Για έβδομη συνεχή χρονιά ο Μικρός Νότος δημιουργεί πρωτότυπες διαδραστικές παραστάσεις για παιδιά και η Χρύσα Διαμαντοπούλου, ηθοποιός και καλλιτεχνική διευθύντρια, μας μιλά για τον τρόπο που λειτουργεί η ομάδα, από που εμπνέεται αλλά και πώς καταφέρνει να ενεργοποιεί με αγάπη και πολύ μεράκι τη φαντασία των παιδιών.
Με ποιο τρόπο καταφέρνετε να ανανεώνετε τους μύθους και τα λαϊκά παραμύθια έτσι ώστε να έχουν τόσο μεγάλη απήχηση στα παιδιά του σήμερα;
Η ετυμολογία της λέξης «παραμύθι» είναι τόσο μακρινή όσο και η ιστορία μας. Το ομηρικό «παραμυθέομαι» πρωτοσυναντιέται με την έννοια του «συμβουλεύω», ενώ στον Ηρόδοτο και στον Πλάτωνα, εμφανίζεται με την έννοια του «παρηγορώ». Τα παραμύθια αυτά έρχονται από πολύ βαθιά μέσα στο χρόνο ακολουθώντας την εξέλιξη της ιστορίας του τόπου, κουβαλώντας ένα απόσταγμα μνήμης από όλες τις γενιές των Ελλήνων. Θα ήταν ψέμα να πούμε ότι η ομάδα Μικρός Νότος ανανεώνει τα λαϊκά παραμύθια. Αντίθετα τα λαϊκά παραμύθια είναι αυτά που ανανεώνουν εμάς! Και αυτό δεν είναι λογοπαίγνιο. Σκύβουμε πάνω τους με μεγάλο σεβασμό, με μάτια και αυτιά ανοιχτά, για να αφουγκραστούμε το ρυθμό και την ουσία τους, να δούμε το κέντρο της ύπαρξής τους και με σύγχρονα μέσα να κάνουμε τον διάμεσο ανάμεσα στο παραμύθι και τον θεατή.
Αυτή είναι η πορεία εργασίας της ομάδας Μικρός Νότος και του σκηνοθέτη μας Τάσου Ράτζου για να προσεγγίσει κάθε φορά ένα ελληνικό λαϊκό παραμύθι. Αξιοποιώντας αυτή την απύθμενη δεξαμενή λαϊκής σοφίας, με σύγχρονα υποκριτικά μέσα, βασισμένοι στις Αρχές του Εκπαιδευτικού Δράματος, με γνώση, εμπειρία, αλήθεια και πολλή αγάπη ανακαλύπτουμε τη δύναμή τους και ξαφνιαζόμαστε ευχάριστα κι εμείς οι ίδιοι συνεχώς από την απήχηση που έχει το λαϊκό παραμύθι και η παράδοσή μας, τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες.
Στα αλήθεια, η μουσική -πάντα πρωτότυπη και πάντα ζωντανή- αλλά και οι ήχοι που «ντύνουν» τις παραστάσεις μας, είναι ένα ακόμα στοιχείο που δίνει ιδιαίτερο χαρακτήρα στη δουλειά μας. Ο Πέτρος Δαμουλής, μουσικός, και μόνιμος συνεργάτης της θεατρικής ομάδας Μικρός Νότος, συμμετέχει ενεργά στις πρόβες, αποφασίζει τι «ήχο» θέλει να έχει κάθε φορά η παράσταση επομένως και ποια μουσικά όργανα θα χρησιμοποιηθούν και κάνει τον μουσικό σχεδιασμό με πολύ μεράκι, εμμονή και αγάπη.
Η μουσική πολλές φορές στηρίζεται σε παραδοσιακά ακούσματα, άλλες φορές είναι πιο σύγχρονη ή συνταιριάζει διαφορετικές ποιότητες. Η μουσική άλλοτε λειτουργεί συνοδευτικά, άλλοτε ανακουφιστικά, άλλοτε προωθεί τον μύθο ή περιγράφει τα συναισθήματα των ηρώων. Στις 6 παραστάσεις που έχει η ομάδα Μικρός Νότος στο ενεργητικό της έχουμε παρουσιάσει περισσότερα από 40 μουσικά όργανα- άλλα γνωστά, άλλα λιγότερο γνωστά, αλλά και αυτοσχέδια μουσικά όργανα από την προσωπική συλλογή του Πέτρου. Έτσι κάθε παράσταση έχει μία άλλη μουσική ταυτότητα και χαρακτήρα που κάθε φορά μας φανερώνεται μέσα από τις πρόβες.
