Την εκρηκτική «Κάρμεν» του Μπιζέ επέλεξε η Εθνική Λυρική Σκηνή ως δεύτερη καλοκαιρινή της παραγωγή στο Ηρώδειο (24, 26-27 & 29/7). Ο Ευτύχης Δ. Χωριατάκης γράφει για την ευπρόσδεκτα «σύγχρονη» ματιά που αναμένεται να ρίξει στο έργο ο σκηνοθέτης Στήβεν Λάνγκριτζ.
Μία από τις πλέον εμβληματικές όπερες διεθνώς και σίγουρα η πιο γνωστή όπερα του γαλλικού ρεπερτορίου, η «Κάρμεν» εξακολουθεί να αναστατώνει, όπως κι όταν πρωτοανέβηκε το 1875. Ο Μπιζέ εξέφρασε την αντισυμβατική υπόθεση μέσα από την τότε εξίσου αντισυμβατική, σήμερα δημοφιλέστατη μουσική του. Δύσκολα, ίσως, γίνεται αντιληπτό πόσο προκλητική υπήρξε στην εποχή της η θεματολογία του έργου. Σύσσωμος ο τύπος έκρινε την υπόθεση ανήθικη, θεωρώντας αδιανόητο περιθωριακές γυναίκες να εμφανίζονται στη σκηνή τραγουδώντας, χορεύοντας προκλητικά, καπνίζοντας, με την κεντρική ηρωίδα να παρασέρνει τελικά στον όλεθρο ένα «καλό παιδί», τον δεκανέα Δον Ζοζέ.
Η «Κάρμεν» γεφυρώνει δύο διαφορετικούς κόσμους: έναν συμβατικό με ενάρετους ήρωες και έναν που διακρίνεται από ωμό ρεαλισμό, αμοραλισμό που προκαλούσε τα τότε ήθη και χαρακτήρες του περιθωρίου. Η «Κάρμεν» αποτέλεσε ριζοσπαστικό κεφάλαιο στην ιστορία της όπερας, όπου, παραδοσιακά, εργαζόμενοι και φτωχοί περιορίζονταν σε κωμικούς ρόλους, ενώ στις τραγωδίες πρωταγωνιστούσαν θεοί και ευγενείς. Εδώ, μία τσιγγάνα καπνεργάτρια υπερασπίζεται την ελευθερία της και το δικαίωμα να επιλέγει η ίδια ερωτικούς συντρόφους, όχι να την επιλέγουν αυτοί.
Στη νέα παραγωγή της Λυρικής, ο διακεκριμένος βρετανός σκηνοθέτης Στήβεν Λάνγκριτζ, παραμένοντας συνεπής στην ουσία του έργου, τοποθετεί την ιστορία στη σημερινή Ευρώπη. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά: «Η Ανδαλουσία του Μπιζέ έχει επινοηθεί, είναι υποθετική, ωστόσο αντανακλά τον κόσμο μας. Η συντριπτική φτώχεια αποτελεί καθημερινότητα για πολλά εκατομμύρια ανθρώπων, στους οποίους η όπερα «Κάρμεν» δίνει φωνή. … Αυτό το στοιχείο της παραμένει διαχρονικά ριζοσπαστικό. Σεβόμενη την ανθρωπιά των φτωχών, τους προσφέρει μουσική γεμάτη πάθος, ερωτική, εορταστική και τραγική. Θάνατος και απόγνωση συνυπάρχουν με γιορτές, χορούς και κέφι: το πάθος και το χιούμορ δεν αποτελούν προνόμια των πλουσίων.
Πολλοί άνθρωποι ζουν ακόμη στο περιθώριο της κοινωνίας, στα γεμάτα απόγνωση άκρα. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, όρια μάς επιβάλλονται από παντού. Όρια στην ελευθερία, την επιθυμία, την αυτοδιάθεση, την επιβίωση, τη διαφυγή. Όρια και φτώχεια, ελευθερία και σκλαβιά. Δύσκολο να βρεθούν πιο επίκαιρα θέματα. Η Κάρμεν είναι μία ιστορία για το σήμερα».
Εξίσου προκλητική είχε θεωρηθεί, εξάλλου, και η μουσική της «Κάρμεν»! Σε μια εποχή με έντονη συζήτηση περί υψηλής και λαϊκής τέχνης, το κοινό σκανδάλισε κυρίως η εισαγωγή σε ένα «σοβαρό» μουσικό είδος, όπως η όπερα, λαϊκότροπων σκοπών με έντονα στοιχεία ρεαλισμού. Δεν ενοχλούσε τόσο το εξωτικό χρώμα που συνεισέφεραν οι «λαϊκές» ισπανότροπες μελωδίες -καθώς το στοιχείο αυτό εντασσόταν ομαλά στην αισθητική του οριενταλισμού και στην περιρρέουσα «ισπανική» ατμόσφαιρα του Παρισιού της εποχής- όσο το γεγονός ότι το εξωτικό στοιχείο δεν είχε διακοσμητικό χαρακτήρα, αλλά βρισκόταν στο επίκεντρο της δράσης. Παίρνοντας κυρίως τη μορφή χορών και τραγουδιών, αποκάλυπτε το άγχος εκείνων των χρόνων για τη σχέση σώματος και πνεύματος. Σήμερα, πάντως, η «Κάρμεν» οφείλει να εκτιμηθεί για την καινοτομία της όλης μουσικοδραματικής της σύλληψης.
Η παραγωγή θα δοθεί με διπλή διανομή, στην οποία συμμετέχουν αξιόλογοι ξένοι και Έλληνες μονωδοί. Τον εξαιρετικά απαιτητικό σκηνικά και φωνητικά πρωταγωνιστικό ρόλο θα ενσαρκώσουν δύο εκλεκτές μεσόφωνοι, η Ισραηλινή Ρινάτ Σαχάμ και η Γαλλίδα Ζεραλντίν Σωβέ. Τον Δον Ζοζέ ερμηνεύουν εναλλάξ ο διεθνώς ανερχόμενος Ιταλοαμερικανός τενόρος Λεονάρντο Καπάλμπο και ο Δημήτρης Πακσόγλου. Στο ρόλο της Μικαέλλας εναλλάσσονται η Ισπανίδα υψίφωνος Σαϊόα Φερνάντεθ και η Άννα Στυλιανάκη, ενώ σε αυτόν του Εσκαμίγιο ο βαρύτονος Διονύσης Σούρμπης και ο Ιταλός Ομάρ Καμάτα. Καταξιωμένοι και νεώτεροι τραγουδιστές κρατούν πλήθος δευτεραγωνιστικών ρόλων.
Τη μουσική διεύθυνση και το συντονισμό του συνόλου των δυνάμεων της ΕΛΣ θα έχει ο αρχιμουσικός Λουκάς Καρυτινός.
Η «Κάρμεν» ανεβαίνει για 4 παραστάσεις (24, 26-27 & 29 Ιουλίου) στο Ηρώδειο.
Περισσότερες πληροφορίες
«Κάρμεν»
Η διάσημη opera comique του Ζορζ Μπιζέ σε νέα παραγωγή στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Σε μουσική διεύθυνση Λουκά Καρυτινού και σκηνοθεσία Στίβεν Λάνγκριτζ. Στο ρόλο της Κάρμεν οι Ρινάτ Σαχάμ και Ζεραλντίν Σοβέ.
