Μαρία Αιγινίτου: "Ποια πλευρά μας προδίδουμε όταν ενδίδουμε στην προδοσία;"

Με αφορμή το νέο έργο του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη "Στον παράδεισο” που συν-σκηνοθετεί μαζί με τον Γιώργο Παλούμπη και συμπρωταγωνιστεί στο πλευρό ενός ικανού θιάσου -Θάνος Αλεξίου, Ασπασία Κράλλη, Αντώνης Τσιοτσιόπουλος, Αντώνης Γιαννακός, Δάφνη Λιανάκη- στη σκηνή του Arroyo, η Μαρία Αιγινίτου μιλά στο "α” σε μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη για την σύγχρονη ελληνική δραματουργία, την ανθρωποφαγική μας κοινωνία, το θέμα της προδοσίας και την εμπορευματοποίηση της τέχνης, κι όχι μόνο.

Λαμβάνοντας υπόψη τις επιλογές σας, το ελληνικό έργο σας ελκύει περισσότερο το ενδιαφέρον. Που οφείλεται αυτή σας η ανάγκη;
Η ανθρώπινη φύση καθορίζεται από τη μητρική γλώσσα και από τον τόπο καταγωγής. Για να μπορέσω να πάω βαθύτερα στην καρδιά των πραγμάτων, λοιπόν, έχω την ανάγκη να μιλήσω μέσα από την πραγματικότητα που γνωρίζω, με όση ειλικρίνεια και διαύγεια διαθέτω. 

Πιστεύετε ότι η σύγχρονη ελληνική δραματουργία είναι αντάξια της εποχής της;
Πραγματικά πιστεύω ότι η σύγχρονη ελληνική δραματουργία υπερβαίνει την εποχή της, αν και η αποτίμηση θα γίνει κάποιες δεκαετίες αργότερα. Με εντυπωσιάζει η σταθερότητα, η επιμονή, η συνέπεια και η ποικιλομορφία της. Εδώ και μια εικοσαετία διαρκώς ξεπηδούν νέες φωνές, εδραιώνονται και δυναμώνουν. 

"Πιστεύω ότι η σύγχρονη ελληνική δραματουργία υπερβαίνει την εποχή της. Με εντυπωσιάζει η σταθερότητα, η επιμονή, η συνέπεια και η ποικιλομορφία της. Εδώ και μια εικοσαετία διαρκώς ξεπηδούν νέες φωνές, εδραιώνονται και δυναμώνουν”.

Ποιους Έλληνες δραματουργούς ξεχωρίζετε;
Θα αναφέρω τη Λούλα Αναγνωστάκη και τον Ιάκωβο Καμπανέλλη. Νομίζω ότι καθόρισαν το ελληνικό θέατρο και χάραξαν έναν δρόμο που ακολούθησαν κι ακολουθούν ακόμη οι επόμενες γενιές.

Ποιες ήταν οι πρώτες σκέψεις σας όταν διαβάσατε το νέο έργο του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη "Στον παράδεισο” και τι σας γοήτευσε περισσότερο σε αυτό;
Έχει την απλότητα και τη δύναμη μιας παραβολής συνδυάζοντας την υπαινικτικότητα του λόγου. Υπάρχει ακόμη μια σφοδρή σύγκρουση δύο διαφορετικών κόσμων κατά την οποία τα πρόσωπα του έργου βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού και παλεύουν μέχρι τελικής πτώσεως. Αυτό με κάνει να τους συμπονώ.

Σας κάλεσε ο ίδιος ο συγγραφέας για να σας δώσει το έργο του να το σκηνοθετήσετε από κοινού με τον Γιώργο Παλούμπη; Πώς προέκυψε αυτή η συνεργασία;
Η σχέση του Γιώργου Παλούμπη με το κείμενο προϋπήρχε αλλά μεσολάβησε η πανδημία, το κλείσιμο των θεάτρων και κάπου εκεί εμφανίστηκα εγώ. Ζήτησα από τον Βαγγέλη να σκηνοθετήσω το έργο. Παράλληλα, είχα την επιθυμία να παίξω στον "Παράδεισο”. Κάπου εκεί άρχισα να σκέφτομαι πως παρουσιαζόταν μια ενδιαφέρουσα προοπτική για μια σύμπραξη και το πρότεινα. Άλλωστε δεν υπάρχει το θέατρο χωρίς συνεργασία, είναι η βάση του.

"Ένας φυλακισμένος άνθρωπος ακόμη κι αν έχει υπάρξει υπόδειγμα σωφρονισμού είναι στιγματισμένος, είναι εύκολος στόχος. Ο ζωώδης τρόμος μας, κάθε ανεπεξέργαστο, τραυματισμένο κομμάτι μας, χτυπάει συνήθως τους πιο αδύναμους, τις πιο ευάλωτες ομάδες”.

