"Μπορώ να διαλέξω έναν οποιονδήποτε άδειο χώρο και να τον ονομάσω γυμνή σκηνή. Ένας άνθρωπος διασχίζει αυτό τον άδειο χώρο, ενώ ένας άλλος τον παρακολουθεί· αυτό χρειάζεται, όλο κι όλο, για να συγκροτηθεί η θεατρική πράξη". Δεν νομίζω πως υπάρχει άνθρωπος που ασχολείται από οποιαδήποτε θέση με την τέχνη του θεάτρου που να μην ήρθε κάποια στιγμή της ζωής του σε επαφή με αυτόν τον λακωνικό ορισμό της, που έδινε ο Πίτερ Μπρουκ το 1968, στο περίφημο βιβλίο του "The empty space". Αυτή τη συμπύκνωση στα απολύτως απαραίτητα έκανε πράξη ο Μπρουκ με το θέατρο του, αγγίζοντας τα μεγαλύτερα μυστήρια και τις κρυμμένες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης με το μαγικό άγγιγμα της απλότητας - ενός θεάτρου που ο ίδιος ήθελε να έχει κάτι από τη χαρά και τη σοφία του παιδικού παιχνιδιού.
Τη χρονιά που έγραψε το "Empty space", ο Μπρουκ διέγραφε ήδη μία επιτυχημένη σκηνοθετική πορεία, που τον είχε φέρει στη Βασιλική Όπερα (Royal Opera House) και στον θρυλικό Βασιλικό Σεξπιρικό Θίασο (Royal Shakespeare Company) και μάλιστα ως ο νεότερος σκηνοθέτης της ιστορίας του, όμως η πορεία που θα ακολουθούσε ήταν που τον έβαλε στο πάνθεον των σημαντικότερων δημιουργών που γνώρισε το παγκόσμιο θέατρο. Γεννημένος το 1925 στο Λονδίνο, βούτηξε από νωρίς στα νερά της σκηνοθεσίας, το 1942, όσο φοιτούσε ακόμη σε κολέγιο της Οξφόρδης, για να αποδειχθεί τελικά ένας από τους σημαντικότερους οραματιστές και ανανεωτές του θεάτρου για τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες. Ξεκίνησε τη διαδρομή του, σκηνοθετώντας έργα του κλασικού ρεπερτορίου, του αμερικάνικου θεάτρου και του Σέξπιρ, και ηθοποιούς όπως ο Λόρενς Ολιβιέ, η Βίβιαν Λι και ο Πολ Σκόφιλντ, όμως γρήγορα ξεκίνησε να τον απασχολεί η βαθύτερη έρευνα πάνω στη θεατρική τέχνη και πράξη - την οποία μετουσίωσε σε ένα θέατρο λιτότητας και ελάχιστων τεχνικών μέσων, ελαφρύ σαν χάδι, που άγγιζε την ψυχή και έφτανε στην ουσία χωρίς διδακτισμό ή στόμφο.
Διαβάστε Επίσης
Η παράσταση του "Ονείρου καλοκαιρινής νύχτας" που ανεβάζει το 1970 με τον Βασιλικό Σεξπιρικό Θίασο, τοποθετώντας τη δράση σε ένα άδειο λευκό κουτί θεωρείται ακόμη ορόσημο, χάρη στην προσπάθεια απεμπλοκής από τους περιορισμούς του λόγου, την έμφαση στη σωματικότητα και τους αυτοσχεδιασμούς, την αίσθηση τσίρκου που κυρίευε τη σκηνή. Εξάλλου, ήδη από τη δεκαετία του ’60, ο Μπρουκ είχε αρχίσει να διερευνά και να αναζητά τα βασικά συστατικά της θεατρικής τέχνης, αυτά που την κάνουν πανανθρώπινη και παγκόσμια, και γίνεται, δίπλα στον Γιέρζι Γκροτόφσκι και τον Εουτζένιο Μπάρμπα, πρεσβευτής ενός "ανθρωπολογικού θεάτρου".
