Ο Σάμιουελ Μπέκετ ευχαριστούσε τον Θεό που δεν είναι κριτικός, οπότε και μη υποχρεωμένος να γράψει για τον συγγραφέα Μπέκετ. Πώς, αλήθεια, γράφεις για κάποιον που έφτασε τη γραφή in extremis; Πώς, εξάλλου, σκηνοθετείς έναν συγγραφέα τέτοιου ύψους, σκότους, οντολογικής αγωνίας και ανυπόκριτης συμπόνιας για το ανθρώπινο είδος; Δίχως να προσποιείται πως κατέχει κάποια απάντηση, ο Δημήτρης Κουρτάκης, βασισμένος σε κάποια θραύσματα λόγου από τα πεζά του Μπέκετ, αποπειράται κάτι πολύ σημαντικό τόσο για τα δεδομένα ενός σκηνοθέτη όσο και ενός φεστιβαλικού θεσμού: καταθέτει ένα μεγάλο παραξένισμα. Αποπειράται, δηλαδή, κάτι σημαντικό όσο και πειραματικό, τολμηρό όσο και σεμνό, σπάνιας σύλληψης όσο και υλοποίησής. Ο τίτλος είναι εν μέρει δηλωτικός των προθέσεων: «Αποτυχημένες απόπειρες αιώρησης στο εργαστήριό μου» (απομένουν δύο ακόμη παραστάσεις, στις 19 & 20/7, στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών).
Παράσταση-εγκατάσταση και, μαζί, έργο βιντεο-τέχνης, οι «Αποτυχημένες απόπειρες…», εκκινούν αυτοαναφορικά (η αγωνία του καλλιτέχνη στο εργαστήριό του) για να μας οδηγήσουν, τον καθένα ξεχωριστά, να στρέψουμε το βλέμμα εντός μας, στο δικό μας «τώρα ποιος, τώρα που, τώρα πότε;». Στην πράξη, μας καλούν να κρυφοκοιτάξουμε πώς ο Άρης Σερβετάλης κινείται –κυριολεκτικά- στα λαγούμια του σκηνικού κτίσματος και –μεταφορικά- στους μαιάνδρους της μπεκετικής σκέψης αλλά και κάθε υπαρξιακά πάλλουσας ανθρώπινης συνείδησης. Με σοβαρό εικαστικό ενδιαφέρον και εξίσου επίπονη θεατρική διεργασία (δραματουργική, σκηνοθετική και ερμηνευτική), ο Κουρτάκης μοιάζει να προτείνει τη δομή ενός εξπρεσιονιστικού δράματος σε σταθμούς, όπου κάθε σταθμός είναι και μια καλλιτεχνική δράση/δοκιμασία, εγκιβωτίζοντας έναν πολυδύναμο περφόρμερ, τον Άρη Σερβετάλη, εντός ενός σκηνικού κτίσματος μνημειακής μεν αρχιτεκτονικής αλλά …ημιτελούς, γεμάτης εγκάθετα ρήγματα. Κι ενώ ο τελευταίος κινείται εντός αυτού του θεόρατου σκηνικού οικοδομήματος, εμείς τον κρυφοκοιτάζουμε από τις χαραμάδες και τις ραγισματιές, όπως επίσης από τα επιτόπια βίντεο που προβάλλονται στο εξωτερικό του κτίσματος, την ίδια στιγμή που κινηματογραφούνται στο εσωτερικό του.
Ο Σερβετάλης υποβάλλει εαυτόν σε επισφαλείς ισορροπίες πάνω στα παλιά ερμάρια, σε ακραίες διατάσεις για να κρατηθεί από μια πτώση και σε παράδοξες αιωρήσεις αγκαλιά με ξεχαρβαλιασμένα ντιβάνια έως ότου αυτό-ενταφιαστεί μες στο πέτρινο φέρετρό του. Όταν μιλά, με εκείνη την τρεμάμενη, σαν παιδιού, φωνή, μιλά για βλέμματα και μύθους, για βήματα και τροχιές, για παρουσίες και απουσίες. Με τη σκοτεινότητα του εγχειρήματός του, ο Κουρτάκης ανοίγει τον ορίζοντα της ερμηνείας/πρόσληψής του, καλώντας τον θεατή να φτιάξει τη δική του δραματουργία^ γιατί στο κάτω-κάτω της γραφής, μήπως όλοι δεν είμαστε «φτιαγμένοι από λόγια άλλων;» Κάπως έτσι, ο Σερβετάλης ζει Καφκικά, διολισθαίνει με τον τρόπο του Μπόρχες και απορεί σαν άλλος Μπάστερ Κήτον, ενώ έλκεται οπωσδήποτε από τη Μπεκετική δυσκολία αποτίνοντας όμως κι έναν επιπλέον φόρο τιμής στον εικαστικό και video-artist Μπρους Νάουμαν…
Δεν θα επεκταθώ περισσότερο στις άμεσες ή έμμεσες αναφορές, ούτε στη σύνθετη λειτουργία αυτής της δουλειάς. Ζητήματα ρυθμού, δομής, ύφους και εκφοράς του λόγου αντέχουν να δουλευτούν εκ νέου, με πρώτες-πρώτες τις απούσες παύσεις και σιωπές (εκ των ων ουκ άνευ στο Μπεκετικό έργο), έως τη διαλείπουσα (κι όμως λυτρωτική) αίσθηση χιούμορ ή ακόμη και την είσοδο ενός ειλικρινά απρόβλεπτου γεγονότος στο προκαθορισμένο corpus των δράσεων. Με την πίστη, όμως, πως το Φεστιβάλ Αθηνών μόλις απέκτησε ένα έργο άξιο για περαιτέρω αξιοποίηση –πώς, άραγε, μεταφέρεται εκτός συνόρων αυτό το οικοδόμημα;-, θεωρώ ότι ο δημιουργός του έχει απόλυτο δίκιο όταν δεσμεύεται πως θα συνεχίσει να το επεξεργάζεται σε βάθος χρόνου. Μπορώ να τον φανταστώ να το δουλεύει ξανά και ξανά και ξανά κι εμάς να το βλέπουμε ξανά και ξανά και ξανά, βουτώντας κάθε φορά ολοένα περισσότερο στο συνειδησιακό πηγάδι όπου ο Μπέκετ μας καλεί. Πώς το έχει πει, εξάλλου, ο ίδιος; «Πρέπει να συνεχίζεις. Δεν μπορώ να συνεχίσω. Θα συνεχίσω». Όπως, ακριβώς, δηλαδή τελειώνει κι αυτή η τόσο έξοχα ατελής παράσταση.
Περισσότερες πληροφορίες
Αποτυχημένες απόπειρες αιώρησης στο εργαστήριό μου
Σε ένα μπεκετικό σύμπαν, ένας περφόρμερ κλεισμένος στο εργαστήριό του χρησιμοποιεί το σώμα του ως υλικό και πεδίο πειραματισμού. Με τη χρήση πολυμέσων οι θεατές, καθισμένοι εκατέρωθεν, παρακολουθούν τις δράσεις του.