Υπάρχει μία ολοένα και αυξανόμενη τάση του παιδικού θεάτρου να δημιουργούνται παραστάσεις για παιδιά 2-3 ετών. Τα παιδιά σε τόσο μικρή ηλικία πόσο καλά μπορούν να αντιληφθούν το θεατρικό γεγονός και κατά πόσο ευεργετούνται από αυτό;
Πράγματι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία μεγάλη τάση να δημιουργούνται παραστάσεις που απευθύνονται σε παιδιά 1, 2 ή 3 ετών και αυτή η τάση έρχεται να συμπληρώσει μία ανάγκη, σχεδόν αγωνία, του σύγχρονου γονέα να αποκτήσει το παιδί του πολλά ερεθίσματα από όσο το δυνατόν μικρότερη ηλικία. Την βλέπω συνέχεια αυτή την αγωνία και την κατανοώ με την διπλή μάλιστα ιδιότητά μου, ως καλλιτεχνική διευθύντρια του Μικρού Νότου αλλά και ως μητέρα μιας υπερδραστήριας 11χρονης κόρης. Είναι γεγονός ότι ο εγκέφαλος ενός παιδιού παρουσιάζει μεγαλύτερη δραστηριότητα τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής του και η ανάπτυξη φτάνει το 80% του μεγέθους του εγκεφάλου ενός ενήλικα. Είναι λοιπόν στα αλήθεια ουσιαστικό για τους γονείς να φροντίσουν για την ανάπτυξη του παιδιού τους κατά την περίοδο αυτή.
Ας σκεφτούμε όλοι μας όμως και ως γονείς και ως δημιουργοί παραστάσεων για παιδιά με ποια γνώση σχεδιάζονται και υλοποιούνται δράσεις που αφορούν σε τόσο μικρές ηλικίες. Σε τι χώρους συμβαίνουν και με τι συνθήκες. Σε μία εποχή που η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας(ΔΕΠ-Υ) αποτελεί μάστιγα, εμείς ζητάμε από ένα μικρό νήπιο, 1, 2 ή 3 χρόνων, να παραμείνει ακίνητο σε μία καρέκλα θεάτρου ως απλός θεατής! Μήπως ένα τέτοιο εγχείρημα απαιτεί εξειδικευμένους επιστήμονες ώστε κάθε ηλικιακό στάδιο να περιλαμβάνει ψυχαγωγικές θεατρικές δράσεις που βοηθούν στην ανάπτυξη των γνωστικών, κοινωνικών και σωματικών δεξιοτήτων του παιδιού μέσα από το παιχνίδι; Μήπως, τέλος, το θέατρο θα μπορούσε να προσφέρει περισσότερα σε αυτές τις τόσο μικρές ηλικίες, όταν στόχος του είναι και η συμμετοχή των γονέων σε αυτό; Μια κοινή δραστηριότητα με το παιδί που θα μπορούσε να οδηγήσει στην καλύτερη κατανόηση της ανάπτυξης του.
«Θα ήταν ψέμα να πούμε ότι η ομάδα Μικρός Νότος ανανεώνει τα λαϊκά παραμύθια. Αντίθετα τα λαϊκά παραμύθια είναι αυτά που ανανεώνουν εμάς! Και αυτό δεν είναι λογοπαίγνιο.»
Πόσο κυρίαρχος είναι ο ρόλος του στοιχείου της μεταμόρφωσης στις παραστάσεις σας;
Φοράς ένα κοστούμι και γίνεσαι κάποιος άλλος πάνω στη σκηνή. Αλλά τα παιδιά ξέρουν να το κάνουν και χωρίς κοστούμι. Με ένα αντικείμενο ή με το σώμα τους μπαίνουν σε άλλο ρόλο. Και είναι πολύ αληθινός γιατί εκείνη την στιγμή είναι κάποιος άλλος! Ένας βασιλιάς, μία πριγκίπισσα, ένα γατάκι, μία τίγρης. Μπορούν λοιπόν εύκολα αφού το παίζουν αυτό, να το αναγνωρίσουν κιόλας. Τα παιδιά δεν χρειάζονται πλούσια σκηνικά και κοστούμια γιατί έχουν πλούσια φαντασία… Μπορούν να πιστέψουν ότι εσύ είσαι τώρα αυτό και σε ένα δευτερόλεπτο κάτι άλλο.
Αυτό που χρειάζονται είναι αλήθεια και «χώρο» για να αναπτύξουν τη φαντασία τους και όχι έτοιμες «λύσεις» ή «κλειστές» εικόνες επενδυμένες με βαριά κοστούμια και σκηνικά. Αυτό, βέβαια, απαιτεί έμπειρους και ταλαντούχους ηθοποιούς που μπορούν να χρησιμοποιούν με διαφορετικές ποιότητες, ανάλογα με το ζητούμενο, τόσο το σώμα τους, όσο και την υποκριτική τους τέχνη για να το πετύχουν. Και ο Μικρός Νότος έχει στα αλήθεια μία εξαιρετική ομάδα ηθοποιών, που με πολλή δουλειά, κέφι, μεράκι, χαρά αλλά και κόπο επιτυγχάνουν να μας ψυχαγωγήσουν με τις πιο ανατρεπτικές μεταμορφώσεις. Τους ευχαριστώ έναν έναν ξεχωριστά. Είναι ο Νίκος Αξιώτης, ο Δημήτρης Γιαννής, η Χαρά Δημητριάδη, η Δάφνη Καμμένου, η Έλσα Λουμπαρδιά, ο Διονύσης Ποταμίτης, η Ναυσικά Πύρρου, η Χαρά Τζόκα και η Μαρίζα Τσάρη.
