Πέρυσι ήταν 1.447 και πρόπερσι 1.050. Οι αριθμοί είναι πάντα αποκαλυπτικοί. Πώς όμως «μεταφράζεται» η προοδευτική αύξηση των θεατρικών παραγωγών στην Αθήνα της κρίσης; Ένα μήνα πριν από την τυπική εκπνοή της σεζόν 2015-2016, το «α» χαρτογραφεί το ιδιότυπο αυτό αθηναϊκό φαινόμενο.
Θέλουμε πολύ να πιστέψουμε πως κάθε φορά που πηγαίνουμε θέατρο δεν κάνουμε απλώς μια έξοδο. Ότι δηλαδή παίρνουμε μέρος στο σημαντικότερο πολιτιστικό πρότζεκτ εν εξελίξει που συμβαίνει στη χώρα. Είναι το πιο αισιόδοξο σενάριο για να σχολιάσουμε το φαινόμενο της ολοένα διογκούμενης θεατρικής προσφοράς. Μόνο τον Δεκέμβριο του 2015 μετρήσαμε 136 πρεμιέρες κι ακόμη 172 το πρώτο δίμηνο του 2016. Δεν πρόκειται για κάτι καινούργιο. Αστρονομικοί παραμένουν οι αριθμοί του αθηναϊκού θεάτρου: αν το 2015 «έκλεισε» με 1.542 παραστάσεις, το 2014 ο αριθμός ήταν 1.447 και, αντίστοιχα, το 2013 1.050.
Η αυξητική τάση μας αποτρέπει από το να μιλήσουμε για μια παροδική μόδα. Το θέατρο έχει μάλλον αναχθεί σε έναν ιδιότυπο ιδιωτικό τομέα επένδυσης. Ολοένα περισσότεροι παραγωγοί, καλλιτέχνες αλλά και ερασιτέχνες ακουμπούν σε αυτό τα χρήματα όσο και τα οράματά τους. Υπάρχουν 287 θεατρικές σκηνές στην πόλη, δίχως να υπολογίζουμε άλλους χώρους, στους οποίους ανεβαίνουν παραστάσεις.
Μέσα στον πλουραλισμό προτάσεων, με τις περφόρμανς, τη stand-up comedy και το μιούζικαλ να συνιστούν τρεις διόλου αμελητέες κι εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους παραμέτρους, το νέο σκεπτόμενο «αστικό θέατρο» μοιάζει να είναι το ζητούμενο των τελευταίων ετών, ένα θέατρο λόγου, δηλαδή, και μεγάλων κειμένων, σύγχρονων ή κλασικών, στα βήματα του Λ. Βογιατζή (που δεν υπάρχει πια) όσο και του Αντ. Αντύπα (που επέλεξε να αποχωρήσει).
Για του λόγου το αληθές, οι πιο δημοφιλείς παραστάσεις στην ιστοσελίδα του «α» για την τρέχουσα σεζόν (εκείνες, δηλαδή, με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα) είναι αστικά θεάματα με ποιοτικά εχέγγυα: «Ο Θεός τη σφαγής» (Αθηνών), «Έγκλημα και τιμωρία» (Άνεσις) και «Η μεγάλη χίμαιρα» (Πορεία). Η κωμωδία παραμένει είδος περιζήτητο – οι χρήστες του site μας δίνουν την πρωτοκαθεδρία στις εξής: «Για όνομα» (Αλίκη), «Γαμπροί για πούλημα» (Ακροπόλ) και «Μάνα θα πάω στο Χόλιγουντ» (Ιλίσια).
Το ζήτημα δεν είναι, όμως, μόνο οι αριθμοί και τα ποσοστά δημοφιλίας. Δύο ερωτήματα επανέρχονται ξανά και ξανά: Με ποιους όρους συντελείται αυτός ο θεατρικός πληθωρισμός και τι υποδηλώνει για την ίδια την τέχνη του θεάτρου;
Το ζήτημα δεν είναι, όμως, μόνο οι αριθμοί και τα ποσοστά δημοφιλίας. Δύο ερωτήματα επανέρχονται ξανά και ξανά: Με ποιους όρους συντελείται αυτός ο θεατρικός πληθωρισμός και τι υποδηλώνει για την ίδια την τέχνη του θεάτρου; Παρατηρείται ένας μιμητισμός των κεντροευρωπαϊκών θεατρικών αισθητικών που είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών επί εποχής Γ. Λούκου, ενώ πολλοί είναι εκείνοι που προσπαθούν μάταια να αναπαράξουν την ποιητική ματιά του Λ. Βογιατζή. Κάποιοι προτείνουν ημιτελείς παραστάσεις με το πρόσχημα του «πειραματικού/ερευνητικού» και κάποιοι άλλοι κακοποιούν την κωμωδία αγνοώντας τους κανόνες της.
Υπάρχουν όμως και πολύ σοβαρές περιπτώσεις καλλιτεχνών που αξίζει να αναγνωριστούν και να προβληθούν – εντός και εκτός συνόρων. Με εξαίρεση το Εθνικό Θέατρο, η θεατρική δημιουργία (όσο και η εξαγωγή της) στηρίζονται στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Ο ιδιώτης μπορεί να είναι ένας μεγάλος οργανισμός, όπως η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, μπορεί όμως και να είναι η οικογένεια ή/και οι φίλοι του καλλιτέχνη. Αυτόβουλα έως και εθελοντικά κινούνται πλέον τα πάντα. Κρατικές επιχορηγήσεις από την πλευρά του Υπουργείου Πολιτισμού δεν υπάρχει.
Αυτό κι αν είναι οξύμωρο: Το σύγχρονο ελληνικό θέατρο αναπτύσσεται κατακόρυφα, αλλά εθνική πολιτική για την υποστήριξή του δεν προβλέπεται, όπως ούτε εθνική θεατρική παιδεία, στα πρότυπα λόγου χάρη μιας Ακαδημίας Παραστατικών Τεχνών. Κι όλα αυτά ευνοούν το εξής αντιδεοντολογικό: Ο καλλιτέχνης, ειδικά ο νέος, πολύ συχνά δέχεται να μην πληρώνεται ή λαμβάνει απλώς ένα μικρό ποσοστό επί των εισπράξεων, με την προσδοκία πως η επόμενη δουλειά του θα γίνει με καλύτερους όρους.
Τέχνη, επάγγελμα ή χόμπι; Το θέατρο μπορεί να είναι διάφορα πράγματα για τον καθένα. για ένα κράτος όμως σε κρίση μπορεί κάλλιστα να είναι μοχλός ανάπτυξης.
Το αθηναϊκό Θέατρο σε αριθμούς:
1.228 παραστάσεις για ενήλικες ανέβηκαν το 2015
168 κωμωδίες και 40 stand-up comedy θεάματα έκαναν το αθηναϊκό κοινό να γελάσει
136 πρεμιέρες έγιναν μόνο τον Δεκέμβριο του 2015
172 πρεμιέρες νέων παραγωγών είναι ο απολογισμός το πρώτο δίμηνο του 2016
314 ήταν οι παιδικές παραστάσεις
36 παραγωγές σύγχρονου χορού έκαναν την εμφάνισή τους το 2015
104 μονόλογοι ανέβηκαν μέσα στο 2015
