"Respublika": Η rave δημοκρατία του Λούκας Τβαρκόβσκι

Led οθόνες 150 τετραγωνικών μέτρων, σάουνες, εστιατόρια, ένα dancefloor, σημεία χαλάρωσης στο γρασίδι και κερκίδες για θεατές: μια ιδέα που ξεκίνησε από τα δάση της Λιθουανίας κατά την πρώτη περίοδο του Covid έρχεται στο Terra Vibe Park (13-15/6) για να παρουσιαστεί για πρώτη φορά σε ανοιχτό χώρο. Ο πλέον ανερχόμενος Ευρωπαίος σκηνοθέτης, ο Λούκας Τβαρκόβσκι τον οποίο γνωρίσαμε από το πολυαισθητηριακό "Rohtko", δημιουργεί τη δική του ουτοπία, επιχειρώντας να οραματιστεί την κοινωνία του μέλλοντος, στο επίκεντρο της οποίας θέτει τη χαρά της ζωής και την ισότιμη σύνδεση με τους άλλους.

Μια παράσταση-κατάσταση

"Όπως συνηθίζεται, μια σειρά από συμπτώσεις μάς οδήγησαν στη 'Respublika'", εξηγεί ο Τβαρκόβσκι για την παράσταση που στην πραγματικότητα είναι "κατάσταση". "Πρώτα ήρθε η ιδέα, όταν άκουσα από το διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου της Λιθουανίας στο Βίλνιους την ιστορία της Paulava, μιας πολωνικής δημοκρατίας που δημιουργήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα ως ένα μικρό εναλλακτικό κράτος το οποίο είχε ελευθερία, ξεχωριστό νόμισμα, στρατό και αποκαλούνταν 'παράδεισος των χωρικών'. Στην πραγματικότητα δεν ήταν τόσο παραδεισένιο ούτε ένα καθαρά σοσιαλιστικό κράτος, αλλά σίγουρα οι αγρότες είχαν καλύτερη μεταχείριση και ανεξαρτησία. Τότε αρχίσαμε να σκεφτόμαστε την πιθανότητα να δημιουργήσουμε μια αλληλεπιδραστική, εμβυθιστική παράσταση και μιας και το εθνικό θέατρο ήταν υπό ανακατασκευή, είχαμε τη δυνατότητα να δουλέψουμε σε διάφορους εναλλακτικούς χώρους. Έτσι είχαμε δύο κυρίαρχες ιδέες όσον αφορά το πώς θα μιλήσουμε γι’ αυτό το θέμα και το γιατί μας αφορά σήμερα: Σκεφτόμασταν την επόμενη αλλαγή κοινωνικού μοντέλου, η οποία θα μπορούσε να είναι συγκρίσιμη σε μέγεθος με την κατάργηση της δουλοπαροικίας τον 18ο αιώνα, και κατ’ επέκταση τη σχέση μας με τη δουλειά και πώς αυτή θα αλλάξει στο μέλλον. Ξέραμε ότι οι άνθρωποι πειραματίστηκαν αρκετά κατά τον 20ό αιώνα, προσπαθώντας να ανακαλύψουν πώς θα δουλεύει το βασικό εισόδημα, και όλα τα αποτελέσματα ήταν εντελώς θετικά. Προέκυψε επομένως το ερώτημα γιατί δεν πήραμε κάποιο μάθημα από αυτό: επειδή υπάρχουν πάντα δεξιές συντηρητικές κυβερνήσεις που κόβουν τις επιδοτήσεις και δεν επιτρέπουν σε αυτά τα πειράματα να ολοκληρωθούν. Έτσι αρχίσαμε να οραματιζόμαστε ένα μέρος όπου η δουλειά δεν θα είναι απαραίτητη". Πώς σχετίζονται όμως η δουλειά, η ελεύθερη οικονομία και η αυτοδιάθεση με τις rave διοργανώσεις; "Αυτό το κράτος του 18ου αιώνα ήταν τόσο συνδεδεμένο με την ιδέα της ελευθερίας, την κατάργηση της δουλοπαροικίας και το χτίσιμο μιας άλλης κοινωνίας με ελεύθερους ανθρώπους, ώστε αρχίσαμε να αναζητάμε την καλλιτεχνική φόρμα που θα μας επέτρεπε να το εκφράσουμε όλο αυτό με ακρίβεια και να δημιουργήσουμε για το κοινό ένα περιβάλλον ελευθερίας μέσω μιας εμβυθιστικής εμπειρίας κάποιων ωρών. Έτσι μας ήρθε η ιδέα ενός rave, που υλοποιήθηκε έπειτα από πειραματισμό ενός χρόνου, κατά τον οποίο πήγαμε στα δάση, γράψαμε το σενάριο και χτίσαμε μια υβριδική φόρμα συναυλίας, rave, σινεμά, θεάτρου, χορογραφίας, συμπυκνωμένη σε μια εξάωρη εμπειρία".

"Κατά μία έννοια, στο rave γίνεσαι ο ίδιος περφόρμερ πλάι σε άλλους περφόρμερ. Χωρίς κανέναν θεατή πλέον. Στο 'Respublika' αδυνατείς να ξεχωρίσεις ποιος είναι ο θεατής και ποιος ο περφόρμερ".