Η δεκαετία του 1970 σηματοδοτεί την εγκατάστασή του στο Παρίσι, όπου και παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του. Εκεί ίδρυσε μαζί με τη συνεργάτιδά του Micheline Rozan το Διεθνές Κέντρο Θεατρικών Ερευνών, έναν διαπολιτισμικό θίασο με ηθοποιούς από τη Γαλλία, την Ισπανία, την Αγγλία, την Ιαπωνία, την Ελλάδα, κ.α. με τον οποίο ταξιδεύουν ανά τον κόσμο, επιχειρώντας να ανιχνεύσουν και να δημιουργήσουν μία κοινή, πανανθρώπινη γλώσσα. Δίνουν παραστάσεις στο Ιράν και στην Αφρική με και για τους ιθαγενείς πληθυσμούς, πειραματίζονται με τις τοπικές διαλέκτους και τις νεκρές γλώσσες αρχαίων πολιτισμών.
Το 1974 με την επιστροφή τους στο Παρίσι εγκαθίστανται στο εγκαταλελειμμένο και μισοκατεστραμμένο από πυρκαγιά θέατρο του 19ου αιώνα, το περιβόητο πια Bouffes du Nord, που έγινε η μόνιμη στέγη του θιάσου. Εκεί, χωρίς να επέμβουν στο εσωτερικό του παρά μόνο για τα απαραίτητα ώστε να καταστεί ασφαλές, δίνουν τις παραστάσεις τους με τα ελάχιστα τεχνικά μέσα, με το βλέμμα στραμμένο στη σχέση του ηθοποιού με τον εαυτό του και με τον έτερο συμμέτοχο της θεατρικής πράξης, τον θεατή. Η λιτότητα, η αφηγηματικότητα, η σωματική και μουσική έκφραση, η έννοια του ρυθμού, χαρακτηριστικά των παραδοσιακών θεάτρων διαφόρων πολιτισμών της Ανατολής, επηρέασαν το θέατρο που κάνει ο Μπρουκ, είτε σκηνοθετεί μεγάλα ινδικά έπη, είτε έργα του Μπέκετ, είτε εμπνέεται από τις πραγματικές συνεδρίες νευρολογικά διαταραγμένων ασθενών με τους γιατρούς τους.
Στην Ελλάδα πρωτοείδαμε παράστασή του το 1985, όταν στα πλαίσια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας παίχτηκε στο Νταμάρι της Πετρούπολης η εννιάωρη "Μαχαμπαράτα", ένα μεγαλειώδες θέαμα εμπνευσμένο από το ομώνυμο σανσκριτικό έπος του 3ου μ.Χ. αι. Ακολούθησαν το "Χέρι σου μέσα στο δικό μου" (παράσταση στηριγμένη στην αλληλογραφία του Τσέχοφ και της συζύγου του Όλγα Κνίπερ), τα "Θραύσματα" (τέσσερα μονόπρακτα Μπέκετ), ο "Μαγικός αυλός" (μια λιτότατη εκδοχή της όπερας του Μότσαρτ με μόλις ένα πιάνο και καμία από τις οπερατικές συμβάσεις), η "Κοιλάδα των εκπλήξεων" (αντλημένη από το περσικό ποιητικό έργο του 12ου αι., "Η σύναξη των πουλιών"), κ.ά., μέχρι και το 2016, τριάντα χρόνια μετά την πρώτη παράσταση στην Ελλάδα. Η τελευταία του δουλειά, "Battlefield" (παραβολή εμπνευσμένη από ένα επεισόδιο της Μαχαμπαράτα), για χάρη της οποίας ο Μπρουκ επανήλθε στη δύση της ζωής του στο σανσκριτικό έπος επισφράγισε με την αφαίρεση και την πύκνωσή της μία γεμάτη διαδρομή ζωής και σπουδαίου έργου.
