο έλεγχος γίνεται εγκλεισμός όταν η προσαρμογή επιτρέπεται μόνο προς μία κατεύθυνση, προς το σχέδιο, ποτέ προς τον άνθρωπο. Εκεί ο χώρος παύει να είναι κοινός τόπος και γίνεται κανονισμός.

Τι μένει όταν φύγουν οι άνθρωποι;

Οι τοίχοι μένουν όρθιοι, κρατούν μνήμες, πολύ συχνά παραμορφωμένες από τον χρόνο. Οι σχέσεις έχουν χαθεί, αλλά τα ίχνη τους επιμένουν: μια γρατζουνιά, μια μετατόπιση επίπλου, μια σιωπή που έχει βάρος. Το σπίτι θυμάται διαφορετικά από τον άνθρωπο. Κι έτσι, όταν φύγουν οι άνθρωποι, αυτό που μένει δεν είναι η ζωή, αλλά το αποτύπωμά της , ένα κέλυφος που μοιάζει ήσυχο, αλλά δεν είναι.

 Ποιος έχει δικαίωμα να ορίζει πώς πρέπει να ζούμε;

Κανείς παρά μόνο η αγαθή μας πρόθεση προς κάθε τι γύρω μας! Κάθε σύστημα διεκδικεί το δικαίωμα του να ορίζει πώς πρέπει να ζούμε στο όνομα της λειτουργικότητας, της τάξης, της αισθητικής ή της προόδου. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η αυθεντία παύει να αμφισβητείται. Όταν η κανονικότητα παρουσιάζεται ως φυσικός νόμος και όχι ως κατασκευή. Όταν η τέχνη, αντί να ανοίγει ρωγμές, κινδυνεύει να γίνει άλλο ένα σύστημα. Η αυθεντία γίνεται φυλακή όταν δεν αφήνει χώρο για αποτυχία, για παρέκκλιση, για ανθρώπινη αστάθεια. Και ίσως εκεί βρίσκεται το πιο επικίνδυνο σημείο, όταν η φυλακή δεν μοιάζει πια με φυλακή, αλλά με ιδανικό.

Τη δραματουργική επεξεργασία του "Αρχιτέκτονα"που παίζεται στο Θέατρο 104 συνυπογράφουν η Ζωή Ξανθοπούλου και ο πρωταγωνιστής Γιώργος Παπαπαύλου. Μαζί του παίζουν ο Θεόφιλος Μακρής και η Μαρίνα Φλωροπούλου. Την κίνηση υπογράφι η Μαρίζα Τσίγκα, τα σκηνικά-κοστούμια ο Γιώργος Λυντζέρης. Την πρωτότυπη μουσική σύνθεση και την ενορχήστρωση υπογράφει ο Γιώργος Ατσικνούδας. Οι φωτισμοί είναι της Κατερίνα; Σαλταούρα.