Σ’ αυτές τις έξι ώρες, το κοινό θα έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί στο χώρο που έχει στηθεί στη Μαλακάσα και να παρακολουθήσει όσες και όποιες από τις δράσεις επιθυμεί, τόσο ζωντανά όσο και μέσω live κινηματογράφησης. Μην επιχειρήσετε να τα παρακολουθήσετε όλα: θα κουραστείτε και θα χάσετε την ουσία του πρότζεκτ. Τα δύο πρώτα μέρη, η επίσκεψη στο χώρο και έπειτα μια πιο δομημένη αφήγηση από τους περφόρμερ, λειτουργούν ώστε να χτιστεί το τρίτο και τελευταίο μέρος, "ένας κοινός χορός και το DJ set, που δεν είναι απλώς ένα rave πάρτι", αναφέρει κρυπτικά ο σκηνοθέτης. "Κάτι που πρέπει να θυμάστε είναι ότι θα έχουμε 1.000-1.500 άτομα στο κοινό και τα βίντεο θα γυρίζονται και θα μοντάρονται επιτόπου, επομένως το κοινό θα γίνει μέρος όχι απλώς της εμπειρίας, αλλά και της παράστασης/ταινίας", συμπληρώνει. Το τελευταίο επιβεβαιώνουν η Ιλειάνα Δημάδη και ο Κωνσταντίνος Τζάθας, επιμελητές Θεάτρου-Χορού της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. "Το θέατρο συνήθως το παρακολουθούμε στο σκοτάδι, καθισμένοι απέναντι από μια σκηνή, ως μια σιωπηλή συλλογικότητα. Βγαίνοντας από μια παράσταση, καθένας έχει αποκομίσει μια ολότελα δική του εμπειρία. Αντίστοιχα, το rave είναι μια άλλου τύπου συλλογική εμπειρία. Σώματα που δονούνται στον ίδιο καταιγιστικό ρυθμό, χορεύοντας καθένα μόνο του –με απόλυτη ελευθερία, στη δική του αυτόνομη ζώνη– αλλά παρέα με πολλούς ακόμη. Κατά μία έννοια, στο rave γίνεσαι ο ίδιος περφόρμερ πλάι σε άλλους περφόρμερ. Χωρίς κανέναν θεατή πλέον. Στο 'Respublika' αδυνατείς να ξεχωρίσεις ποιος είναι ο θεατής και ποιος ο περφόρμερ".

Στέγη raver

"Αν σκεφτούμε ότι η rave ήταν για τα 90s ό,τι η rock για τα 60s, τότε ίσως είναι το δικό μας retrofuturism: η επιστροφή στη δυνατότητα μιας συλλογικής εκτόνωσης κόντρα στους δυσοίωνους καιρούς".

Αναπόφευκτα, αναρωτιέμαι πώς μπορεί το θέμα μιας αυτοοργανωμένης σοσιαλιστικής κοινωνίας να εκφραστεί μέσα από την παραγωγή ενός μεγάλου πολιτιστικού οργανισμού. Και κατ’ επέκταση, αν το rave έχει μπει πια στη mainstream σφαίρα. Για τους ανθρώπους της Στέγης, το "Respublika" που μιλάει "για μια πολιτική ουτοπία με τους όρους μιας rave τελετουργίας είναι το ιδανικό κλείσιμο για τη φετινή θεατρική σεζόν της Στέγης εντός Αθήνας και, μαζί, το ιδανικό πάρτι για την έναρξη του καλοκαιριού". Άλλωστε, τη rave κουλτούρα την αντιμετωπίζουν περισσότερο με όρους ανθεκτικότητας. "Έχει αποδείξει την αντοχή της στο χρόνο, τόσο ως ήχος όσο και ως κουλτούρα. Αν σκεφτούμε ότι η rave ήταν για τα 90s ό,τι η rock για τα 60s, τότε ίσως είναι το δικό μας retrofuturism: η επιστροφή στη δυνατότητα μιας συλλογικής εκτόνωσης κόντρα στους δυσοίωνους καιρούς".

Ο Τβαρκόβσκι φαίνεται να συμφωνεί και τονίζει ως συχνή παρανόηση τη σύγχυση της techno, ενός από τα πιο δημοφιλή μουσικά είδη παγκοσμίως, και της rave κουλτούρας, "μιας δραστηριότητας που έχει πολύ περισσότερα να προσφέρει από εντυπωσιακά DJ sets. Είναι μια πολύπλοκη και πολυπρόσωπη κουλτούρα, με περιεχόμενο ιδεολογικό, πολιτικό και αντικαπιταλιστικό. Νομίζω ότι σήμερα χάνουμε την ταυτότητά της, οπότε χαίρομαι που ιδρύματα τέτοιου μεγέθους μας καλούν να δείξουμε κάτι που πιστεύουμε ότι είναι βαθύτερο και αντιμετωπίζει το rave όχι απλώς ως διασκέδαση αλλά θέτοντας ακόμα περισσότερα ερωτήματα για το νόημά του".

Η μέχρι στιγμής εμπειρία του από την παρουσίαση της παράστασης είναι ότι το κοινό προέρχεται από διαφορετικές ηλικίες και background. "Με κάποιον τρόπο, καθώς μιλάει για ένα κοινό όραμα, για πιθανούς τρόπους συνύπαρξης και για τη δημιουργία μιας φροντιστικής κοινωνίας, ενώνει ανθρώπους με διαφορετικές οπτικές. Σε μια βραδιά, στον ίδιο ρυθμό, σε αυτό το ένα rave που εξαφανίζει το διχασμό ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον, σε εμάς και τον άλλο, στη γυναίκα και τον άντρα, το "Respublika” τα συγχωνεύει όλα με κάποιον τρόπο και σου δίνει τη δυνατότητα να γνωρίσεις εντελώς διαφορετικά κοινά και γενιές".