Μιλήστε μας για την παράστασή σας «Γύρω-γύρω μήνες». Τι καινούργιο θα δούμε;
Η παράσταση «Γύρω-γύρω μήνες» είναι μία αφηγηματική παράσταση, βασισμένη στο λαϊκό παραμύθι «Η Κυρά Καλή και οι 12 μήνες», πλαισιωμένη με παραδοσιακά τραγούδια, έθιμα και παιχνίδια που αλλάζουν ανάλογα με τον μήνα στον οποίο βρισκόμαστε. Έτσι τον Νοέμβριο θα συναντηθούμε με έθιμα και τραγούδια του φθινοπώρου, παιχνίδια από τα νυχτέρια, χειμερινές αγροτικές εργασίες, το Δεκέμβριο με παραδόσεις του Χειμώνα, με κάλαντα από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, με παιχνίδια με καλικάτζαρους και έθιμα του Δωδεκαημέρου, τον Ιανουάριο με έθιμα Πρωτοχρονιάς, ποδαρικό, κάλαντα Φώτων, το Φεβρουάριο με έθιμα και τραγούδια της Αποκριάς, με τους Κουδουνάτους, το γαϊτανάκι, θα αποχαιρετήσουμε τον χειμώνα, το Μάρτιο θα τραγουδήσουμε τα χελιδονίσματα, θα καλωσορίσουμε την άνοιξη, θα χορέψουμε με το γαϊτανάκι, θα ζητήσουμε να’ ρθει η βροχή με το έθιμο της Περπερούνας, ενώ τον Απρίλιο έχουμε τα έθιμα της Λαμπρής, τα κάλαντα του Λαζάρου και λαϊκά παιχνίδια.
Η παράσταση γεννήθηκε από μία ιδέα μου να δημιουργήσω μία παράσταση για τους μήνες και τις αλλαγές των εποχών άρρηκτα δεμένη με τις παραδόσεις, τα έθιμα και τα παιχνίδια του τόπου μας. Εργάστηκα περίπου 9 μήνες εντατικά ώστε να μελετήσω, να επιλέξω και να συνθέσω όλον αυτόν τον πλούτο και τελικά να τον σκηνοθετήσω. Ο σκηνοθέτης και μουσικός Πέτρος Δαμουλής έγραψε σε έμμετρο λόγο και σκηνοθέτησε το παραμύθι, που επέλεξα σαν συνδετικό κρίκο όλου αυτού του υλικού. Η μουσικοπαιδαγωγός Ελένη Τσούτσια-Λουλάκη με την εξαιρετική εμπειρία της με κατεύθυνε στην έρευνά μου και επιμελήθηκε το λαογραφικό υλικό, η Φλώρα Σπύρου, φιλόλογος-ειδικευμένη στο Drama in Education, σχεδίασε τα έθιμα ως θεατρικά παιχνίδια και μαζί φροντίσαμε ώστε η συμμετοχή των παιδιών να είναι ουσιαστική και άμεση. Θα ανέβει στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης από 11 Νοεμβρίου.
«Όλες οι παραστάσεις μας είναι φτιαγμένες από πολύ αγνά υλικά, από ξεχωριστές ποιότητες και πολλή αγάπη. Από ανθρώπους εξειδικευμένους στο θέατρο για παιδιά, από καλλιτέχνες που αγαπούν την δουλειά τους και δεν αφήνουν τίποτα στην τύχη!»
Ποιά είναι η πιο αγαπημένη παράσταση από τους μικρούς θεατρόφιλους από όσες έχετε ανεβάσει μέχρι σήμερα;
Όλες οι παραστάσεις μας είναι φτιαγμένες από πολύ αγνά υλικά, από ξεχωριστές ποιότητες και πολλή αγάπη. Από ανθρώπους εξειδικευμένους στο θέατρο για παιδιά, από καλλιτέχνες που αγαπούν την δουλειά τους και δεν αφήνουν τίποτα στην τύχη! Βλέποντας κάθε Κυριακή στο θέατρο Σταθμός την παράστασή μας «Αισώπου...φίλοι» μπορώ σίγουρα να πω ότι είναι ακόμα μία παράσταση του Μικρού Νότου που αγαπιέται δυνατά! Πολύ χιούμορ, διάδραση, ζωντανή μουσική με πρωτότυπα μουσικά όργανα (γιουκαλίλι, αυλοί, κουίκα, πιανίκα, μπάντζο, καζού, κ.α) και πολλές μεταμορφώσεις! Οι ήρωες του Αισώπου ξαναζωντανεύουν, για να μας διηγηθούν τις ιστορίες τους. Γνωστοί και αρχέτυποι μύθοι, βαθιά ριζωμένοι στην παράδοσή μας, συναντούν τα παιδιά του σήμερα. Μύθοι επίκαιροι που έχουν τη δύναμη να διαμορφώνουν πολίτες μίας σύγχρονης κοινωνίας.
Περισσότερα για την ομάδα Μικρός Νότος και τις παραστάσεις της θα βρείτε στο mikrosnotos.gr και στο facebook.