Είναι ιδιαίτερα κινηματογραφικό το σκηνικό που περιγράφει το έργο με φόντο την σωφρονιστική μονάδα που βρίσκεται σε ένα ιδιόκτητο νησί. Πώς μεταφράσατε αυτή την ατμόσφαιρα επί σκηνής;
Η μαγεία του θεάτρου, η ποίηση, προϋποθέτει την παρουσία των ηθοποιών. Η διαδρομή τους, οι προσωπικές τους αναζητήσεις, η συνάντησή τους με τον συγγραφέα και τα πρόσωπα του έργου, το αποτύπωμα του ψυχικού τους κόσμου, το χτίσιμο των σχέσεων, όλα αυτά, είναι τα πιο ακριβά, τα πιο πλούσια σκηνικά.
 

Πιστεύετε ότι η κοινωνία θα στρεφόταν εναντίον ενός φυλακισμένου ανθρώπου - υπόδειγμα σωφρονισμού σε μια αντίστοιχη περίπτωση ενός ατυχήματος που θα μπορούσε όμως να μεταφραστεί και αλλιώς;
Φυσικά. Η κοινωνία μας είναι ανθρωποφαγική. Ένας φυλακισμένος άνθρωπος ακόμη κι αν έχει υπάρξει υπόδειγμα σωφρονισμού είναι στιγματισμένος, είναι εύκολος στόχος. Ο ζωώδης τρόμος μας, κάθε ανεπεξέργαστο, τραυματισμένο κομμάτι μας, χτυπάει συνήθως τους πιο αδύναμους, τις πιο ευάλωτες ομάδες.

Ποια είναι τα θέματα που πραγματεύεται το έργο μέσα από αυτή την ιδιαίτερη συνθήκη;
Εδώ αναδύεται η ανάγκη του ανθρώπου για εξιλέωση. Ας μην ξεχνάμε ότι όλα τα πρόσωπα του έργου κουβαλούν βαριά αδικήματα στην πλάτη τους. Πρόκειται για βαρυποινίτες. Χωρίς ο συγγραφέας να μας αποκαλύπτει το παρελθόν τους, μας καθιστά σαφές ότι οι πράξεις που τους οδήγησαν στη φυλακή ήταν εγκληματικές. Πέρα, λοιπόν, από την επιβεβλημένη ποινή, πώς διαχειρίζεσαι το αίσθημα της ενοχής; Έρχεται ποτέ η στιγμή που νιώθεις ότι καθάρισες, ότι τιμωρήθηκες αρκετά; Συγχωρείς τον εαυτό σου; Ησυχάζεις; Προσωπικά εστιάζω και στο θέμα της προδοσίας. Είναι ένα βασικό στοιχείο που καθορίζει τη συμπεριφορά των προσώπων του έργου μας και προωθεί τις εξελίξεις. Είναι τεράστιο το θέμα της προδοσίας για μένα. Από τη Βίβλο μέχρι τον Σαίξπηρ και τον Ντοστογιέφσκι, μέχρι την πόρτα του σπιτιού μας. Ποια πλευρά μας προδίδουμε όταν ενδίδουμε σ’ αυτήν την πράξη; Είναι μια συγκλονιστική, ανθρώπινη στιγμή.

"Όταν ένα σύστημα στοχεύει στην ανάπτυξη, στις επενδύσεις, όταν οι φυσικοί πόροι είναι προς εκμετάλλευση, προς όφελος της οικονομίας της αγοράς, τότε και η τέχνη και η εκπαίδευση και η υγεία υποβιβάζονται από αγαθά σε προϊόντα”. 

Είστε πρώτα ηθοποιός και μετά σκηνοθέτις ή το αντίθετο;
Ας πούμε πως είμαι δημιουργός. Την ίδια διαδικασία ακολουθώ και στις δύο περιπτώσεις, εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος έκφρασης. Βέβαια, για να εκπαιδευτεί κάποιος στη σκηνοθεσία θεωρώ χρήσιμο να έχει υπάρξει ηθοποιός. Και φυσικά, ως ηθοποιός έχω τη χαρά να απολαμβάνω το ταξίδι στη σκηνή.

Που αποδίδετε εσείς τη στάση της Πολιτείας απέναντι στις καλλιτεχνικές σπουδές;
Την αποδίδω στην εμπορευματοποίηση. Όταν ένα σύστημα στοχεύει στην ανάπτυξη, στις επενδύσεις, όταν οι φυσικοί πόροι είναι προς εκμετάλλευση, προς όφελος της οικονομίας της αγοράς, τότε και η τέχνη και η εκπαίδευση και η υγεία υποβιβάζονται από αγαθά σε προϊόντα.